پایان نامه ارشد با موضوع رسول خدا (ص)، سلسله مراتب، جهان اسلام، افغانستان

دانلود پایان نامه ارشد

مقلّداني در سراسر کشورهاي عربي، ايران، افغانستان، هند و آذربايجان داشت. با اين حال، گاه ممکن بود مردم يک منطقه يا يک قوميت، به مرجعي که تعلق منطقه‌اي يا قومي به آنان دارد، علاق? خاص داشته و از او تقليد کنند. آنچه براي عموم شيعيان مورد نظر بود، اعلميت و تقوا بود که از راه‌ها و با معيارهاي ويژه‌اي تشخيص داده مي‌شد. به همين دليل بود که صرفاً نجفي بودن ملاک نبود، بلکه ممکن بود مرجعيت از ايران به عراق منتقل شده، دوباره به ايران باز گردد، يا زماني در نجف، کربلا و يا سامرا باشد. شيعيان عمدتاً سبک زندگي مومنان? خود را بر اساس تعامل با مرجعيت و سازمان روحانيت شيعه تنظيم مي‌نمايند لذا با توجه به جايگاه مرجعيت و سرمايه‌اي که در اختيار مراجع در جوامع شيعي گذاشته مي‌شود بايد توجه داشت که از مهمترين کارکردهاي مرجعيت و بالتبع روحانيت شيعه ترسيم و تبليغ الگوهاي درست زندگي اعم از مسائل فردي و اجتماعي(خواه سياسي، خواه اقتصادي) مي‌باشد که “در جامعه اسلامي در “فرايند جامعه‌پذيري تازه‌واردان به جامعه (نوزادان، خردسالان و…) و اعضاي جامعه (جوانان، بزرگسالان، زنان و مردان) توسط نهاد‌هاي غير رسمي(همچون خانواده، گروهاي همسالان و…) و رسمي( مانند مهدکودک‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، پادگان‌هاي نظامي) انتقال داده مي‌شوند157”. بنابراين مرجعيت در حوزه‌هاي مختلف زندگي شيعيان سيطره معنايي و عملي دارد.
مراجع عظام تقليد عموماً، و آيت‌الله سيستاني خصوصاً، در حال بازيابي استحکام علمي وارتقاي سطح فکري تشيع در عراق مي‌باشند، واضح است که مشخص کردن هدف و وظيف? معين براي رسيدن به اين مهم با توجه به عرصه‌هاي محلّي، منطقه‌اي و بين المللي از اهميت به سزايي برخوردار است. زيرا “مرجعيت بايد مسئوليتي در سطح تحوّلات به راه افتاده در جهان تشيع در برابر تمام تحوّلات سياسي، فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي جهان بر عهده گيرند”158
آحاد شيعيان عراق
در اوايل قرن بيستم ميلادي، جامع? عراق به عنوان يک جامع? داراي نظام سلطنتي شناخته شد، که شاه در رأس حکومت، شخصي عرب و سنّي مذهب بود و خانواد? او در بالاي سلسله مراتب اجتماعي قرار داشت. دولت او و کساني که وابسته به او بودند، قسمتي ديگر از طبق? اجتماعي بالاي جامعه را تشکيل مي‌دادند. شيعيان در اين دوره ” از نظر اجتماعي به مثاب? طبقه‌اي فرودست، فقير و بي‌سواد”159 شناخته مي‌شدند. شيعيان عرب رعايا و بخش زيرين و فقير طبقات اجتماعي طبقه خود را تشکيل ميدادند و اين از دلايل اعمال تبعيض حاکمان عرب سنّي مذهب بر مردمان جوامع خود برمي‌گردد.
