پایان نامه ارشد با موضوع كتابخانه، نسخة، پيوسته، نصايح

دانلود پایان نامه ارشد

كتاب چون بناي اصلي بر اساس قرار دادن نسخه الف بوده است بنابر اين در همه جا ولو مواردي كه به نظر نگارنده ناصحيح آمده الف را اختيار نموده است مگر در مواردي كه صد در صد به غلط بودن متن اعتماد كرده باشد كه در آن صورت نيز كلمه يا عبارت درست از نسخه بدل يا قياساً وارد متن شده در بين قلاب قرار گرفته است. و متن به پاورقي منتقل شده است.
از اين رو ممكن است به عنوان نمونه عناوين بيت، نظم، رباعي، قطعه و شعر در مواردي ناصحيح باشد اما عيناً به همان صورت ضبط شده است.
5. نگارنده براي شناخت بيشتر نسخه ها و نيز براي اينكه خواننده خودش مقايسهاي ضمني از نسخ متعدد هر سه گروه داشته باشد بين 2 تا 5 صفحه از هر نسخه را با نسخه تصحيح شده مطابقت نموده و ابتداي هر يك از اين نسخ را آورده است.

4-6. رسم الخطّ نسخه تصحيح شده
رسم الخطّ نسخه‏هاى خطّى كتاب دستورالوزاره نيز مانند اكثر نسخه‏هاى كهن با شيوه امروزى فرقهايى دارد. براي هماهنگي با رسم الخط امروزي تغييرات ضروري، به قرار زير در متن اعمال شده است. نگارنده به طور كلى يكنواختى رسم الخطّ را تا آنجا كه با اصالت نسخه مغايرت نداشته، لازم شمرده است. از جمله رعايت علائم نگارشي و نقطه گذاري را وظيفه خود دانسته و تغييراتي از قبيل موارد ذيل را اعمال نموده است:
بنظام = به نظام (ص 3الف / س 1)
كردانيد = گردانيد (ص 3الف / س 3)
موقوفست = موقوف است (ص 3الف / س 8 )
بيمن= به يُمن (ص 3الف / س 8)
ان = آن (ص 3ب / س 11)
جو (جو كام ملك) = چو (ص 4الف / س 3 )
اسحق = اسحاق (ص 4الف / س 18)
هدية و تحفة = هديه و تحفه اي (ص 4الف / س آخر)
جهه = جهت (ص 4ب / س 2)
ميكويد = مي گويد (ص 4ب / س 2)
كسيكه = کسي که (ص 4ب / س 13)
انجماعت = آن جماعت (ص 4ب / س 14)
فرقة = فرقه اي (5 / 17)
سالهاء = سالهاي (6 / 1 )
بستد = بستاند(7 / 1)
اينمعني = اين معني(7 / 13 )
باو(+ مسامحه نموده) = به او (7 / آخر)
گوشة = گوشه اي( 8 / 18)
نه بندد = نبندد( 13 / 7 )
شير ميداد = شير مي داد
ميشد = مي شد
تست = تو است
برينمنوال = بر اين منوال
انجمله = آن جمله
انكه = آن كه
انرا = آن را
چنانكه = چنان كه
بمن = به من
بتو = به تو
بوزارتست = به وزارت است
خانها = خانه ها
خيمة زده = خيمه اي زده
آوردة = آورده اي
جامكي ء تو = جامگي تو
آ = ا الهي= الاهي(ص 4الف / س 1) ؛ عليه السلم = عليه السلام
در نگارش نسخه نهايي متن ضوابط زير نيز رعايت گرديد:
– به منظور كاهش حجم پاورقي(اختلاف نسخه ها) از ثبت اغلاطي چون كمي يا زيادتي نقطه يا سركشهاي كاف و گاف خودداري شده، مگر مواردي كه مخلّ قرائت و درك معني بوده است.
– كلمات: قضاة، غزاة، كفاة، دهاة و نظاير آنها بنابر اصل عربى به تاء مربوطه نوشته شده و در تحقيق حاضر به تاء كشيده آمده است.
