پایان نامه ارشد با موضوع فتحعلی شاه، سلسله قاجار، دوره قاجار

دانلود پایان نامه ارشد

است.بههرحال باتوجه بهاینکه قاجارها چند قرن درحوزه فرهنگ و تمدن ایرانی به سربردهاند میتوان آنانرا ایرانی شده دانست (همان.23).
آقا محمدخان از همان ابتدا برای استقرار حکومت خود در برابر مخالفان و حتی کسانی که ممکن بود مخالفت و نافرمانی کنند دست به اعمال خشونتآمیز زد.او به سپاهیانش دستور داد مردم کرمان را به جرم این که لطفعلی خان را مدتی پناه داده بودند قتلعام و هزاران نفر را کورکنند و اموال آنان را به غارت ببرند،سپس برای تسلط بر تمامی کشور به خراسان که دردست نوادگان نادرشاه بود و نیز گرجستان که حاکم آن به اطاعت روسها در آمده بود لشکر کشید.آقامحمدخان در تفلیس نیز به سپاهیان خود اجازه داد تا به قتل و غارت شهر بپردازند.او برای از بین بردن امکان هرگونه مخالفتی حتی عدهای از بستگان خود را کشت و بدینترتیب توانست همه مدعیان حکومت را درگوشه وکنار کشور مطیع خود کند.در سال1174 هجریشمسی آقامحمدخان در تهران تاجگذاری کرد بلافاصله برای به اطاعت واداشتن حاکم گرجستان باردیگر بهسوی قفقاز رفت.سرانجام آقامحمدخان که هنوز دوسال ازپادشاهی او نگذشته بود در جریان لشکرکشی به قفقاز شبانه توسط چند تن از همراهانش به قتل رسید زیرا آنها شنیده بودند که شاه قاجار قصد دارد آنان را به قتل برساند (همان.23).

2-2) پادشاهان دوره قاجار
فتحعلی شاه:آقا محمدخان در دوران کوتاه پادشاهی خود حکومت را در خاندانی که از آن پس قاجاریه خوانده شد برقرارکرد از آن پس تا مدت130سال بسیاری از افراد ایل قاجار به مناصب و مشاغل حکومتی دست یافتند.آقامحمدخان که فرزندی نداشت برادرزادهاش فرزند حسینقلیخان را که به فتحعلیشاه معروف شد به جانشینی خود تعیین کرد،عباسمیرزا سرآمد فرزندان فتحعلی شاه بود آنچنان که بسیاری از مورخان او را لایقترین فرد خاندان قاجار دانستهاند،وی به عنوان جانشین فتحعلی شاه معرفی شد اما یکسال زودتر از پدر از دنیا رفت.فتحعلیشاه نیز فرزند عباسمیرزا یعنی محمدمیرزا را ولیعهد و جانشین خود کرد (گودرزی.1388.24).
فتحعلیشاه فرمان ساخت تاج جواهرنشانکیانی را صادرکرد تاجی که تمام شاهان سلسله قاجاریه پس از او بر سر نهادند.فتحعلیشاه همچنین دریافته بود که حمایت از معماری و هنر میتواند قدرت او را تحکیم بخشد، فتحعلی شاه به استفاده از چهرهنگاری درباری برای تبلیغ حکومت اشتیاق وافر داشت او نخستین سلطان ایرانی بود که فرمان داده چهرهاش را بر روی سکهها ضرب کنند .
محمدشاه: محمدشاه یکی از26 پسر عباسمیرزا به جای او بر تخت سلطنت نشست.پادشاهی 14ساله محمدشاه به دلیل حضور فردی دانشمند و مدبر به نام میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی در کنار او تحول در اداره امور کشور و حرکت حکومت به سوی استقلال و اقتدار را نوید میداد.حمایت دربار از معماری و دیگر هنرها همانند زمان فتحعلیشاه حمایتی سخاوتمندانه محسوب نمیشد،محمدشاه در خوشنویسی خاصه در نگارش نستعلیق بسیار مستعد بود (ورنویت.1383.96).
