پایان نامه ارشد با موضوع ساختار قدرت، نقش برجسته، روش پژوهش

دانلود پایان نامه ارشد

نامه در سال 1384 دفاع شده است؛ زماني که از سقوط صدّام مدّتي نگذشته بود. پژوهشگر مدّعي است كه تحوّلات آن روز عراق بر امنيّت كشورمان تأثير گذاراست. تسلّط رژيم اقليّت عرب‌هاي سنّي به رهبري صدّام حسين بر عراق در گذشته با جنگ تحميلي هشت ساله، امنيّت كشورمان را تهديد كرده است و نشان داده كه حضور يك رژيم مستبد در عراق كه با اكثريت كشور مشكل دارد، ممكن است به هر ماجراجوئيِ نظامي بينجامد. رژيم اقتدارگراي بعثي با ايجاد تضاد و جنگ با ايران زمين? مناسبتري براي سركوب شيعيان عراق و شكستن پيوندهاي مذهبي ميان شيعيان عراق و ايران فراهم ساخت. به همين علّت تحوّلات عراق آن روز ارتباط مستقيمي با امنيّت كشورمان پيدا مي‌كرده‌است. ايجاد دولتي مردمي و انتخاب شده ازيك سو و احقاق حقوق اكثريّت شيعه در عراق به ايران قدرت مضاعفي مي‌دهد. چرا كه با روي كار آمدن حكومت اكثريّت شيعي در كشور همسايه، امنيّت ملّي ايران بهتر تأمين مي‌گردد.
فهم تحوّلات عراق و جايگاه شيعيان در آن و شناخت هم? بازيگران داخلي، منطقه‌اي و بين‌المللي، به ايران كمك مي‌كنند تا در اين مسأله خطير بهتر تصميم‌گيري كند.
اما ما درصدديم علاوه بر تحليل تحولات عراق بتوانيم به خود شيعيان عراق نيز کمک کرده که بتوانند در وضعيت خود بهبود ايجاد کنند.
2. مهدي محمّدي بيدختي تحت راهنمايي آقاي دکتر عبّاسعلي رهبر پايان‌نامه‌اي را در دانشکده علوم سياسي دانشگاه آزاد اسلامي، واحد مرکز با عنوان ” بررسي نقش شيعيان عراق در تحولات سياسي-اجتماعي اين کشور” در سال 1385 دفاع کردند؛ محقّق از نيّت‌اش براي انتخاب اين موضوع مي‌گويد که درصدد “بررسي علل ناکامي شيعيان در دستيابي به قدرت سياسي علي رغم اکثريت 65 درصدي در اين کشور و همچنين بررسي علل و عوامل دستيابي به ساختار قدرت پس از سقوط صدام حسين است.”. روش پژوهش توصيفي- تحليلي است. شيعيان داراي اکثريت 65 درصدي مي‌باشند ليکن قبل از سقوط صدّام حسين اجاز? ورود به ارکان قدرت به آنها داده نشده است و پس از اين مقطع زماني تا حدودي شرايط براي جبران گذشته فراهم شده است اين تحقيق در پي آن بوده‌است علل و عوامل دستيابي به قدرت شيعيان در ساختار سياسي اين کشور را مورد بررسي قرار دهد. پژوهشگر در نتيجه گيري‌اش مي‌گويد: ” اينکه کسب 145 و 127 کرسي به ترتيب در اوّلين و دوّمين مجمع عمومي، کسب پست نخست وزيري، اختصاص 17 وزارت‌خانه در دولت انتقالي، آزادي عمل و ضمانت تأمين امنيّت برگزاري مراسمات مذهبي به‌ويژه مراسم حسيني، ممنوعيّت فعاليّت حزب بعث، تأثيرگذاري مثبت مرجعيّت ديني بر تحوّلات سياسي، حضور فعّال کلي? اقشار مردم در انتخابات، همبستگي شيعيان و کردها، تأکيد بر هويّت اسلامي، نشان‌دهنده تأثيرات مثبت شيعيان بر تحوّلات سياسي اخير اين کشور است.
