پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، دوره قاجاریه، دوره صفوی

دانلود پایان نامه ارشد

ر ایران کمکم تأثیر گذاشت، اما بعضی از سنتهای پایدار بویژه در نقاشی بهجا ماند. مکتب نقاشی قاجار از دوره زند شروع شد و تا دوره قاجار و کمی پس از آن امتداد یافت. این شیوه به عنوان سبکی منسجم و مکتبی متشکل در نقاشی ایران ازجایگاه ویژهای برخوردار است که همه ویژگیهای موضوعی و کاربردی یک مکتب نقاشی را دارد. این شیوه بیشتر از تلفیق ویژگیهای هنر نقاشی سنتی ایرانی با عناصر و شیوههای نقاشی اروپایی شکل گرفت. هرچند آثاری نزدیک به این شیوه از دوره صفوی در ایران تاحدی مرسوم بود و فرنگیسازی نامیده میشد، اما ابتدا در دوره زند و در ادامه آن در دوره قاجار شکل مشخص خود را یافت.
خانه آقای حاج محمود عطروش معروف به منزل محمدعلی فیروزآبادی از زیباترین خانههای قدیمی دوره قاجاریه در شهر شیراز میباشد.در ورودی آن در دالان قراردارد و به مغرب باز میشود.این خانه قدیمی شامل یک رشته ساختمان در سمت شمال و یک رشته ساختمان در سمت مغرب میباشد. دیوار جنوبی و شرقی و نمای ساختمان شمالی کاشیکاری است و تابلوهای نفیس کاشیکاری مربوط به دوره قاجاریه در دیوار جنوبی و شرقی و حوضخانه آن نصب گردیده که از بهترین نمونه کاشیکاری هفت رنگ دوره قاجاریه محسوب میگردد.
ساختمان شمالی دوطبقه است و درگوشه شمال شرقی آن ده پله سنگی یکپارچه نصب شده که حیاط را به ساختمان مربوط میسازد،درگوشه شمال غربی نیز راهرویی تعبیه شده که به وسیله پلکان به کفشکن غربی ساختمان مربوط میشود.در زیر ساختمان شمالی حوضخانهای تعبیه و درطرفین حوضخانه دوگوشواره دیده میشود. حوضخانه کاشیکاری است و کاشیکاری آن نوع مخصوصی است که به کاشی خاتمسازی معروف است.ازاره گوشههای طرفین حوضخانه نیز کاشیکاری زیبای خاصی را دارد،ازاره سنگی بنا در سمت شمال و مغرب با ارتفاع 5/2 متر از قطعات سنگ یکپارچه تهیه و نصب گردیده است.
خانه عطروش ازنظر شکل و فرم کاشیکاری جالب و منحصر به فردی محسوب میشود، منزل مذکور از نظر نقاشی و رنگ و روغن بر روی چوب، گچ، تابلوهای کاشیکاری، آجرکاری باید از نمونههای جالب هنری دوره قاجاریه محسوب داشت. ساختمان شمالی شامل یک تالار اصلی در وسط و دوگوشواره در طرفین آن در طبقه فوقانی و یک حوضخانه و دوگوشواره در طرفین آن در طبقه زیر میگردد که آنها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
در این پایاننامه با توجه به مبانی زیبایی شناختی هنر قاجار به بررسی آثار هنری قسمتهای مختلف بنا شامل کاشیکاری دیوارهای حیاط و تابلوهای نقاشی پرداخته میشود.

1-2) پیشینه پژوهش
پایان نامهای در مورد خانه عطروش کارنشده است ولیکن چون مربوط به دوره قاجار میباشد درباره قاجار مطالبی موجود میباشد، مثلا در زمینه نقد زیباییشناسی دوره قاجار توسط بهنام جلالی جعفری و درباره تاریخ و تمدن فرهنگ ایران احمد تاج بخش و یا سیدمحسن جوادی درباره هنر دوره قاجار و همچنین شاهرخ مسکوب درباره هنرنقاشیایران مطالبی را به ثبت رساندهاند. همچنین یعقوب آژند برروی نقاشان قاجار کارکرده است.جیان روبرتو اسکارچیا درباره هنر زند و قاجار،شیلا کنبای درباره نقاشی ایران کتاب دارند ولی درباره خانه عطروش هیچ نوشته مکتوبی دردسترس نمیباشد.