حکومت متحجّر کشورهاي تازه استقلال يافته، جوامع شيعي را از روند پيشرفت شهرنشيني و تجدّد که پس از جنگ جهاني اول در جهان عرب شروع شد و پس از جنگ جهاني دوم سرعتي ويژه پيدا کرد، دور نگاه داشتند. مزاياي مدرنيته که در نهادهاي اصلي همچون نهاد تعليم و تربيت، بهداشت، ارتباطات مدرن، سازمانهاي مدني، اقتصادي و سياسي و به طور کلي سطح بالاتري از زندگي بازتابيده ميشود، بسيار دير به مناطق شيعه نشين مي‌رسد و امروزه نيز کماکان فقر و توسعه نيافتگي و عقب ماندگي معضل ساخته شد? دولتي در جوامع شيعي است. در همين حال با افت عمومي وضع اقتصاد به علت شرايط تحريم اقتصادي، نقش طبقه متوسط غير نظامي در داخل حزب بعث نيز دچار افت شد. هنگامي که اين طبق? اجتماعي حامي رژيم بعثي دچار افت شد، روستاييان و قبايل شروع به رشد اجتماعي کردند و قدرت و تواني يافتند و حتي غلب? جايگاه آنان بر شهر نشينها مشهود بود160. همچنين پيروزي انقلاب اسلامي ايران و تشکيل حکومت شيعي در ايران باعث شد طبقه فرودست و فقير شيع? تحت حاکميت سنّي‌ها که مشخصهي غالبشان فقر و تبعيض و بيعدالتي بود نيرويي نهفته و تهديدي بالقوه در به خطر انداختن موجوديت سياسي – اجتماعي حاکمان سنّي که ويژگي‌شان وجود ساختي مقتدران? استبدادي است، درآورد. لذا اين عامل خود باعث هويتيابي اجتماعي شيعيان عراق شد که امروزه شرايط جديد ايحاد شده براي شيعيان جهت دسترسي به قدرت، ثروت و منزلت بيشتر، ايجاب مي‌کند حفظ اين شرايط بر هر مطالب? ديگري از سوي شيعيان اين کشور در ارجحيت قرار بگيرد.
وجود عتبات عاليات و اماکن مقدّس در عراق
اگر عراق به سبب حضور عتبات عاليات، تصوير و نماد دنياي ديگري براي شيعيان جهان باشد، فهم اينکه اقامت در آن نيازمند تحمّل سختي‌ها و مرارت‌هايي است آسان‌تر مي‌شود. در عين حال سفر به سرزمين محل اقامت امامان شيعه، تصوير وطن را به مثاب? دنياي ديگر زنده نگه مي‌دارد و به زندگي شيعيان جهت و معنا مي‌بخشد. وجود عتبات عاليات (مقبره شش تن از معصومين عليهم السلام) در عراق که از نظر شيعيان به جهت تقدّس اهميّتي کمتر از حرمين شريفين ندارند، يکي از مؤلفه‌هاي هويت‌يابي شيعيان سراسر جهان مخصوصاً شيعيان امامي‌مذهب براي زيارت و ديدار از شهرهاي کربلا، نجف، کاظمين سامرّا است. علاوه براين، از نظر شيعيان، حضرت علي عليه السلام علاوه بر اينکه کوفه را مرکز خلافت خود ساخته بود، محل شهادت امام علي‌عليه‌السلام نيز بوده‌است، همچنين شيعيان معتقدند کوفه مقرّ حکومت امام عصرعج بر تمام جهان خواهد بود.
زيارت حرم امامان در عراق، به ويژه کربلا و نجف، به انداز? زيارت مکّه مهم و حتي از آن متداولتر و سرورانگيزتر است. براي شيعيان بحرين يا لبنان که سفر به مکّه هم‌زمان با ميليون‌ها مسلمان ديگر در اوقات خاصي از سال، بسيار پر هزينه و سخت است، عتبات عاليات دست‌يافتي‌تر و خوشايندتر است و فرصتي براي ملاقات با شيعيان سراسر جهان اسلام فراهم مي‌سازد161.
وجود عتبات عاليات در اين کشور، مؤلفه‌هاي خاصي از سبک زندگي را در تاريخ اجتماعي شيعيان عراق تثبيت کرده‌است که بعد از گذشت 1هزار سال از حضور ائمه در اين کشور، هنوز هم به قوّت خود باقي مانده اند. “از جمل?‌ مؤلفه‌هاي سبک زندگي که اهميت خاصي در تاريخ اجتماعي يک جامعه دارد شيو? مهمان‌داري ايشان است.”162 ميهمانداري از زوّار حضرات معصومين عليهم السلام به صورت جزيي از زندگي اجتماعي شيعيان عراق درآمده است؛ مهمانداري از مسافران، زوّار و طلّاب علوم ديني همواره در طول تاريخ بعد از اسلام عراق، چشم ناظران خارجي را به خود جلب کرده است. ابن بطوطه در کتار بارگاه امام حسين (ع) از مدره و زاويه‌اي اسم مي‌برد که شيعيان در آن به مسافران غذا مي‌داده‌اند.