– به جاى “كه” غالبا “كى”، چنانكه “جنانك”، آنكه “آنك”، آنچه “آنچ” بلكه‏ “بل كه” آمده و در تحقيق حاضر مطابق معمول امروز ضبط شده. و همچنين چ و پ به صورت ج و ب (مانند چون، پوست) آمده و قاعده دال و ذال كاملا رعايت شده، از قبيل آيذ، داذ، گردذ.
– “مى” بر سر افعال در بيشتر موارد جدا و بعضي هم متصل نوشته شده، براى رعايت هم آهنگى همه جا جدا ضبط شد.
– “تبرّا” به همين صورت و تولّا نيز به الف ضبط شده است.
– ضبط همزه‏هاى آخر اعمّ از اصلى يا زايد، غالباً متروك شده، بخصوص در همزه‏هايى كه براى كسره اضافه است: بر بادها چهارگانه(به جاى بر بادهاء چهارگانه) قضا حقوق (به جاى قضاء حقوق) و جز آن. در تحقيق حاضر همزه‏هاى اضافه را عينا ضبط كرده، امّا از ضبط همزه‏هاى ديگر چشم پوشيده‏ايم: ايما (ايماء) اغضا (اغضاء) استيلا (استيلاء).
– تاء مربوطه در آخر كلمات عربى پيش از ياء نكره، گاه “تا” محسوب شده و گاه “ه” غير ملفوظ: عدّتى؛ مقاتلتى فاحش و مانند: نقطه‏اى؛ كريمه‏اى از كرايم (نه كريمتى)، قصيده‏اى و جز آن.
– ياء نكره و خطاب در نسخه‏ها به صورت “ء” نشان داده شده، امّا در اين تحقيق به صورت “اى” آورده شد: رمه‏اى.
– “مي” و “به” ي حرف اضافه كه اغلب پيوسته به كلمه بود جدا شده و ب”ي پيشوند فعلي كه در موارد بسياري به صورت”به” و جدا بود متصل شده. نيز”ن”ي پيشوند در جاهايي كه به صورت “نه” جدا شده بود پيوسته شده و گاهي هم برعكس، وقتي قيد نفي و سلب بود و مي بايست جدا شود پيوسته بود، كه جدا گرديده است.
– “ها”ي جمع پيوسته كتابت شده. هاي غير ملفوظ كه اغلب درالحاق به “هاي” جمع حذف شده بود اعاده شده است. همچون نامها(=نامه ها)و جامها(=جامه ها).
– ياءهاي نسبت، نكره و شناسنامه فعلي را كه در الحاق به “هاي” غير ملفوظ به صورت “ـة” (ياء مليّنه يا نيمه) نوشته شده بود، به صورت”اي” در آمده، مانند: گنجه اي، خانه اي، گفته اي به جاي گنجة، خانة، گفتة. همچنين در متن و حواشي، ياء مليّنه بر روي “ه”(هاي غير ملفوظ) در حالت اضافه در اكثر قريب به اتفاق موارد اصلا گذارده نشده بود، مثل رشتهِ، باره، جامه، كه افزوده شد: رشتة، بارة، جامة.
– در باب “است” همزه حذف و “است” به كلمه ماقبل پيوسته نگاشته شده بود،كه همزه باز گردانده شد. به عنوان مثال اولست، ازانست، گمانست به: اوّل است، از آن است، گمان است بدل گرديده است.
– در باب کلمه جزئي يا جزوي که به هر دو صورت مشاهده شده است بناي نگارنده بر اين بوده که اگر به معني صفت باشد: جزئي/ مثل امور جزئي – جزئي خللي(ص15ر) اما اگر به معني عضوي باشد: جزوي.

5. دشواري هاي تحقيق
1. در فهرست هاي نسخ خطي كتابخانه ها اطلاعات نسخه شناسي بعضي نسخه ها ناقص يا غلط ثبت شده است. نقصها و اشتباهات متعدد و مكرّر در فهرستهاي دستي و حتي رايانه اي به حدي است كه نگارنده براي اطمينان از درستي فهرست نسخه هاي دستور الوزاره(جداول صفحات 110 تا 130) حتي الامكان كوشيده است نسخه ها را از نزديك ببيند.