ناصرالدینشاه:چهارمین پادشاه قاجار ناصرالدینشاه فرزند محمدشاه بود که50 سال بر ایران حکومت کرد در زمان او روابط ایران با کشورهای اروپایی توسعه یافت.میرزا تقیخان امیرکبیر که در نخستین سالهای سلطنت ناصرالدین شاه مقام وزارت صدراعظمی داشت برای اصلاح امور کشور بسیار تلاش کرد.گسترش مناسبات با اروپا دو پیامد متفاوت را برای کشور به دنبال داشت:
1- از آن جا که گشودهترشدن درهای کشور به روی بیگانگان حساب شده و با برنامه نبود زمینه برای نفوذ سیاسی و اقتصادی بیگانگان در ایران فراهم شد و منافع کشور در معرض خطر قرار گرفت.
2-ارتباط با جوامع دیگر به ویژه اروپا موجب افزایش آگاهی مردم ایران و تمایل آنان به ایجاد تغییراتی در وضع سیاسی و اداری کشور شد به طوری که در اواخر حکومت ناصرالدینشاه مردم با تصمیمات نادرست حکومت به مخالفت برخاستند و نارضایتی در میان مردم خود را به شکلهای گوناگون نشان داد (گودرزی.1388.24).
گرایش به شیوه اروپایی به طرز فزایندهای در دربار رواج مییافت،او حتی در تصاویر تکی نیز با ظاهری متفاوت تصویر میشد.وی خلاف فتحعلیشاه و محمدشاه به جای ریش تنها سبیل داشت که احتمالاً این شیوه آرایش صورت تحت تأثیر اروپاییان و یا ملهم از تصاویر خاندان سلطنتی صفویه بود (ورنویت.1383.102).
مظفرالدینشاه:پس از ترور ناصرالدینشاه در سال 1313ه ق پسرش مظفرالدین به سلطنت رسید.مظفرالدینشاه که در زمان جلوس بر تخت پادشاهی چهل و پنج ساله بود طبعی متفاوت با پدرانش داشت،وی با وجود داشتن سن زیاد و زندگی در کانون تحولات فکری و سیاسی یعنی تبریز،فردی نرمخو و ناتوان در اداره امور کشور بود و باعث بوجود آمدن انقلاب مشروطیت شد که نقطه عطفی در تاریخ ایران به شمار میرود (گودرزی.1388.25).
پس از مظفرالدینشاه پسرش محمدعلی (حکومت27-1325 ه ق) به سلطنت رسید،او که تلاش می کرد مشروطیت را از میان بردارد خیلی زود از سلطنت خلع شد.آخرین پادشاه سلسله قاجار احمد شاه (حکومت 1342-1327 ه ق) بود که هنگام دستیابی به سلطنت تنها 11 سال داشت.در خلال نخستین جنگ جهانی ایران به تصرف قوای روس،بریتانیا و عثمانی در آمد.در سال 1339 ه ق کودتایی توسط رضاخان صورت گرفت او که بعد به رضاشاه پهلوی (حکومت 60-1344 ه ق) معروف شد به حکومت سلسله قاجاریه خاتمه داد (ورنویت.1383.104).

2-3) دوره نخستین قاجار (1264-1199) و ارتباط آن با سنتهای پیشین
فعالیت های هنرورزان و پیشه وران در ایران به طور سنتی ارتباط تنگاتنگ با اصناف کارخانه ها داشت.شیوه عمل کارخانه های سلطنتی در این زمان به رغم تعامل روزافزون ایران با روسیه و اروپا در سده هیجدهم و ابتدای سده نوزدهم هنوز شباهت چشمگیری به کارخانه های سلطنتی ادوار پیشین داشت.فتحعلی شاه قاجار برای امر مهم تهیه تک چهرههای مجلل و پیراسته و اشیاء بسیار تزیینی به منظور توزیع در ایالات مملکت و خارج بر کارکنان نقاشخانه اتکا داشت. گزارشی از وضعیت هنر در سالهای نخستین سلطنت فتحعلیشاه حاکی از درک محافل درباری است و پیداست هنر با این که پس از دوره صفوی دچار انحطاط شده بود در زمان فتحعلیشاه رونق چشمگیری یافته است (فلور.1381.92).