” روض? مقدس? امام حسين (ع) در داخل شهر واقع شده و مدرسه بزرگ و زاويه‌اي دارد که در آن براي مسافرين طعام مي‌دهند”.163
در جايي ديگر مي‌نويسد:
” از باب حضرت، وارد مدرس? بزرگي مي‌شود که طلّاب و صوفيان شيعه در آن سکونت دارند، در اين مدرسه از هر مسافر تازه وارد سه روز پذيرايي مي‌شود و هر روز دوبار غذاي مرکب از نان و گوشت و خرما به مهمانان مي‌دهند.”164
امروزه عتبات عاليات در عراق از لحاظ قانوني تابع اوقاف شيعي مي‌باشند و پروژه‌هاي عتبات توسط شيعيان اين کشور تحت نظر اوقاف شيعي اداره مي‌شوند و پشتيباني‌هاي مالي اين پروژه‌ها از اوقاف شيعي عراق تامين مي‌گردد. علاوه بر پشتيباني مالي اوقاف شيعي، بخشي از نيازهاي مالي اين پروژه ها از هداياي زائرين و کمک‌هاي مردمي از سوي شيعيان سراسر دنيا تامين مي‌گردد و مسئوليت اداره و اجراي اين پروژه ها بطور کل بر عهده عراقي‌ها به همکاري ساير محبان اهل بيت مي‌باشد. شيعيان عراقي بعد از سقوط رژيم ديکتاتوري سابق در تاريخ 20 فروردين 1388 اقدام به تاسيس واحدهاي مختلفي از جمله واحدهاي مهندسي، علمي، فرهنگي، خدماتي، ستادي و اداري براي عتبات عاليات نمودند و با تلاش شبانه روزي سعي در گسترش و بهبود اين واحدها دارند. آنچه که از دستاوردهاي متنوع و پيشرفتهاي چشمگير در بازسازي عراق پس از قدرت‌گيري شيعيان از جمله بازسازي عتبات عاليات توس? حرم مطهر علوي حضرت امام علي (ع)، حرم مطهر حسيني امام حسين (ع)، حرم امامين کاظمين عليهمالسلام، حرم حضرت عباس(ع) و ساير عتبه‌هاي مقدس در سرزمين عراق چه در زمينه ساخت ، به روز آوري و بهبود خدمات است که بالاخص زماني که ابداعات شيعيان عراقي در آن متبلور شده است. ايجاد کارگاه‌هاي ساخت عتبه‌هاي جديد که تماماً بدست شيعيان عراقي و “براي اولين بار در تاريخ عتبات مقدسه عراق که در کارگاه پروژه ساخت حرم مطهر حضرت عباس(ع)165 رخ داد” که احساس رضايتي وافري را براي شيعيان در سراسر جهان عموماً، و شيعيان عراقي خصوصاً ايجاد کرده‌است.
اوقاف شيعي در عراق
وقف، يکي از راهبردهاي مترقي اسلام براي تأمين نيازهاي عمومي، به ويژه نيازهاي اقشار آسيبپذير جامعه است166. در زمان رسول خدا (ص)، با راهنماييهاي گفتاري و رفتاري ايشان، سنت وقف به خوبي در رفتار مسلمانان جاي گرفته بود.
