پایان نامه ارشد با موضوع سلسله مراتب، مقایسات زوجی، سلسله مراتبی، درخت تصمیم

دانلود پایان نامه ارشد

پرسشنامه نهایی تحقیق بدست آمده است.
3-5- شرحی بر روش AHP
3-5-1- فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)
در علم تصميم‌گيري كه در آن انتخاب يك راهكار از بين راهكارهاي موجود و يا اولويت‌بندي راهكارها مطرح است،‌ چند سالي است كه روشهاي چتصميم گيري با شاخص‌هاي چند گانه «MADM» جاي خود را باز كرده‌اند. از اين ميان روش تحليل سلسله مراتبي (AHP) بيش از ساير روشها در علم مديريت مورد استفاده قرار گرفته است. فرايند تحليل سلسله مراتبي يكي از معروفترين فنون تصميم گيري چند منظوره است كه اولين بار توسط توماس ال. ساعتي عراقي الاصل در دهه 1970 ابداع گرديد. فرايند تحليل سلسله مراتبي منعكس كننده رفتار طبيعي و تفكر انساني است. اين تكنيك، مسائل پيچيده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسي قرار مي‌دهد و آنها را به شكلي ساده تبديل كرده به حل آن مي‌پردازد.
فرايند تحليل سلسله مراتبي در هنگامي كه عمل تصميم گيري با چند گزينه رقيب و معيار تصميم گيري روبروست مي‌تواند استفاده گردد. معيارهاي مطرح شده مي‌تواند كمي و كيفي باشند. اساس اين روش تصميم گيري بر مقايسات زوجي نهفته است. تصميم گيرنده با فرآهم آوردن درخت سلسله مراتبي تصميم آغاز مي‌كند. درخت سلسله مراتب تصميم، عوامل مورد مقايسه و گزينه‌هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم را نشان مي‌دهد. سپس يك سري مقايسات زوجي انجام مي‌گيرد. اين مقايسات وزن هر يك از فاكتورها را در راستاي گزينه‌هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم را نشان مي‌دهد. در نهايت منطق فرآيند تحليل سلسله مراتبي به گونه‌اي ماتريسهاي حاصل از مقايسات زوجي را با يكديگر تلفيق مي‌سازد كه تصميم بهينه حاصل آيد.
3-5-2- اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي
توماس ساعتي (بنيان گزار اين روش) چهار اصل زير را به عنوان اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي بيان نموده و كليه محاسبات، قوانين و مقررات را بر اين اصول بنا نهاده است. اين اصول عبارتند از:
شرط معكوسي: اگر ترجيح عنصر A بر عصر B برابر n باشد، ترجيح عنصر B بر عنصر A برابر 1/n خواهد بود.
اصل همگني: باید عنصرA با عنصر B همگن و قابل مقايسه باشد یعنی برتري عنصر A بر عنصر B نمي‌تواند بي نهايت يا صفر باشد.
وابستگي: هر عنصر سلسله مراتبي به عنصر سطح بالاتر خود مي‌تواند وابسته باشد و به صورت خطي اين وابستگي تا بالاترين سطح مي‌تواند ادامه داشته باشد.
انتظارات6: هرگاه تغييري در ساختمان سلسله مراتبي رخ دهد پروسة ارزيابي بايد مجدداً انجام گيرد(قدسي پور،1381،ص6).

3-5-3- مدل فرايند تحليل سلسله مراتبي
بكارگيري اين روش مستلزم چهار قدم عمده زير مي‌باشد:
الف) مدل سازي
در اين قدم، مسأله و هدف تصميم گيري به صورت سلسله مراتبي از عناصر تصميم كه با هم در ارتباط مي‌باشند، در آورده مي‌شود. عناصر تصميم شامل «شاخصهاي تصميم گيري» و «گزينه‌هاي تصميم» مي‌باشد. فرايند تحليل سلسله مراتبي نيازمند شكستن يك مساله با چندين شاخص به سلسله مراتبي از سطوح است. سطح بالا بيانگر هدف اصلي فرايند تصميم گيري است. سطح دوم، نشان دهنده شاخص‌هاي عمده و اساسي (كه ممكن است به شاخص‌هاي فرعي و جزئي تر در سطح بعدي شكسته شود) مي‌باشد. سطح آخر گزينه‌هاي تصميم را ارائه مي‌كند. در شكل زیر سلسله مراتب يك مساله تصميم نشان داده شده است (مهرگان،1383،ص170).