بهرهگیری شاه از تک چهرههای تمام قد به عنوان وسیلهای برای مرکزیت دادن به قدرت و تحکیم روابط دیپلمات با دولتهای خارجی،چهرهنگاری را در کانون هنرهای تجسمی دوران اولیه قاجار قرار داد.سر ویلیام اوزالی1 فرستاده انگلیس مینویسد:در سیمای خوش حالت و مردانه فتحعلیشاه می توانستم آن خصوصیاتی را که در چندین تصویر از او دیده بودم تشخیص بدهم.تک چهرههای بزرگ شاه را میتوان در هر شهری در بین ایرانیان یافت.این تک چهرهها بر روی بوم نقاشی و یا به صورت ریز نقش بر روی ورقهای کاغذ و یا قاب عینک و قلمدانها و حاشیه جعبهها کار شدهاند.همان طور که شارل تکسیه 2معمار و باستانشناس فرانسوی در بحث از نقاشیهای کاخ سلطانیه می نویسد:تمامی نقاشیهای کاخ سلطانیه بر اساس نقشه واحدی اجرا شده اند.به نظر میرسد که هر یک از نقاشیها با الزامات بعضی از حامیان رسمی ناچار به انطباق بوده است.یکی از نقاشیها باید به عنوان سرمشق تمام موضوعات از نوع خود قرارگرفته و سپس هم به صورت مینیاتور و هم به صورت نقاشی های تاریخی بزرگ عرضه شده باشد.یکسانسازی،تقلید و تکرار و تبعیت از قواعد و مفاهیم کارگاه از قوانین ضمنی نقاش خانه سلطنتی بوده است (همان.93).
گردهپاشی شیوهای بود که غالباً در تصویرپردازی نسخههای خطی برای انتقال طرحی از روی سطحی به روی سطحی دیگر به کار میرفت و از آن در اواخر دوره صفوی برای انتقال طرحها به روی سطوح گچی و اشیا لاکی استفاده میکردند و به احتمال زیاد به عنوان تمهیدی برای برگرداندن نقاشیها روی بوم هم بهکار میرفته است.عبداللهخان علاوه بر اینکه نقاشباشی فتحعلیشاه بود معمار دربار و نقاش میناکار چیرهدستی هم برشمرده میشد او بعضی از زیباترین تک چهرههای تمامقد فتحعلی شاه و دربار او را با رسانههای مختلف اجرا کرد و بر ساخت چندین عمارت سلطنتی نظارت داشت.میرزابابا هم در ایام نقاشباشیگری خویش نه تنها چندین نقاشی تمام قد از فتحعلیشاه اجرا کرد بلکه نقاشیهای زیبا و جلد لاکی دیوان خاقان،محفوظ در کتابخانه سلطنتی وینزور 3را نیز پدید آورد.مقایسه فنی رنگمایههای نقاشیهای روی بوم وسایر نقاشیها مثلاً روی کاغذ،گچ،لاک،مینا،چوب،پارچه و شیشه نشان میدهد که چگونه هنرمندان چند پیشهای چون عبدالله خان و میرزابابا از مواد و تکنیکهای مشابه در رسانههای مختلف هنری بهره میگرفتند.توانمندی بی نظیر نقاشان این دوره زبان تصویری سلطنتی را با هر یک از این رسانهها طوری دمساز کرد که نوعی انسجام کلی در تصاویر سلطنتی دوره نخستین قاجار پدید آورد.شرکت فعال فتحعلیشاه در فرآیند تولید سالهای نخستین دوره قاجار در ایجاد سبکها و شیوههای جدید هنری موثر و محوری بود.او برای کشیدن تک چهرههای خود حالت میگرفت و بر اجرای آنها نظارت میکرد مثلاً فتحعلیشاه در ایام حیات خود برای سنگ قبر مزارش دستور داد نقش برجسته او را روی سنگ مرمر حجاری کنند،وی شخصاً مراحل مختلف کار را بررسی میکرد (همان.97).

