پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، دوره صفوی، دوره صفویه

دانلود پایان نامه ارشد

رشدیابنده به تأثیرات هنر غربی.هنر این دوره با اینکه از نظر کیفی در سطح پایینتر از هنر ادوار پیشین قرار داشت و از حیث شکوه و عظمت قابل مقایسه و همسنجی با آن نبود اما ویژگی و هویت کاملاً مستقلی را به نمایش گذاشت و میتوان هنر قاجار را به دسته تقسیم نمود:
2-4-1) دوره زند،پیشینه سبک هنری قاجار در سده هیجدهم
بازرگانان اروپایی در ایام سلطنت شاهعباس اول (1629-1587/1038-995) تولیدات و کالاهای ساخته شده غربی را از شرق وارد اصفهان کردند.شاه عباس دوم (67-1642/78-1052) در نیمه دوم سده هفدهم/یازدهم محمدزمان را به یک سفر اروپایی فرستاد او پس از اینکه تحت تأثیر کامل تکنیکهای نقاشی ایتالیایی قرار گرفت به ایران برگشت که میتوان او را نماد و رمزی از آشفتگی و آگاهی هنری به شمار آورد که در جدایی و تمایز خود هر چه بیشتر محلی و ایالتی گردید.هنرمندان ایران در پی ابزار و وسایل بیانی جدیدی بودند ولی آثار هنری آنها صرفاً تقلیدی از آب در می آمد.هنگامیکه سلسله صفوی قربانی شورشگران افغانی گردید مردم ایران از نظر روحی آشفته شدند و از حیث اقتصادی گرفتار بدترین نوع استثمار گردیدند.نارضایتی و حرکت علیه حکومت بیگانه بوسیله نادر که وابسته به طبقه فئودال بود رهبری شد و سیاستهای نادر در جهت خلاف منافع مردم بود و ضعف و نابسامانیهای اقتصادی مملکت را تشدید میکرد. نارضایتی و خیزش مردم در زمینه هنرها در تلاش برای ایجاد نوعی سبک نسبتاً رئالیستی متجلی شد برخی از عناصر جدید رئالیسم مردمی و عامیانه در چهرهنگاری های متعدد نادرشاه آشکار است.دو تصویر از نادر در نقاشیهای جنگ کرنال و چالدران در چهل ستون اصفهان حاکی از جدایی قابل توجه از سبک نگارگری سنتی است.تعدادی از نقاشیهای گلها و پرندگان همدوش با نوعی ملیگرایانه از نقاشی که از زمان نادر به بعد از علاقه و حمایت قابل اعتنایی برخوردار شد،رواج یافت و آثار عاشقانه و طبیعتگرایانه در تقابل شدید با سبک رئالیستی این دوره قرار گرفت.معماری این دوره از اصالت خالی است (معماری قرن هیجدهم/دوازدهم) جریان شدید مردمی که از نظر سیاسی شکل تلاش برای برگرداندن سلسله صفوی بوسیله بعضی از مدعیان به خود گرفت،به هیچ وجه در زمان نادر از بین نرفت بلکه در زمان جانشینان او بطور روزافزونی هنرها را تحت تأثیر خود قرار داد افسانه برگشت به سنن باستانی نیز نتوانست جریان تحولات هنری را بهبود بخشد.نتیجه این تلاشها نه برگشت مستقلانه به قوالب سنتی بود و نه اقتباس و اتخاذ آکادمیگری اروپایی بلکه به صورت فرعی غربگرایی باستانگرایانه در کسوت عامیانه متبلور شد (اسکارچیا.1376.38).