به عنوان مثال:
الف. نسخه هاي ش 25/9311 و ش26236 آستان قدس
با وجود آنكه كتابهاي اخلاقي آستان قدس در جلد 9 فهرست كتابخانه قرار دارد اين كتاب ظاهراً به دليل قرار داشتن در مجموعه در ج2/7 ص792 ضمن مجموعة ش958 ثبت شده است. همة اطلاعات ارائه شده از اين قرار است: “25- وصاياي خواجه نظام الملك”سياست نامه”(ص140-188).”362 و نيز نسخة ش‏‎????? كه عنوان آن را “سياستنامه = مواعظ و نصايح” گذاشته اند. نگارنده مجبور بود براي اطمينان از صحت اينكه كتابهاي يادشده دستور الوزاره است نه سياست نامه براي چندمين بار به كتابخانه آستان قدس مراجعه كند و پس از طي تشريفات مربوط به تحويل نسخ، آغاز و انجام نسخه ها را از نزديك ببيند تا پس از اطمينان به استخراج ساير اطلاعات نسخ بپردازد.
ب. نسخه ش 3583 آستان قدس
در اطلاعات نسخه شناسي فهرست هيچ اشاره اي به نام كاتب، تاريخ كتابت و مالك نسخه نشده است. حال آنكه با دقت در اوراق كتاب مي توان اين اطلاعات را در ضمن عبارتي در حاشيه ص4/گ اچ – هر چند با زحمت- به دست آورد: “اين كتاب وصاياي خواجه نظام الملك به اهتمام اين بنده، به خط آقا ميرزا بهرام تويسركاني استنساخ شد و جزء كتابخانه شد. هر كس طمع [يا طبع] بكند ملعون است. هزار و سيصد و سه محمدابن كاظم البروجردي”
همچنين آغاز نسخه در فهرست اينگونه ثبت شده است: “بسمله شرايف تحميدات پادشاهي مجردين (كذا) بنظام ملك” اما پس از رؤيت اصل نسخه معلوم شد آغاز آن به اين صورت است: “بسم الله الرحمن الرحيم شرايف تحميدات پادشاهي را كه انتساب فخر دين به نظام ملك از حكمت كامله اوست و …”
و نيز انجام آن “بمنه و كرمه تمت الويا بعون الملك الوهاب” معرفي شده در حالي كه عبارت صحيح “بمنه و كرمه تمت الوصايا بعون الملك الوهاب” است.
ضمناً عنوان كتاب در آغاز ميكروفيلم اين نسخه-احتمالاً با توجه به عبارت انجام- وصايا و نصايح ذكر شده است ولي اين عنوان اصلاً در اطلاعات فهرست نيامده است.
ج. نسخه ش26460 آستان قدس
اين نسخه در يك مجموعه قرار دارد. دقت نكردن به اين موضوع باعث شده است فهرست نگار، انجام كتاب دوم -كه الهي نامه نام دارد، و با اين عبارت به پايان مي رسد:”صاحبش از قيد غم آزاد باد”- را به جاي انجام كتاب منظور -كه چنين بوده است: “نام نيكو در صحايف روزگار مثبت و مخلد داراد”- قرار دهد.
د. نسخه ش 26323 آستان قدس(نسخه ب)
تاريخ كتابت اين نسخه 949ق. نوشته شده است. ليكن با ملاحظه اصل نسخه معلوم شد كه كاتب، اين نسخه را از روي نسخه الف رونويسي كرده است. و اين رونويسي را تا انجامه نسخه نيز ادامه داده است! البته پس از اتمام نسخة الف، ظاهراً قصد نوشتن تاريخ استنساخ را داشته ولي ناقص گذاشته است: ” هذا الکتاب دستور الوزرا في شهر حميد الاول” البته اين نسخه در مجموعه اي بسيار خوب و با اصل و نسبي نيكو قرار دارد كه در بخش معرفي نسخ به آن پرداخته مي شود.