محقّق تتبع نسبتاً مناسبي را حول موضوع انجام داده‌اند اما در بخش نتيجه‌گيري به نظر مي‌سد محقق پاسخي براي سئوال اصلي تحقيق‌اش يعني” علل و عوامل دستيابي به قدرت شيعيان پس از سقوط صدام کدامند؟” نداده‌است. همچنين است که در طول تحقيق چهارچوب نظري خاصّي حاکم بر تحقيق وجود ندارد که مخاطب زنجيره‌هاي تحقيق را در قالب آن ببيند.
3. محمّدعلي ابراهيم خبّازي با راهنمايي آقاي دکتر اکبر اشرفي و مشاوره آقاي دکتر محمدباقر خرّمشاد در دانشکده علوم سياسي دانشگاه آزاد واحد مرکز تهران پايان‌نامه‌اي را با عنوان “تأثير سقوط صدام بر توسعه و نفوذ انديشه‌ي شيعه در حاکميت عراق” در سال 1385 دفاع کرده‌اند؛ هدف پژوهش به نقل از خود محقّق ” بررسي تأثير سقوط رژيم صدّام حسين و نقش گروه‌هاي شيعي در دولت‌سازي عراق پس از صدّام و بررسي ميزان حضور انديشه‌ي سياسي شيعه در حاکميّت و قانون اساسي عراق است”. محقق براي بررسي هدف فوق‌الذکر روش تحقيق‌اش را به شيوه‌ي توصيفي-تحليلي انتخاب کرده‌اند. در اين پژوهش بررسي انديش? سياسي شيعه و پروسه دولت‌سازي در عراق مورد بررسي قرار گرفته است. محقق مدّعي است که نتيجه نشان مي‌دهد بعد از سرنگوني صدّام يک دولت با اکثريّت شيعه در عراق تشکيل گرديد و شيعيان به طور قانوني در حاکميّت اين کشور سهيم شدند ولي به جهت نفوذ آمريکا، انديش? شيعه در ادام? حاکميّت و قانون اساسي عراق محقق نگرديد. در حاليکه نقش برجسته‌ و مثبت مرجعيّت ديني در مسأل? عراق به خوبي حاکي از نفوذ تفکّر شيعي در عراق بوده‌است.
اين پايان‌نامه علاوه بر کتابخانه دانشگاه آزاد با شماره کتابشناسي ملي1308509 و شماره بازيابي 51-40122 در کتابخانه ملي موجود مي‌باشد.
4. محمّدتقي قاسم‌زاده با راهنمايي دکتر محمّدرحيم عيوضي و مشاور? آقاي دکتر عبّاسعلي رهبر در دانشکده علوم سياسي دانشگاه آزاد واحد مرکز تهران رسال? کارشناسي ارشد خود را با عنوان “نقش مرجعيّت شيعه در تحولات سياسي آن کشور از سال 1968 تا 2006” در سال 1386 دفاع کرده‌اند.
اين پايان‌نامه از آن جهت مورد اهميّت است که هدفش بررسي نقش و جايگاه مرجعيّت شيعه در تحولات سياسي عراق از سال 1968 تا 2006 بالاخص بعد از حمله نيرو‌هاي آمريکايي و متّحدانش به کشور عراق مي‌باشد. روش تحقيق اين پژوهش توصيفي- تحليلي و داده‌هاي آن بصورت کتابخانه‌اي، آرشيوي و اينترنتي گردآوري شده است. محقّق در بخش نتيجه‌گيري مي‌گويد: با توجّه به پژوهش انجام شده اين نتيجه حاصل مي‌شود که مرجعيّت شيع? عراق در تاريخ معاصر اين کشور همواره به اشکال گوناگون در تحولات سياسي-اجتماعي عراق ايفاي نقش نموده و بر وحدت و يکپارچگي اين کشور تأثيرگذار بوده است.
