پایان نامه ارشد با موضوع رسول خدا (ص)، ساختار قدرت، نماز جمعه

دانلود پایان نامه ارشد

(روحانيت) در نهاد دولت مداخله‌اي نداشته باشد و به جاي حکومت ديني، از حکومت دين‌داران دفاع مي‌کنند.
انديشه سياسي مدرن اسلامي در عراق با آثار و نوشته‌هاي شهيد صدر آغاز شد. فقه شيعه در خصوص حکومت‌داري و پيوستگي دين و سياست و ارائه نظر در مسائل اوليه زندگي دستوراتي دارد و مسائل را با اقتضائات روز تطبيق ميدهد و با تحولات به پيش مي رود. اين پويايي باعث مي‌شود که شيعيان از حکومت‌ها، جهت برآورده نمودن انتظارات‌شان از حضور دين در عرص? جامعه در هر کشوري که داراي نقش‌هاي پررنگ يا کم‎‌رنگي هستند نارضايتي‌هايي داشته باشند. در عراق از آنجا که شيعيان در حال حاضر قدرت اجرايي را در دست دارند مي توانند اين پويايي را تا حدودي نيز بکار گيرند. با عنايت به اين توضيح ابتدا نظر مراجع عظام تقليد عراق را در اين‎باره ذکر نموده سپس به ديدگاه جريان‌هاي شيعي در عراق مي‌پردازيم.
حضرت آيت الله محمد اسحاق فياض از مراجع عظام حوزه نجف، انديشه‌ي خود در مورد الگوي حکومت اسلامي، ولايت فقيه و حدود آن، حکومت ديني و غير ديني و ساير مسائل را اخيراً (ذي قعده 1426) در کتابي به نام “النموذج في منهج الحکومة الاسلاميه، القائمة علي اساس الحاکمية الله تعالي” مطرح کرده است. آيت الله فياض در تفاوت بين حکومت ديني و حکومت غير ديني و در تعريف حکومت ديني معتقد است حکومت ديني، حکومتي است که براساس حاکميتي که مبدأش خداوند است، بنا شده، و حاکم در اين حکومت، در وجود ولي امر مسلمين، منسجم است که از جانب خداوند، در زمان غيبت منصوب شده است. در زمان حضور ولي امر با تصريح به اسم و در قالب فرد مشخص و صفت معين صورت مي‌گيرد، اما در زمان غيبت ولي امر مسلمين، صرفاً با بيان ويژگي‌ها و صفاتي مانند فقاهت صورت مي‌گيرد که در قالب فقيه جامع‌الشرايط که از جمله شرايطشان اعلميت است، معين مي‌گردد336.
آيت الله شيخ بشير نجفي ديگر مرجع تقليد شيعيان عراق است که معتقد به حل مسائل عراق توسط خود مردم و اين که تصميم گيرنده‌ي اصلي در اداره‌ي حکومت توسط خود ملت عراق مشخص گردد. ايشان ضمن عدم حمايت از هيچ يک از گروه‌ها و جناح‌هاي سياسي، خواهان حضور گسترده‌ي مردم در انتخابات عراق و به دست گرفتن امور توسط مردم شد. به نظر مي‌رسد ايشان ديدگاهي مبني بر تلازم سياست و دين در جامعه ندارند337.