با مقدماتی که گذشت تکامل و تطور بعدی هنر ایران را میتوان به مقاطع متمایزی تقسیم کرد که نماینده و نشانگر سه مقطع مجزا است و با حکومتهای کریمخانزند (79-1750/ 93-1163) و فتحعلیشاه (1834-1767/50-1212) و ناصرالدینشاه (96-1848/1313-1264) تطبیق می کند.تلاش کریمخان در آثار بزرگ عام المنفعه شیراز(که در پی آن بود تا شیراز را اصفهان ثانی گرداند) یادآور تلاشهای شاهعباس در زمینه هنرها بود.در واقع سرتاسر سلطنت کریمخانزند را افسانه بازسازی و بهبود سیاسی و فرهنگی تمدن صفوی پوشانده است.خود کریمخان با خشوع تمام و به نام یکی از شاهزادگان صفوی لقب وکیل بر خود بست (یعنی وکیل شاهزاده مزبور).در همه نقاشی های دوره زند اجرای ولایتی و محلی به موضوعات عاشقانه و طبیعتگرایانه نوعی ویژگی میانه و معتدل و آشنایی داده و برخی از دستیابیهای شبه رئالیستی هم بدانها نوعی کیفیت پیش پا افتاده بخشیده که از ارزش آنها در مقام طرحهای زندگی روزمره کاسته است.گرایش و علاقه به ترکیب بندی سه بعدی البته در آغاز به گونه آزمایشی علاقه به نوعی چهرهپردازی را برانگیخت که در ادوار قبل ناشناخته بود.الگوها و قالبهای صفویه در دوره قاجار موجود بود و شیراز نیز از دوره صفوی یکی از مراکز مهم چهرهنگاری به شمار میرفت شیراز در دوره زندیه شاهد رشد گرایش به تلفیق و ترکیب قالبهای صفوی،سبک اساساً چهرهنگاری درباری اروپایی و ذوق و سلیقه عامیانه بود.نتیجه این تلفیق خامدستانه و خشن بود چون هنرمندان عهد زندیه به خاطر اصلاح تاکید مضاعف و مورد نظرشان بر سه بعدیت در صدد برآمدند تا ترکیببندی اثر را با وارد کردن عناصر عارضی تزیینی نظیر دستهای از گلهای دلانگیز رنگارنگ بر روی ردای پیکرهها،پارچهها و پردهها،چارچوبها و کفاتاقها تا حدودی روشن و دلچسب سازند.گاهی نیز بر روی روسری و جامه پیکرهها،مروارید و انواع جواهرات را نقاشی کردند (همان.41).
2-4-2) نخستین مقطع سبک هنری قاجار،سلطنت فتحعلیشاه
هنر ایران در زمان فتحعلیشاه آگاهانه از هنر دوره صفوی تاثیر پذیرفت و آن را به گونه جدیدی دگرگون کرد.این هنر ضمناً باستانگرا شد و تأثیراتی از غرب پذیرفت.در هنر زمان فتحعلیشاه بازگشت آشکاری به سنت وجود داشت.در تزیینات نیز گچبری هم به گونه طلایی و هم منقوش به رنگ لاجوردی به وفور به کار رفت.تأثیر اروپا در نگارستان همراه با چهرههای ریشدار خانواده شاه و در تلاش برای خلق اثاثه خانه به سبک امپراتوری ظاهر شد.حتی در انواع سنتی که به بی دقتی اجرا شده نیز میزانی از تخیل و تنوع وجود داشت. در تزیین رنگهای جدید وارد شد و رنگ سفید و زرد و نیز قوالب جدید نظیر خوشهها،گلدانهای گل و سفالینههای مزین به پیکره انسان به وفور به کار رفت.در معماری گاهی غلبه با تأثیرات مردمی و عامیانه بود و ملاحضات کاربردی تناسب جوی و آب و هوایی از ورود مفاهیم آکادمیک در فضای داخلی بناها جلوگیری کرد (اسکارچیا.1376.45).
فعل و انفعال سبک عامیانه،ذوق و سلیقه باستانگرایانه و تأثیر اروپا در نقاشی دوره قاجار و بالاتر از همه در نقاشی زیرلاکی که در قلمدانها به کار میرفت به چشم میخورد.این سبک به ویژه جهان وطنی بود و از ویژگیهای درباری محسوب میشد.کاربست سایه روشن و رواج فن چاپ (17-1816/32-1231) در زیباییشناسی هنر نگارگری انقلابی به وجود آورد.زبان ویژه آکادمیک غربی در نتیجه پیوندهای تنگاتنگ با اروپا با آگاهی و شناخت نوخاستهای از سنت بومی تلفیق و ترکیب یافت و صحنههای روزمره نقاشی متأخر قاجار را که الهام اصیل مردمی و عامیانه خود را کاملاً از دست نداده بود تحت تأثیر قرار داد.گرایش به چهرهپردازی روانشناختی در مثنیبرداری از عکسها به تحلیل رفت و نتیجه آن نیز تودهای از تولیدات هنری متناقض بود (همان.48).