شکل ‏31- مدل سلسله مراتب تصمیم
ب) قضاوت ترجيحي (مقايسات زوجي)
انجام مقايساتي بين گزينه‌هاي مختلف تصميم،‌ بر اساس هر شاخص و قضاوت در مورد اهميت شاخص تصميم با انجام مقايسات زوجي، بعد از طراحي سلسله مراتب مساله تصميم، تصميم گيرنده مي‌بايست مجموعه ماتريسهايي كه به طور عددي اهميت يا ارجحيت نسبي شاخص‌ها را نسبت به يكديگر و هر گزينه تصميم را با توجه به شاخص‌ها نسبت به ساير گزينه‌ها اندازه‌گيري مي‌نمايد، ‌ايجاد كند. اين كار با انجام مقايسات دو به دو بين عناصر تصميم (مقايسه زوجي) و از طريق تخصيص امتيازات عددي كه نشان دهنده ارجحيت يا اهميت بين دو عنصر تصميم است، صورت مي‌گيرد.
براي انجام اين كار معمولا از مقايسه گزينه‌ها با شاخص‌هايi ام نسبت به گزينه‌ها يا شاخص‌هاي j ام استفاده مي‌شود.
ج) محاسبات وزن‌هاي نسبي
تعيين وزن «عناصر تصميم» نسبت به هم از طريق مجموعه‌اي از محاسبات عددي .قدم بعدي در فرايند تحليل سلسله مراتبي انجام محاسبات لازم براي تعيين اولويت هر يك از عناصر تصميم با استفاده از اطلاعات ماتريس‌هاي مقايسات زوجي است. خلاصه عمليات رياضي در اين مرحله به صورت زير است.
مجموع اعداد هر ستون از ماتريس مقايسات زوجي را محاسبه كرده، سپس هر عنصر ستون را بر مجموع اعداد آن ستون تقسيم مي‌كنيم. ماتريس جديدي كه بدين صورت بدست مي‌آيد، «ماتريس مقايسات نرمال شده» ناميده مي‌شود.
ميانگين اعداد هر سطر از ماتريس مقايسات نرمال شده را محاسبه مي‌كنيم. اين ميانگين وزن نسبي عناصر تصميم با سطرهاي ماتريس را ارائه مي‌كند.
د) ادغام وزنهاي نسبي
به منظور رتبه‌بندي گزينه‌هاي تصميم، در اين مرحله بايستي وزن نسبي هرعنصر را در وزن عناصر بالاتر ضرب كرد تا وزن نهايي آن بدست آيد. با انجام اين مرحله براي هر گزينه، مقدار وزن نهايي بدست مي‌آيد.
3-5-4- سازگاري در قضاوت‌ها
تقريباً تمامي محاسبات مربوط به فرايند تحليل سلسله مراتبي بر اساس قضاوت اوليه تصميم گيرنده كه در قالب ماتريس مقايسات زوجي ظاهر مي‌شود، صورت مي‌پذيرد و هر گونه خطا و ناسازگاري در مقايسه و تعيين اهميت بين گزينه‌ها و شاخص‌ها نتيجه نهايي به دست آمده از محاسبات را مخدوش مي‌سازد. نرخ ناسازگاري7 كه در ادامه با نحوه محاسبه آن آشنا خواهيم شد، وسيله‌اي است كه سازگاري را مشخص ساخته و نشان مي‌دهد كه تا چه حد مي‌توان به اولويتهاي حاصل از مقايسات اعتماد كرد. براي مثال اگر گزينه A نسبت به B مهمتر (ارزش ترجيحي 5) و B نسبتا مهمتر (ارزش ترجيحي 3) باشد، آنگاه بايد انتظار داشت A نسبت به C خيلي مهمتر (ارزش ترجيحي 7 يا بيشتر) ارزيابي گردد يا اگر ارزش ترجيحي A نسبت به B، 2 و B نسبت به C،‌ 3 باشد آنگاه ارزش A نسبت به C بايد ارزش ترجيحي 4 را ارائه كند. شايد مقايسه دو گزينه امري ساده باشد، اما وقتيكه تعداد مقايسات افزايش يابد اطمينان از سازگاري مقايسات به راحتي ميسر نبوده و بايد با به كارگيري نرخ سازگاري به اين اعتماد دست يافت. تجربه نشان داده است كه اگر نرخ ناسازگاري كمتر از 10/0 باشد سازگاري مقايسات قابل قبول بوده و در غير اينصورت مقايسه‌ها بايد تجديد نظر شود. قدم‌هاي زير براي محاسبه نرخ ناسازگاري به كار گرفته مي‌شود:
گام 1. محاسبه بردار مجموع وزني: ماتريس مقايسات زوجي را در بردار ستوني «وزن نسبي» ضرب كنيد بردار جديدي را كه به اين طريق بدست مي‌آوريد، بردار مجموع وزني8 بناميد.
گام 2. محاسبه بردار سازگاري: عناصر بردار مجموع وزني را بر بردار اولويت نسبي تقسيم كنيد. بردار حاصل بردار سازگاري9 ناميده مي‌شود.
گام 3. بدست آوردن گmax، ميانگين عناصر برداري سازگاري ،max را به دست مي‌دهد.
گام 4. محاسبه شاخص سازگاري: شاخص سازگاري بصورت زير تعريف مي‌شود:
CI=(-n)/(n-1)
n عبارتست از تعداد گزينه‌هاي موجود در مساله
گام 5. محاسبه نسبت سازگاري: نسبت سازگاري از تقسيم شاخص سازگاري برشاخص تصادفي10 بدست مي‌آيد.
CR=CI/IR
نسبت سازگاري 1/0 يا كمتر سازگاري در مقايسات را بيان مي‌كند(مهرگان،1383،ص173-170)
شاخص تصادفي از جدول زیر استخراج مي‌شود.
جدول ‏32- شاخص تصادفي (مهرگان،1383،ص173)
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
N
51/1
45/1
41/1
32/1
24/1
12/1
9/0
58/0
0
0
RI
3-6- روش اجرا
برای انجام تحلیل سلسله مراتبی، ابتدا مدل درخت تصمیم ایجاد شده است. در مدل درخت تصمیم، در بالاترین سطح، هدف تحقیق قرار دارد که عبارت است از رتبه بندی موانع صادرات. در سطح پایین تر از هدف، معیارهای تصمیم گیری قرار دارند. و در سطح آخر گزینه های تصمیم جای می گیرند که در این تحقیق موانع صادرات هستند.
معیارهای تصمیم یا به عبارت دیگر معیارهایی که براساس آنها رتبه ی موانع تعیین می گردد عبارتند از:
شدت تأثیر، جامعیت تأثیر(تعدد جنبه های اثر)، قابلیت کنترل و تلاش لازم برای حذف.
شدت تأثیر: به میزان اثر هرکدام از موانع بر کاهش توان صادراتی صنعت اشاره دارد. هر چه شدت تأثیر یک مانع بیشتر باشد بعنوان یک مانع مهم اصلی شناسایی می گردد.
جامعیت تأثیر: نشان دهنده‌ی اثرگذاری یک مانع به دیگر موانع است. هرچقدر که یک مانع به جنبه های مختلفی اثر بگذارد دارای اهیمت بیشتری بوده و به عنوان یک مانع مهم و اصلی شناسایی می شود.
قابلیت کنترل: به میزان پیچیدگی یک مانع اشاره دارد. همچنین مرجع تغییر دهنده و کنترل کننده آن را نشان می دهد. هر اندازه که یک مانع از درون صنعت و براساس تصمیمات ذی نفعان آن صنعت قابلیت تغییر داشته باشد، مانع کم اهمیت تری است. برعکس هر اندزه که تصمیمات نیروهای خارج از صنعت مانند صنایع پشتیبان یا دولت بر کنترل آن تأثیر داشته باشد، قابلیت کنترل درونی کاهش می یابد و در این حالت مانه مهم و اصلی خواهد بود.
میزان تلاش لازم برای حذف: این معیار نشان می دهد که یک مانع چه اندازه پیچیده و یا ساده است. هر چه میزان تلاش بیشتری برای حذف آن مانع لازم باشد، از اهمیت بیشتری برای مطرح شدن بعنوان موانع صادرات برخوردار است.
در این بخش معیارها نسبت به یکدیگر مقایسه می شوند و اهمیت و اولویت هرکدام تعیین می گردد و مقدار ضرایب مشخص می شود.