آيت الله محمد سعيد حکيم از ديگر مراجع عظام تقليد در عراق مي‌باشد. هر چند معمولاً از مسائل سياسي روز عراق، دوري مي‌گزيند و به فعاليت‌هاي مذهبي اکتفا مي‌نمايد، اما به همراه آيت الله بشير نجفي و محمد اسحاق فياض، دو تن از مراجع مشهور ديگر نجف در موضع‌گيري هاي خود در مسائل عراق از آيت الله سيستاني حمايت مي‌نمايد و امور را به ايشان ارجاع مي‌دهد. مرجع عالي حوزه‌ي نجف در جريان انتخابات از هيچ گروه و حزب و جريان سياسي حمايت نکردند و بي طرفي خود را در اين زمينه اعلام نمودند338. ايشان تأکيد ويژه‌اي بر حفظ وحدت و رعايت حقوق شهروندي دارند. يکي از امور مورد توجه آيت الله حکيم حفظ وحدت در جامعه‌ي عراق مي‌باشد، ايشان با توجه به اين که جامعه‌ي عراق از مذاهب و قوميت‌هاي مختلفي تشکيل شده و علي رغم اين که بيشتر مردم اين کشور را شيعيان تشکيل مي‌دهند، همواره به حفظ وحدت و زندگي مسالمت آميز با رعايت حقوق شهروندي تأکيد مي نمايد.339
آيت الله سيد کاظم حائري از مراجع شناخته شده‌ي عراقي و از شاگردان سيد محمد باقر صدر مي‌باشد، با اين که در قم سکونت دارد، از روحانيون مورد احترام و توجه مردم و مسئولين عراق مي‌باشد که در جمهوري اسلامي ايران نيز از جايگاه مثبت و قابل توجهي برخوردار است. سيد کاظم حائري خود را ادامه دهنده‌ي صدر اول – سيد محمدباقر صدر – و صدر ثاني – محمد صادق صدر – مي‌داند و اين گرايش به سبب اين است که صدر اول و صدر ثاني براي اسلام، شأن حکومتي قائل بودند و در مورد اقتصاد و سياست اسلامي و … به اظهار نظر پرداختند و آيت الله حائري نيز همين مباحث را در انديشه‌ي خود ادامه داد. در رفتار و انديشه‌ي آيت الله حائري، جهاد جايگاه ويژه اي دارد. گواه اين ادعا، کتاب‌هايي است که ايشان پيش از انقلاب اسلامي به نام “اساس حکومت اسلامي” تأليف کرده است. در ادامه نيز کتاب ديگري به نام، “مبارزه‌ي مسلحانه در اسلام” تأليف کرده است. او انديشه‌ي جهاد خود را همچنان استمرار بخشيد تا جايي که در سال‌هاي اخير، کتاب ديگري را در مورد ضرورت ايجاد يک حکومت عادلانه توسط فقيه جامع الشرائط نوشت و آن را “ولايت امر در عصر غيبت” ناميد. خروج ايشان از نجف و هجرت به قم در سال 1352 ش، را در راستاي مواضع جهادي او تعبير مي‌کنند.340 آيت الله حائري معتقد به ولايت فقيه است341. وي ولايت فقيه را استمرار ولايت پيامبر و امام معصوم مي‌داند و بعد از پايان يافتن دوره‌ي نيابت نواب خاص اربعه، نيابت از امام و ولايت عامه به فقهايي واگذار شده است که صفات معيني – از جمله فقاهت، کارداني و کفايت، عدالت و… را دارا مي باشند. البته اين ولايت عامه براي فقها، ايشان را هم عرض رسول خدا (ص) و جانشينان برحقش نمي‌کند که چنين ولايتي براي پيامبر (ص) و ائمه ثابت شده است. اما آن چه از ادله ي ولايت به دست مي آيد، آن است که ولي شرعي، حق تکميل نقايص و رفع کمبودهاي فرد تحت ولايت خود را پيدا مي کند342.