5. با توجّه به استقبال حوزه‌هاي علميه به تحقيق و پژوهش دربار? مسائل جديد مي‌توان عنوان‌هايي در زمين? تحقيقات مختلف علوم اجتماعي و علوم سياسي يافت. از جمله اين تحقيقات که به عنوان پايان‌نامه اتمام سطح خاصي از حوزه قلمداد مي‌شود مي‌توان به پايان‌نامه سطح چهار آقاي شمس الله مريجي در رشت? انديشه معاصر مسلمين دانشگاه باقرالعلوم (ع) وابسته به دفتر تبليغات اسلامي با عنوان “مباني فکري و زمينه‌هاي اجتماعي جريان‌هاي معاصر عراق” به راهنمايي و مشاور? حجج اسلام دکتر پارسانيا، دکتر واعظي، دکترقمي و حج?‌الاسلام دکتررجبي، اشاره کرد. ايشان در اين رساله به زمينه‌هاي اجتماعي جريان‌هايي که در عراق شکل گرفته پرداخته است و چگونگي رشد و تحول آنها را مورد بررسي قرار داده‌است. در زمان گردآوري اطلاعات اين پژوهش، کشور عراق به تازگي مورد حمله و اشغال قرار گرفته بود، محقّق مدّعي است که به دليل اوضاع ناآرام اين کشور، امکان هيچ نوع تحقيق ميداني فراهم نبوده‌است، لذا از منابع ديگري استفاده کرده‌اند؛ در اين پژوهش از روش اسنادي استفاده شده‌است. نخست منابع مکتوبي را که دانشمندان عراقي داخل کشور و خارج از آن به رشته تحرير درآورده بودند مطالعه کرده و در مرحله بعد از منابع، مدارک و اسناد محققين ايراني و محققان اين حوزه سود برده‌اند. منابع محققين خارجي از جمله انديشمندان انگليسي از ديگر مآخذ دسترسي به اطلاعات اين پژوهش بوده است. در سراسر تحقيق حاضر محقق نقش حوزه نجف را در ايجاد و جهت‌دهي زمينه‌هاي فکري و فرهنگي جريان‌هاي معاصر عراق بي‌بديل مي‌داند.
اگرچه موضوع در رابطه با جريان‌هاي معاصر در عراق است اما بيشتر به حوز? نجف و تحوّلات آن مي‌پردازد و منظور ايشان از جريان به نظر مي‌رسد جريان فکري باشد چراکه تنها به مسائل نظري پرداخته و به صورت محدود نامي از چند جريان اجتماعي در عراق، آن هم جريان‌هاي شيعي آورده است.
قابل ذکر است موارد ديگري از پايان نامه‌ها به صورت غير مستقيم با اين موضوع در ارتباط هستند که به فراخور استفاده از آن‌ها اسامي‌شان را در منابع تحقيق فهرست کرده و محقق اميدوار است براي غناي کار بدانها مراجعه کند.
سئوال اصلي:
* جريانهاي عمد? شيعي چه جايگاهي در عرصه سياسي نوين عراق دارند؟
سئوالات فرعي:
براي يافتن جواب سئوال اصليِ تحقيق که درصدد است جايگاه شيعيان عراق در عرص? نوين سياسي اين کشور را بررسي نمايد، ضروري‌است سئوالات ديگري را که منشعب از سئوال اصلي ‌باشد را طرح ‌نماييم. از جمله اينکه:
1. شيعيان عراق براي کسب جايگاه مناسب خود در عراق جديد به چه اقداماتي دست زدهاند؟
2. نقاط اشتراک و اختلاف جريان‌هاي مذکور کدام است؟
3. واکنش جامع? عراقي در برابر حرکتها و اقدامات شيعيان عراق براي رسيدن به حقوق پايمال شده خود چگونه بوده است؟
ترديدي نيست که بررسي علل و عوامل مؤثر در احياي تمايلات و مطالبات جامع? شيعي و يافتن پاسخي براي سئوالات فوق در گرو شناخت عميق از ساختارهاي عراق عموماً و بافت عقيدتي و اجتماعي- سياسي شيعيان عراق خصوصاً مي‌باشد.
فرضي? اصلي:
بعد از گردآوري اوّليه مطالب و سعي در جهت جمع‌بندي مطالبِ گردآوري شده، فرضيه چنين بيان مي‌شود.
“شيعيان عراق براي کسب جايگاه مناسب خود، به طور حدّاکثري در فرايندهاي بازسازي عراق نوين مشارکت داشتهاند”.