1-3) پرسشهای پژوهش
1-با توجه به شرایط اجتماعی و فرهنگی خانه عطروش در زمان قاجار، نقاشیهای آن از چه ساختار و ماهیت فرهنگی و زیبایی شناختی برخوردارند؟
2-عناصرتصویری نظیر نقش انسان درنقاشیهای خانه عطروش به چه شکل است وچهجایگاهی دارند؟

1-4) فرضيه
1- آثار تصویری خانه عطروش بنا به ماهیت و کارکرد فرهنگی و اجتماعی خود درانواع متعدد با مضامین مختلفی کارشدهاند که همه آنها از نوعی ساختار زیباییشناختی مشابه و درعینحال هرکدام ازآنها مطابق باهدفی که دنبال میکنند از ویژگیهای خاص سبکشناختی مختص به خود برخوردارند.
2- در نقاشیهای خانه عطروش گونههای متعدد انسانی،گیاهیو حیوانی دیده میشود که در این میان انسان ازجایگاه برجستهای برخوردار است به ویژه تصویرزن جایگاه خاصی را درنقاشی ها به خود اختصاص میدهد.
1-5) اهداف تحقیق
تحلیل ویژگیهای زیباییشناختی آثار نقاشی باقیمانده در خانههای تاریخی شیراز
شناسایی نقش و جایگاه نقاشی در زندگی اجتماعی جامعه قاجار
شناخت رویکردهای گوناگون به هنر در دروان قاجار

1-6) روش پژوهش
روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است. پايه پژوهش از اين نظر برپايه اسناد مکتوب و تصاوير بهجاي مانده از خانه تاریخ عطروش مورد بحث قرار میگیرد.رويکرد توصيفي کمک ميکند تا فرآيند تحول نقاشي ايراني در نقاشیهای خانه عطروش مورد بررسی قرارگیرد وماهيت تحليلي آن در جستجوي علل و چرايي و همچنین بررسی ویژگیهای زیباییشناختی و سبکشناختی نقاشیهای خانه عطروش میپردازد.روش اصلي و پايه گردآوري اطلاعات در اين پژوهش به صورت کتابخانهاي ميباشد که مطابق با متغيرهاي اصلي پژوه هرکدام مورد بررسي قرار خواهندگرفت، ليکن به منظور بررسي و تبيين مصداقهاي مورد مطالعه قرارگرفته شده ازروش ميداني و ازطريق مشاهده آثار به جمعآوري و بررسي نمونههاي تصويري مطابق با فرضيههاي پژوهش پرداخته ميشود. درروش کتابخانهاي با مراجعه به بانکهاي اطلاعاتي و کتابخانهها مطالب مرتبط به متغيرهاي اصلي مطالعه ميشوند. درروش ميداني هم باتوجه به آثار نقاشي بهجاي مانده در خانه عطروش به روش مشاهده مستقیم به تجزیه و تحلیل آثار پرداخته میشود.در واقع روش گردآوری مطالب روش ترکیبی است یعنی در آن از روشهای کتابخانهای، تعریفی، توصیفی، مقایسهای استفاده میشود.