حضرت آيت‌الله سيد علي سيستاني مرجع اعلي شيعيان در عراق ساکن هستند. در مورد نقش و ديدگاه آيت الله سيستاني در ترسيم رابط? دين و سياست، ديدگاه‌هاي متنوعي وجود دارد؛ يكي از اصول اساسي و دغدغه‌هاي آيت الله سيستاني كه امروزه به عنوان يكي از برجسته‌ترين چهره‌‌هاي سياسي محسوب مي‌شود، موضوع رابطه دين و سياست يا دين و دولت مي‌باشد. آيت الله سيستاني معتقد است كه هيچ قانوني مغاير با اصول اسلامي نبايد به تصويب برسد و اسلام به عنوان دين رسمي بايد به رسميت شناخته شود. با اين كه ايشان هيچ منصب حكومتي ندارد اما به دليل اقتدار مذهبي و نفوذ كلامي كه در ميان شيعيان داراست، فرامين وي تا حدودي نقش رأي وتو را بازي مي‌كند. ايشان در پاسخ به سؤال نماينده آسوشيتدپرس در اين مورد كه آيا مرجعيت، نقشي در حكومت عراق بعد از صدام حسين ايفا خواهد كرد؟ مي‌نويسد: “… و المرجعيته لاتمارس دوراً في السلطه، و الحكم”343؛ مرجعيت در حكومت، نقشي ايفا نمي‌كند. و در پاسخ به سؤال روزنامه واشنگتن پست در اين كه “ما هي العلاقه بين الدين و الدوله”؟ معتقد است حكومت از اراده اكثريت نشأت مي‌گيرد و واجب است كه اين اغلبيت را مورد احترام نگه دارند و اين كه حكومت، هيچ‌گونه مخالفتي با احكام دين اكثريت (اسلام) نداشته باشد”.344
و در پاسخ به سؤال ديگري كه: “ما هو الدور السياسي الذي يملكه المرجع او رجال الدين؟ اين كه نقش سياسي مرجع و رجال دين ـ روحانيون ـ چيست؟ مي‌گويد: مرجعيت، هيچ جايگاهي را در حكومت و سلطه، طلب نمي‌كند و ضرورت دوري علماي دين را از مسئوليت‌هاي اداري و اجرايي خواستار است”345.
در جاي ديگر در پاسخ به اين كه: “ما حدود وظيفه رجل الدين في الوقت الحالي؟…” مي‌نويسد: صحيح نيست كه روحانيون و رجال دين، خود را درگير در مسائل اداري و اجرائي كنند، بلكه سزاوار است كه به توجيه و ارشاد و اشراف بر نهادهايي كه كارشان اداره امور شهر و تأمين امنيت و خدمات عمومي براي مردم است، اكتفا نمايند”.346 “و وظيفه آنها در اين زمان مثل زمان‌هاي ديگر، سعي در ترويج دين و نشر احكام و تعليم جاهلين و نصيحت مؤمنين و اصلاح بين آنها و مانند آنها از آن چه كه به اصلاح دين و تكميل نفوسشان بر مي‌گردد و براي آنها شأني در امور اداري و امثالهم نمي‌باشد”.347 آيت الله سيستاني با توجه به وضعيت فعلي عراق، تشكيل حكومت ديني براساس ولايت فقيه را امري ناممكن مي‌داند و در ادامه نوع الگوي حکومت مطلوب خود را اينگونه بيان مي‌نمايند: “اين چنين نيست، بلكه خواهان وضعيتي هستم كه اصل دين اسلام كه دين اكثريت مردم عراق است و احكام آن، محترم شمرده شود”348.
اما در ميان جريان‌هاي عمد? شيعي در عراق نيز ديدگاه‌هاي متنوعي وجود دارد. از جمله: مجلس اعلاي اسلامي عراق به حفظ اصول و مصالح اسلامي در عرصه سياسي عراق اعتقاد دارد؛ با اين حال در عمل ساختارهاي سياسي دموکراتيک را پذيرفته است تلاش ميکند تا رقابت قدرت با ساير گروههاي عراقي جايگاه برتري در ساختار قدرت نوين بدست آورد. جريان صدر در ابتداي دوره پس از صدام بر ايجاد نوعي حکومت اسلامي در عراق بسيار تأکيد داشت و مقتدي صدر در خطبههاي نماز جمعه خود خواستار اسلاميشدن جامعه و از جمله ممنوعيت فروش مشروبات الکلي و حجاب جباري براي زنان شد349.