2-4-3) دومین مقطع سبک هنری قاجار،سلطنت محمدشاه و ناصرالدینشاه
دوره سلطنت محمدشاه جانشین فتحعلیشاه از نظر هنری بیشتر دوره تحکیم بود تا تکامل،نقاشی این دوره چندان جذابیتی نداشت البته آثار لوطیعلیشیرازی را در این دوره نباید فراموش کرد که بزرگترین نقاش دوره خودش بود و انسجام هنری نقشپردازانه وی در میان معاصرینش تشخص خاصی بدو بخشیده است.نقاشیهای او از گلها نشانگر تعادل و توازنی چشمگیر بین سنت نقاشی ایران و زبان ویژه نقاشی شرق و غرب است.در زمان سلطنت طولانی ناصرالدینشاه نوآوریهایی اساسی در معماری مذهبی و معماری سنتی بازارها،حمامها و کاروانسراها صورت گرفت.آنچه در این دوره نو و تازه بود معماری شهری بود که حتی در زمینه اماکن نظامی،دروازهها و سربازخانهها بسیار خلاق و متخیلانه بود. میتوان به راحتی راه به منظرهپردازی و سبکهای شهرسازی و نیز عناصر خاص معماری اروپای شرقی از راه قفقاز و آسیای مرکزی به ایران وارد شده بازسازی کرد.تنوعهای ظاهری هم این عناصر اروپایی را نپوشانده و یا اقتباس کامل نکرده بلکه به آنها حالت و ویژگی محلی و بومی بخشیده است (اسکارچیا.1376.50).
محمدکمالالملک در اواسط قرن نوزدهم در کاشان متولد شد و در پانزده سالگی وارد دارالفنون شد.با تک چهرهای که از روی یک عکس کشید توجه شاه را به خود جلب کرد و پس از آن از حمایت شاه برخوردار شد و جانشین ناصرالدینشاه،مظفرالدینشاه هم از او حمایت به عمل آورد.در سال 4-1903/22-1321 اشتیاق او برای ایجاد زبان جدید هنری موجب شد تا راهی عراق شود و درباره رنگ های ظاهری شرقی مطالعه و تحقیق کند.او ده سال بعد تحت تاثیر روسو4 این ظاهرگرایی را به نفع طبیعت وانهاد.وی به تعلیم پرداخت و مدرسه صنایع مستظرفه را بنیان گذاشت.همه هنرمندان آکادمیک ایران به مدرسه او تعلق داشتند.حسین بهزاد یکی دیگر از نقاشان محقق ایرانی در اواخر قرن نوزدهم علاقه خاصی به نقاشی نگارگری ایرانی نشان داد و مخصوصاً حاج میرزا آقا امامی اصفهانی را باید زنده کننده نگارههای کهن ایران دانست (همان.55).