روش تحقيق
ابتدا آنچه که بايد روشن شود حوز? مطالعاتي اين پژوهش است. آيا از آن رو که احزاب، جريان‌هاي سياسي و گروه‌هاي ذي‌نفوذ، به دنبال کسب قدرت و تأثير گذاري بر سامان سياسي جديد عراق هستند، اين مسأله مربوط به علم سياست مي‌شود؟ و يا از آن جهت که اين گروه‌ها منبعث از آحاد مردم و جامعه هستند، آنهم شيعياني که اکثريت جمعيت کشور عراق را تشکيل مي‌دهند، پس مسأله در علم جامعه‌شناسي بحث مي‌شود؟
با فرض اينکه مي‌توان مرزهاي دقيقي براي جامعه شناسي، متمايز از علوم سياسي، تعريف کرد و با اين پيش‌فرض که تلفيق اين دو علم، به علم ميان‌رشته‌ايي به نام “جامعه شناسي سياسي” منجر خواهد شد که موضوع اصلي آن “بررسي روابط ميان ساخت اجتماعي و ساخت سياسي است”10، بنابراين جايگاه بحث جريان‌هاي عمد? شيعي از حيث اينکه “به نحو? اثرگذاري نيروهاي اجتماعي [شيعي] بر نظام سياسي [عراق] از يک سو، و برقراري پيوندهايي بين اين نظام سياسي و جامعه از سوي ديگر، بر قرار است”11، در معرفت جامعه شناسي سياسي قرار دارد؛ و از حيث اينکه “شيعيان عراق” را “به‌صورت يک کلّ عيني و يک مجموع? واقعي، مفروض گرفته و با اين رويکرد از تکوين و تطوّر تاريخي و تعيّن فعلي آن، و نيز نقش‌ها و فعاليت‌هاي شيعيان [عراق] گفت‌وگو مي‌کند”12، در معرفت بين رشته‌اي شيعه شناسي قرار دارد.
روش گردآوري تحقيق
تحقيق اجتماعي، کوششي براي درک زندگي اجتماعي است.13 محقق در علوم اجتماعي داده‌ها را به روش‌هاي متفاوتي گردآوري ميکند؛ “روش در اينجا به معناي فنون گردآوري و تحليل داده‌ها است”14. از جمله روشهاي گردآوري دادههاي تحقيق، مطالعه اَسنادي15 است. درباره اسناد مکتوب عمدتاً به واقعي بودن اسناد، صحّت اطّلاعات مندرج در آنها و همچنين به انطباق ميان ميدان زير پوشش اَسناد موجود و ميدان تحليل تحقيق توجه خواهد شد16. از مزاياي انتخاب اين روش تحقيق، در دسترس بودن اسناد و مدارک فراواني که به دليل توسع? سريع فنون گردآوري، سازمانها و انتقال دادهها، مرتباً غنيتر ميشود، بوده است.
البتّه از محدوديتهاي اين روش نيز اين است که دسترسي به دادهها هميشه امکان پذير نيست. در پارهاي از موارد محقق به دادهها، دسترسي دارد امّا به دلايل گوناگون (محرمانه بودن، رازداري و احترام گذاشتن به خواست مخاطب و …) نميتواند از آنها استفاده کند17.
توليدِ توصيفهاي “فربه” از محيطهاي اجتماعيِ مورد مطالع? پژوهشگر علوم اجتماعي را بر آن ميدارد که علاوه بر استفاده از روش تحقيق اسنادي، از “روشهاي مصاحبه و مشاهده همراه با بررسي اسنادي مربوط به جريانها و گروههاي مورد مطالعه”، براي فراتر رفتن از توصيف صرف و رسيدن به تبيينهايي از نوع علّي استفاده کند.18 کتب، نشريات، اسناد و مدارک، سه گروه قابل تقسيم در اين روش هستند19.
بنابراين اگرچه مبناي گردآوري داده‌ها در اين پژوهش حاضر، مطالع? اسنادي بوده است امّا ايجاد زمينه‌هاي استثنايي جهت گفتگو با رهبران شيعي جامع? عراق و پرس‌و‌جو از آن‌ها که اصطلاحاً به آن مصاحبه مي‌گويند – با مساعدت‌هاي موسسه شريف شيعه‌شناسي تحت زعامت حضرت استاد جناب آقاي دکتر تقي‌زاده داوري و تيم اخبار شيعيان اين موسسه عموماً و جناب آقا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع دانشگاه تهران Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع سازمان ملل متحد، سازمان ملل