جدول ‏33- مقایسات زوجی معیارهای تصمیم
 
شدت تأثیر
جامعیت تأثیر
قابلیت کنترل
تلاش لازم برای حذف
شدت تأثیر

جامعیت تأثیر

قابلیت کنترل

تلاش لازم برای حذف آن

پس از مشخص شدن ضرایب اهمیت معیارها، نوبت به انجام مقایسات زوجی برای هر دسته از موانع می رسد. در این مرحله موانع شناسایی شده براساس هر کدام از معیارها مورد مقایسه قرار می گرند و ضرایب اهمیت و رتبه آنها تعیین می‌شود.
جدول های مقایسات زوجی برای هرکدام از عوامل بصورت جداگانه در زیر نشان داده شده است.
جدول ‏34- مقایسات زوجی براساس شدت تأثیر
شدت تأثیر
مانع 1
مانع 2
….
مانع n
مانع 1

مانع 2

مانع n

جدول ‏35- مقایسات زوجی براساس جامعیت تأثیر
جامعیت تأثیر
مانع 1
مانع 2
….
مانع n
مانع 1

مانع 2

مانع n

جدول ‏36- مقایسات براساس قابلیت کنترل
قابلیت کنترل
مانع 1
مانع 2
….
مانع n
مانع 1

مانع 2

مانع n

جدول ‏37- مقایسات زوجی براساس تلاش لازم برای حذف
میزان تلاش برای حذف مانع
مانع 1
مانع 2
….
مانع n
مانع 1

مانع 2

مانع n

3-6-1- روش نمره گذاری
جهت کمی سازی داده های پرسشنامه ها از طیف 5 گزینه ای لیکرت استفاده شده است. در این مقیاس پرسشها به گونه ای طراحی شده اند که پاسخ های آنها با واژه های (خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم و خیلی کم) تعیین شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها، عدد یک به خیلی کم و عدد 5 به خیلی زیاد اختصاص یافته است. در مواردی که سؤالات بار معنی منفی داشته است، این مقیاس معکوس شده است.

خیلی کم
کم
متوسط
زیاد
خیلی زیاد
1
2
3
4
5

برای انجام مقایسات زوجی نیز از طیف 10 گزینه ای لیکرت استفاده شده است. در جدول زیر نحوه ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم نشان داده شده است.
جدول ‏38- ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم
ارزش ترجيحي
وضعيت مقايسهi نسبت به j
توضيح
1
اهميت برابر
گزينه يا شاخص i نسبت به j اهميت برابر دارند و يا ارجحيتي نسبت به هم ندارند.
3
نسبتاً مهمتر
گزينه يا شاخص i نسبت به j كمي مهمتر است.
5
مهمتر
گزينه يا شاخص i نسبت به j مهمتر است.
7
خيلي مهمتر
گزينه يا شاخص i داراي ارجحيت خيلي بيشتري از j است.
9
كاملاً مهم
گزينه يا شاخص مطلقاً i از j مهمتر و قابل مقايسه با j نيست.
2و4و6و8

ارزشهاي مياني بين ارزشهاي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع جامعه آماری، مقایسات زوجی، روش تحقیق، نمونه برداری Next Entries منابع پایان نامه ارشد با موضوع تامین کننده، زنجیره تامین، تصمیم گیری چند معیاره، مدیریت زنجیره تامین