مبانی نظری پژوهش

2-1) زمینههای ظهور و شکلگیری حکومت قاجار
درک ظهور و بروز هرگونه فرهنگ،هنر و نوع جهتگیری،بهرهگیری ازعناصر و حتی رنگ درآثار هنری،توجه به مضامین و مفاهیم وحتی استفاده ازنمادها به شناخت این نوع زمینههای اجتماعی- سیاسی وابسته است.از زمانیکه امویان قدرت سیاسی را درجهان اسلام بهدست گرفتند،ایرانیان بهتدریج دریافتند که اسلام وتعالیم آن که قلبهای آنان راتسخیر کرده بود،باعملکرد حاکمان اموی تفاوتهای آشکاری دارد.به همین دلیل تلاش برای کسب استقلال سیاسی را آغازکردند.ایرانیان در مسیر کسب استقلال سیاسی نقش تعیینکنندهای در برافتادن حکومت اموی داشتند.با رویکارآمدن عباسیان وروشنشدن ماهیت غیراسلامی و رفتار تبعیضآمیز آنان،باردیگر تلاش برای کسب استقلال سیاسی ادامهیافت.درنتیجه از قرن سومهجری حکومتهایی درایران تأسیس شدند که هریک بربخشی ازکشور تسلط داشتند.این حکومتها در واقع استقلال سیاسی ایران را بنانهادند.با گذشت زمان این استقلال کاملتر شد بهطوریکه حتی بعضی ازاین دولتها مانند صفاریان،علویان طبرستان وآل بویه بادولت عباسی درگیرشدند و درعمل استقلال ایران را از سیاستهای این دولت به اثبات رساندند.در سیر تاریخی کشور ایران شاهد فراز ونشیبهای فراوانی بوده و درنتیجه این تحولات سیاسی- اجتماعی هنر و فرهنگ آن نیز دستخوشتغییراتیشدهاست.ازاین میان میتوان بهظهورحکومتهایی چون ترکان غزنوی،سلجوقیان،خوارزمشاهیان و مغولان تاظهور صفویه اشارهکرد.اما دوره صفویه با توجه به تاثیراتی که براوضاع سیاسی- اجتماعی ایران گذاشت و به تبع آن وضع و حال فرهنگی- هنری خاصی را بهوجودآورد و نیز بهدلیل تأثیر آن برجهتگیری فرهنگی و هنری دوره قاجار حائز اهمیت ویژهای است.دراواخر قرن نهم هجری قمری و درزمانی که حکومت نوادگان تیمور به خراسان محدود شده بود و در معرض تاخت و تاز ازبکان قرار داشت،حکومت سیاسی– مذهبی تازه ای در ایران آغاز شد که با اوجگیری آن،ایران به مرحله نوینی از تاریخ خود قدم گذاشت و رهبری این حرکت را خاندان صفوی بر عهده داشتند.صفویان خاندانی روحانی و مذهبی بودند که از اواخر دوره ایلخانان وارد عرصه اجتماعی شدند و به تدریج توجه گروههای وسیعی از مردم و حتی بعضی فرمانروایان را به خود جلب کردند.آنان که در ابتدا به تشکیل حلقههای صوفیانه در خانقاه اردبیل مشغول بودند به دلیل آشفتگی سیاسی ایران با کمک هواداران خود که بیشتر افراد چند قبیله بزرگ بودند وارد فعالیتهای سیاسی- نظامی شدند و سرانجام در سال 878 هجری شمسی توانستند به رهبری شاه اسماعیل حکومتی مقتدر را در ایران بنیانگذاری کنند.گرچه حکومت صفویان خصوصاً درزمان سلطنت طولانی شاهعباس اول باعث رونق و شکوفایی ایران شد اما در دوره ای حدود چهل سال حکومت شاه عباس اول با حمایتهای دربار به ویژه شخص وی،هنری پای به عرصه وجودگذاشت که تبلور هنر اسلامی و بهتعبیری هنر شیعی درایران بود.اوج این هنر را میتوان درآثار معماری،نقاشی و تذهیب،خوشنویسی و حتی فرش مشاهده کرد.اما از اوایل دوره صفویه ایرانیان با اروپاییها به تدریج آشنا شدند.علل مهم این آشنایی حضور استعمارگران دراقیانوس هند وخلیج فارس وهمچنین تمایل آنها برای گسترش ارتباط خود با ایران بود، هرچند که پادشاهان صفوی به ویژه شاه عباس اول نیز برای مقابله با رقیبانی چون عثمانی و پرتغال و نیز توسعه تجارت و دستیابی به سلاحهای جدید به ایجاد و گسترش ارتباط با کشورهایی نظیر انگلستان،فرانسه و آلمان تمایل زیادی نشان میدادند.