وقف در اصطلاح به معناي تحبيس اصل مال و تسبيل منافع آن است؛ کساني که ملک بر آنها وقف ميشود به دو نوع وقف عام و وقف خاص تقسيم ميشود167. وقف عام، به دليل عام المنفعه و خيريه بودن، ارتباط نزديکتري با تأمين نيازهاي اقشار اجتماعي مختلف دارد. همانگونه که از تعريف وقف پيداست فروش و تغيير وقف جايز نيست و مورد مصرف آن بايد دقيقاً بر طبق نظر واقف باشد. در مواردي که واقف، براي وقف، متولي معيّن نکرده باشد و يا متولّي آن از اهليّت ساقط شود؛ سرپرستي و مديريت وقف بر عهده حاکم شرع خواهد بود. خود واقف نيز ميتواند از ابتدا ، سرپرستي وقف را براي حاکم شرع قرار دهد که در چنين مواردي حاکم موظف است از طريق تعيين افراد واجد شرايط، مديريت درآمدها و هزينههاي اوقاف را، طبق شرايط مورد نظر واقف، به عهده بگيرد.168
با توجه به سختگيري‌هاي اعمال شده توسط حکام جور سنّي مذهب عليه شيعيان عراق به نظر مي‌رسد مقول? وقف به طور عام و بحث “وقف خانوادگي” که در فقه شيعه به “وقف خاص” تعبير شده‌است. وقف خاص در صورتي صحيح است که مال وقف را تحت تصرف کساني که براي آنها وقف شده يا وکيل يا وليِ آنها در آورد.169
عمل وقف عکس العمل جامع? شيعي، در مقابل دست‌درازي‌هاي حاکمان موروثي بوده‌است. به نظر مي‌رسد قدمت اين نوع کُنش‌ها و تدابير خاص از سوي جامع? شيعي قدمتي به درازاي پديد آمدن شيعه داشته باشد. موارد وقف در جامع? شيعي فقير عراق، عمدتاً تلاشي براي رهانيدن اين جامعه از فقر و تنگدستي، از سوي اعضاي اين جامعه بوده است. از موارد وقف مي‌توان به زمين يا اموالي که براي خيرات يا برخي مقاصد و انگيزه‌هاي ديني و مذهبي ديگر، مانند کمک به يتيمان، بدهکاران، فقيران و… وقف شده‌اند، اشاره کرد. سپس، با توجّه به نقش خاندان‌هاي شيعي عراق در حفظ و تقويت تشيع در اين کشور، بر پايه همان اصولِ وقفِ عام و ديني، تأسيس شدند. اين موقوفات خانوادگي، براي فرزندان خانواده، درآمدهايي را فراهم مي‌کرد که قدرت مانور و خدمات‌رساني‌شان به جامع? فقير و مستضعف شيع? عراق بالا مي‌برد. وقف به طور سازماني و نهادينه شده از زمان حسن پاشا والي عراق ايجاد شد. رويه متداول و متعارف اين بود که والي عراق موقوفات منقول را جمع‌آوري و به دربار عثماني مي‌فرستاد؛ نيز موقوفات غير منقول را نيز به همين شيوه حساب مي‌کرد. لذا براي تسريع در امور جمع‌آوري موقوفات، تشکيلاتي را به وجود آورد با دوشاخ? اصلي شاد الاوقاف و شاد الزکاة و همچنين شادهاي ديگر تأسيس شده بود.170 اما در عراق مناطقي وجود داشت که اوقاف آن مستقيم به مرجعيت داده مي‌شد؛ اين مناطق در “مجاور دو شهر مقدس نجف و کربلا اختصاص داشت”171 و به جز آن، کمک‌ها و هديه‌هايي بدون قيد و شرط نيز از ايران و هند به مرجعيّت داده مي‌شد.172
قبل از سقوط صدام نيز اوقاف شيعه تحت نظر حکومت مرکزي سني مذهب بود اما پس از سقوط صدام طبق ماده 101 از فصل چهارم (سازمانهاي مستقل) قانون اساسي جديد، ديوانهاي اوقاف، از نظر مالي و اداري سازمانهاي مستقلي هستند و همه آنها بر اساس قانون فعاليت ميكنند. اما ديوان‌ اوقاف با هيئت وزيران مرتبط است. بنابراين امروزه ديوان اوقاف شيعه به صورت مستقل از دولت مرکزي تحت نظر مرجعيت و حوزه علميه نجف ميباشد.
فعالين اجتماعي سياسي شيعي عراق، چه آن زمان که بطور عمده به عنوان گروه‌هاي معارض شناخته ميشدند و چه امروز که در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع جهان اسلام، توسعه شهر، آخرالزمان Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع جهان اسلام، افراد سالمند، آداب و رسوم، نقش برجسته