2-4) هنر ایران در دوران قاجار
مرزهای کنونی کشور ایران از دوران حکومت صفویان شناخته شده است که از سال 907 تا 1145 حکومت ایران را به دست داشتند،صفویه مذهب شیعه دوازده امامی را به عنوان مذهب رسمی کشور اعلام کرد و همین امر موجب شد تا ایران از امپراتوری های عثمانی و مغول که سنی مذهب بودند متمایز شود.از اواخر قرن 12ه ق پس از سقوط سلسله صفویه و دوران کوتاه حکومت زندیه (1209-1163ه ق) قبیله ترکمن قاجار تحت رهبری آقا محمدخان (وفات 1212) قدرت داخلی را به دست گرفت وی آخرین پادشاه سلسله زندیه،لطفعلی خان را در سال 1209 ه ق در کرمان دستگیر و در بهار سال 1211ه ق به طور رسمی در تهران تاجگذاری کرد.تاجی که بر سر آقا محمدخان گذارده شد و نیز بازوبندی جواهرنشان آن در گذشته متعلق به لطفعلی خان بود علاوه بر اینها شمشیری را که در آرامگاه صفویان در اردبیل تبرک یافته بود بر کمر او بستند.سال بعد آقا محمدخان در اردوگاهش هنگامی که سرگرم جنگ با روسها بود به قتل رسید،پس از او برادرزادهاش علیشاه که در دوران ولیعهدی به باباخان معروف بود و به عنوان حاکم فارس در شیراز سکونت داشت به سلطنت رسید.حکومت فتحعلیشاه پس از چند دهه هرج و مرج در ایران به ثبات سیاسی رسید.حکومت فتحعلیشاه نیز همانند سلاطین عثمانی به دلیل سیاستهای توسعه طلبانه از سوی روسها تهدید میشد.پس از گسترش قدرت وی بر گرجستان و داغستان،روسها به ایران حمله کرده و ارمنستان و شمال آذربایجان را به قلمرو خود الحاق کردند.در سال 1227 قوای روس ارتش ایران را به شدت شکست داد که در نتیجه طی قرارداد گلستان (1228) قسمت زیادی از قلمرو ایران در شمال رود ارس از دست رفت.در سال 1243 جنگ با روسها مجدداً در گرفت و به موجب قرارداد ترکمنچای (1244) بخشهای دیگری از قلمرو ایران به روسها واگذار شد،این شکستها ایرانیان را به فکر انداخت که در صورت ادامه این جنگها باید شیوههای جنگی غربیها را یاد بگیرند.از این رو گرایش ایرانیان به غرب نخستین بار در زمینههای نظامی آشکار شد.پسر فتحعلیشاه ولیعهد عباس میرزا که به عنوان حاکم آذربایجان در تبریز سکونت داشت خاصه پس از سال 1225 که وظیفه برقراری ارتباطات خارجی به وی محول شد اطلاعات جامعی در مورد اروپا کسب کرد.عباس میرزا به نوسازی ارتش همت گمارد احتمالاً این تحول تحت تاثیر نظام جدید عثمانیان رخ داده بود.وی برای نظامیان لباس متحدالشکلی شبیه به یونیفرم ارتش روسیه در نظر گرفت اگرچه کلاه سنتی ایرانی همچنان به همان شکل حفظ شده بود (ورنویت.1383.95).
هنر در سلسله قاجار که از سال 1794/1208 تا 1925/1343 در ایران حکومت کرد،تداوم مستقیم هنرهای ادوار بلافصل پیشین (نادرشاه افشار 47-1736/60-1149 و سلسله زند 94-1750/1208-1163) نبود.هنر دوره قاجار نشانگر سه مشخصه و ویژگی بنیادی بود: جدایی روزافزون فرهنگ ایرانی از سنت عظیم اسلامی در نتیجه پیروزی تشیع و رقابت با امپراطوری عثمانی،ورود روزافزون عناصر هنر مردمی و عامیانه و وابستگی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، دوره قاجاریه، دوره صفوی Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، دوره صفوی، دوره صفویه