لائيک‌هاي شيعه با نقش بالند? دين مخالف‌اند و نتايج انتخابات نيز ترديدهايي در مرود ميزان اثرگذاري لائيک‌ها حتي به عنوان يک تجمع اپوزيسيون پارلماني به وجود آورد(به خصوص در مورد فراکسيون تحت رهبري اياد علاوي). اينجا بود که لائيک‌ها احساس نا اميدي کردند و گفتند تا وقتي که اکثريت مردم به ائتلاف يکچارچه عراق راي ميدهند، عراق به سوي جهنم پيش مي‌رود. نقش احزاب و جريان‌هاي لائيک با توجه به حمايت آمريکا فزوني گرفته است و حمايت آمريکا از اينها نيز بدان دليل است که دولت آمريکا معمولا حساب زيادي روي برگه ديني باز نمي کند، و لو آنکه در اکثر اوقات هم وانمود کند بي طرف است. امريکا شرط بندي اصلي اش را روي احزاب و جريان هاي لائيک مي‌کند، زيرا تمام موفقيت برنامه خاورميانه بزرگ خود را نزد آنها يافته است و اجراي سياست‌هاي آتي اش در عراق و کل منطقه را نيز به دست لائيک ها قابل اجرا ميداند.350
اما در جامعه عراق لائيک‌ها کارنام? ضعيفي را در انتخابات‌هاي برگزار شده در عراق بدست آوردهاند. که دلايل متعددي داشته است. از جمله:
* رويکردي که در عراق نسبت به هويت ديني و نژادي در زمان‌هاي نا آرامي پيدا مي‌شود.
* پيش افتادن احزاب ديني از حيث زماني پس از سقوط صدام
* نبود رهبراني که طايفه‌گرا نباشند و راستگو باشند و سازماندهي فعال را بدانند و امکانات مالي خوبي هم داشته باشند.
احزاب ليبرال ناچار خواهند شد براي باقي ماندنشان درعراق با برخي ديدگاه‌هاي ديني همساز شوند و کنار آيند. ديوار جدايي بين دين و سياست آنگاه خيلي سست خواهد شد، امام نمي توان روي احزاب لائيک حساب باز کرد شيعيان سکولار ميلي به پذيرش نگرشي که آشکارا شيعي باشند ندارند و بيشتر مايل‌اند تا رويکردي فراگير را دنبال کنند که مطالبات آنها را در چارچوب خواسته‌هاي تمامي عراقيان مي‌گنجاند ، زيرا ديدگاه سياسي آنان با ديدگاه گروه هاي غير شيعي اشتراکاتي دارد . افزون بر اين ، بسياري از شيعيان غير اسلام گرا تأکيد بر هويت خاص شيعي را هم براي منافع شيعيان و هم براي وحدت اجتماعي عراق زيانبار مي دانند .آنان رنج هاي شيعيان را جزيي از يک مشکل ملي مي دانند که همه بخش هاي جامعه را تحت تأثير قرار داده است و از انحصاري بودن،تمرکز و مطلق گراي حکومت بر مي خيزد . آنان مدافع يک برنامه ملي اند که فرهنگ سياسي را به سوي مشارکت و تکثرگرايي سوق مي دهد ، و يک نظام مبتني بر شايسته سالاري و نه مذهب يا قوميت را در کشور مستقر مي سازد . به نظر مي رسد که شيعيان سکولار با داشتن چنين نگرشي را مي توان ملي گرايان شيعي نيز ناميد. ملي گرايان شيعي که در مقاطعي از حکومت صدام حسين متأثر از احساسات ملي با وي همکاري کرده اند351.
بخش دوّم: ديدگاه‌هاي عملي
موضع سياست خارجي جريان‌هاي شيعي در عراق
از مؤلفه‌هاي مهم ديگري که بيانگر فعاليت يک جريان است، نحو? نگاه و موضع‌گيري هر گروه در قبال قدرت‌هاي منطقه‌اي همچون ج. ا. ايران، ترکيه و عربستان از يک‌سو و نظام سلطه همچون آمريکائيان و هم‌پيمانانشان و رژيم اشغالگر قدس از سوي ديگر مي‌باشد.
تصميم به ساقط کردن صدام حسين توسط نيرهاي ائتلاف از سوي عراقيها بدون هيچ بحثي پذيرفته ميشد. هرچند اين ضربه نظامي براي ملت عراق دردناک بود و خواستارآن نبودند، اما نميتوانستند مانع تحقق آن شوند. ملّت عراق از سقوط صدام حسين و پايان حکومت کشتار، آوارگي و ويراني خوشحال بود، اما عملکرد سياسي و نظامي آمريکاييها و دخالت آنها در فرايند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع الگوي، شيعي، جريان، فدراليسم Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع سازمان ملل، اعتماد متقابل، ساختار قدرت، نقش برجسته