ه. نسخه ش 619 مجلس شورا(نسخه س)
در فهرستي كه توسط مرحوم اعتصامي تهيه شده، اشاره اي به تاريخ كتابت نسخه نشده است. پس از رجوع به اصل نسخه و بررسي دقيقتر تاريخ 1034ق. معلوم گرديد. ضمناً اعتصام الملك براي نشان دادن اصالت كتاب به حبيب السير و تذكره الشعراء دولتشاه استناد كرده اند كه مطلب مربوط به تذكره هرچند از نصيحت نامه نظام الملك نقل شده ليكن در دستور الوزاره و از جمله نسخه مجلس موجود نيست.363
و. نسخة ش515 ملي ملك
نداشتن آغاز و انجام و عدم اشاره به سه صفحه مطالب اضافه در پايان.
ز. نسخة ش 7907 دانشگاه
درحالي كه در انجام آن نوشته است تمت رساله دستورالوزراء ولي در فهرست كتابخانه به نام پندنامه ثبت شده است.
ح. نسخه هاي سه گانه كتابخانه ملي
عبارت آغازين نسخه ش 571/ف(نسخه ز) كه “فخر دين به نظام ملك” است “فخردين بنظامالملك” نوشتهاند و اين اشتباه در خصوص نسخه ش 4474/ف(نسخه و) نيز اتفاق افتاده است. در انجام نسخه ز به تاريخ كتابت: “حرر سنه 1275 ” اشاره اي نشده است. نيز به مهر اسم كاتب كه بلافاصله پس از تاريخ كتابت خورده است. ضمناً هيچ اشاره اي به مطالب صفحه كاملي كه پس از متن اصلي و در آخرين صفحه كتاب آمده نشده است. حتي به دست نويس همراه با مهري كه در صفحه ظهريه آمده نيز اشاره اي نكرده اند: “دستورالوزراء ابتياعي از ورثه مرحوم طهماسب ميرزا به تاريخ شهر محرم الحرام 1297…” ضمناً در فهرست رايانه اي و در سايت كتابخانه ملي عنوان ديگر كتاب، نصايح الوزراء دانسته شده در حالي كه در ظهريه دستورالوزراء نوشته است.
از همه مهمتر و در عين حال عجيب اينكه فهرستنگار محترم كتابخانه ملي اسم هر سه نسخه موجود در آن كتابخانه را اخلاق محمودي گذاشته اند و هيچ اشاره اي به اسامي ديگر كتاب نكرده اند. اين اختلاف نام با ساير نسخ اگر از طرف كاتب بود شايد مي شد توجيهاتي براي آن آورد از جمله اينكه كاتب اين نسخه را به فردي اهدا كرده كه اسمش محمود يا محمودميرزا يا … بوده و يا اينكه نام كتاب را بر اساس موضوع كتاب كه اخلاق است انتخاب كرده باشد اما ثبت آن توسط فهرست نگار آنهم بدون هيچ قرينه اي از خود كتاب يا نسخة در اختيار اندكي عجيب و محل سؤال و ترديد است. اين در حالي است كه در نسخه ش 15349/ف(نسخه ي) دقيقاً به عنوان كتاب هم در آغاز: “هذا كتاب نصايح خواجه نظام الملك” و هم در انجام: “تمام شد نصايح الوزراء خواجه نظام الملك” تصريح شده است. و در ظهريه نسخه ز نيز همان گونه كه گذشت دستورالوزراء قيد شده است. و جالب آن كه نسخهْ ي با عنوان كتاب كه عبارت “هذا كتاب نصايح خواجه نظام الملك” در كتيبه اي ساده است شروع شده ولي در فهرست، آغاز از بسمله نشان داده شده است.
در فهرست كتابخانه ذيل نسخة ي هيچ اشاره اي به تملّق بلند و شرم آور و در عين حال عجيب كاتب نسبت به ظلّ السلطان و محمدباقرخان نشده است.(از نكات جالب اين تملّق عناوين اعطايي به ظلّ السلطان و سپس قرار دادن نام او در بالاي كادر اصلي كتاب نه در متن و در كنار ساير كلمات!) در معرفي انجام هم فقط به آخرين كلمات نسخه اشاره شده است در حالي كه بهتر بود ابتدا آخرين كلمات كتاب در اين نسخه ذكر شود و سپس آخرين كلمات نسخه نيز

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع دانشگاه تهران، حل اختلاف Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع دانشگاه تهران