بنابراین به مرور اروپاییها به عنوان سفیر،تاجر و جهانگرد به ایران وارد شدند و آشنایی ایرانیان با فرهنگ و تمدن اروپاییان افزایش یافت.سیاست شاه عباس درکشتار و کورکردن شاهزادگان و محصورکردن آنها درکاخ ها و درنتیجه فقدان جانشینانی لایق برای او،اختصاصدادن درآمد زمینهای دولتی به شخص شاه و امور نظامی و بنابراین کاهش فعالیتهای تولیدی و عمرانی در دورههای بعد باعث شد که پس از وی دولت صفوی رو به ضعف بگذارد.با بروز آشفتگی و ناامنی درکشور و اعتراض افغانهای ساکن در مشرق ایران،اصفهان به تصرف آنها درآمد و درسال1101 هجریشمسی دولت صفوی سقوط کرد.همسایگان ایران یعنی دولتهای روسیه وعثمانی نیز بااستفاده ازاین اوضاع درصدد تصرف قسمتهایی از خاکایران برآمدند (گودرزی.1388.22).
افغانها پس ازتصرف اصفهان درصدد برآمدند که بقیه مناطق کشور را نیز تحت سلطه خود درآوردند.این تمایل یک رشته جنگهای داخلی را درپی داشت،در همین زمان نادر ازایل افشار بهعنوان یک فرمانده نظامی و مدعی قدرت وارد صحنه شد وتوانست بهتدریج برقدرت خود بیفزاید،او سرانجام بااعلام پادشاهی خود حکومت افشار را بنیان گذاشت.نادرشاه گرچه توانست با غلبه برمدعیان حکومت و بیرونراندن بیگانگان کشور را از خطر تجزیه برهاند وحتی بهخاطر لشکرکشیهای بزرگ و معروفش به هند شهرت جهانی بیابد اما برای ایجاد رونق اقتصادی و تأمین آسایش مردم اقدامی نکرد و افزایش مالیاتها که برای تدارک و تجهیز سپاه صورت میگرفت موجب نارضایتی مردم شد،درحقیقت دولت نادرشاه یک دولت نظامی بود که بیش از هرچیز به قدرت فرماندهی شخص وی متکی بود بنابراین پس ازمرگ نادرشاه حکومت رو بهزوال گذاشت و عدهای ازبستگان او و فرماندهان نظامی و رؤسای ایلات برای دستیابی بهحکومت بایکدیگر درگیر شدند به همین دلیل تاظهور حکومت زندیه آثار هنری قابل توجهی ازنظر کمی و کیفی نیز دراین دوره مشاهده نمیشود.سرانجام حکومت بازماندگان نادر به خراسان محدود شد و ازمیان مدعیان دیگر کریمخان رئیس ایل ایرانی زند حکومتی را درشیراز تأسیس کرد.کریمخان روشی متفاوت با نادر در پیشگرفت.او که خود را وکیل الرعایا و نماینده مردم مینامید کوشید آرامش و امنیت را درکشور برقرار کند،در نتیجه سیاستهای کریمخان عدهای ازکسانی که مهاجرت کردهبودند بهکشور بازگشتند وکشاورزی،بازرگانی وفعالیتهای هنری تاحدی رونق یافت،باوجود این چون کریمخان برایخود جانشینی تعیین نکرده بود پس ازمرگ او باردیگر درگیری برسر قدرت آغازشد و مدت دو دهه ایران عرصه کشمکش افراد خاندان زند و سران ایلات دیگر به ویژه ایل قاجار شد.در این میان سرانجام آقامحمدخان قاجار توانست بر سایر مدعیان پیروز شود وحکومت قاجار را بنیانگذاری کند.میتوان گفت که دوره تاریخ معاصر ایران با تأسیس این حکومت به سال1173 هجریشمسی آغاز میشود.قاجارها ترک بودند و ازاواخر قرن نهمهجری یعنی پیش ازظهور صفویه افرادی ازآنها وارد فعالیتهای سیاسی نظامی شدند.درآثار تاریخنویسان از سکونت ایلقاجار درشمالغربی ایران،شام وسرانجام مازندران یادشده

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع دوره قاجار، دوره قاجاریه، شیخ صنعان Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع فتحعلی شاه، سلسله قاجار، دوره قاجار