2-5) زمینههای فرهنگی هنر قاجار
ویژگیهای تزیینات و نقوش معماری و هنر دوره قاجار بر اساس بررسیهای تاریخی و تحولات اجتماعی،حاصل عوامل مختلفی است که تاثیرات آن را میتوان در هنر این دوره مشاهده کرد.نگاهی به شکوه،عظمت و هنر دوره صفویه،سفر دولتمردان و سیاستگذاران،هنرمندان و دانشجویان به اروپا و درک نسبی عقبماندگی اقتصادی،مدنی و فضای دمکراسی ایران در برابر غرب و دهها مورد دیگر از عواملی بود که در نهایت به صورت رنگ و فرم و فضا،ویژگی بصری و فضایی هنر دوره قاجار را شکل میدهند.حکومت صفویان اگر چه فاصلهای تاریخی با قاجاریه داشتند اما جلوههای درخشان هنر و تمدن از خود بر جای گذاشته بودند که قاجاریه نتوانست بر آن چشم ببندد.ضمن اینکه از دوره افول صفویه تا ظهور قاجار دوره درخشان دیگری وجود نداشت که بتواند همچون صفویه چشم دولتمردان قاجار را خیره کند،هم از این روست که کوشش برای تقلید از هنر دوره صفویه،نقاشی دیواری،شمائل کشی و پرترهسازی از شخصیتها و شاهان و شاهزادگان،نوع معماری،ستونها و ایوانها،بهرهگیری از نقوش و معدل رنگی آن دوره نیز از این علاقه یا رقابت سرچشمه میگیرد.چنانچه در کاخها و مساجد و ابنیه دوره قاجار حتی نقوش و طرحها و تزییناتی یافت میشوند که کوشش شده است عیناً از دوره صفویه تقلید شوند.اما نکته حائز اهمیت این است که این نوع رقابت،به علاقه و حیرانی در حد گرته برداری سطحی منجر میشد و حاصل آن اگر چه در مجموع خلق هنری خاص با کاراکتر و شخصیت ویژه دوره قاجار بود اما در عوض به دلیل برخی از مسائل و زیرساختهای اجتماعی- فرهنگی و باورهای هستیشناسانه که در مجموع زمینه ظهور هنر را شکل میدهند هنر دوره قاجار دارای تشتت ها،چند گفت و گویی،سطحینگری و دارای فاصله با هنر فاخر و برخوردار از نوعی شتابزدگی در کسب جلوهها و مظاهر هنر و فرهنگ غرب گردید.هنرمند این دوره در مورد پرداختن به هنر سنتی و هنر گذشته خود نیز همین برخورد را دارد.به همین دلیل است که وقتی به نقوش انتزاعی و اسلیمیها و شبه اسلیمیها و ختاییها و گل بتهها میپردازد غالباً سطحی و خام است و امکان پرداختن به عمق مفاهیم آنها را نمییابد زیرا اصولاً انتخاب اسلیمی و ختایی و به طور کلی نقوش آبستره و انتزاعی در هنر سنتی اسلامی- ایرانی که اوج زیبایی آن را در دوره صفویه میتوان دید درک باطن و حقیقتی است که هنرمند را به گزینش چنین بیانی در عالم فرم و رنگ رهنمون میسازد.هنرهای دینی،اسلامی،ایرانی،اشیاء و اشکال و صورتهای گوناگون را از هیات ملکی خارج میکردند،صورت و کالبد ناسوتی را از آنها میگرفتند و هیأتی ملکوتی به آنها میبخشیدند.اشیاء به حقیقت ملکوتی خود رجوع داده میشدند تا آیینه جمال و جلال ازلی باشند.هنر دوره قاجار از یک طرف و در بسیاری موارد درگیر دستمایه تقلید و تکرار پیشینیان خود است و از طرف دیگر عمدتاً در مواجه با دعوت به تسلیم در برابر وضعی است که سوغات غرب برای او به ارمغان آورده است به همین دلیل است که اعتنای جدی به سنت نیز ندارد و هنر شبه سنتی و شبه قدسی آن یا به تفنن ویا به بدعت سطحی جز در موارد بسیار استثنایی روی آورد و دیگر ساحات هنر و تفکر خاموش ماند.در همین راستا سفر دولتمردان و سیاستگذاران ایرانی به اروپا نیز تأثیرات بسیار زیادی بر فرهنگ رایج در دربار و برنامه ها و سیاستهای آنها داشت،اما به دلیل نوع نگاه شاهان و بزرگان قاجار در سفرهای خویش به اروپا که اغلب در حد سفرهای سیاحتی و تفریحی بود و دستاوردهای آنها جز سفرنامههای سطحی و خرید و وارد کردن ابزار و ادواتی که بیشتر سوغات به شمار میآمد برخورد با

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع فتحعلی شاه، سلسله قاجار، دوره قاجار Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، فرهنگ و تمدن، نقوش تزیینی