پایان نامه ارشد با موضوع دانشگاه تهران، حل اختلاف

دانلود پایان نامه ارشد

واژگان كه اغلب نسخ نامفهوم يا مشوش نوشته اند كمك مي كند ليكن كاتب در مواردي كه نسخه در اختيارش بدخط يا محل اختلاف بوده است و خودش احتمالاً كم بهره از سواد، از اين رو نتوانسته است مورد صحيح را انتخاب يا قياس نمايد و اشتباه نوشته است. به همين دليل با وجود حسن بزرگي كه در رفع ابهام بعضي عبارات دارد ولي كاملاً نمي شود به آن اعتماد كرد. از جمله اغلاطي كه باعث بي اعتباري آن شده است مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:
ص125 س1: چهل سال در طوس باران نيامد به جاي چهار سال…(3ر)
ص155 س5: افتاد به جاي افساد
ص155 س6: حب الاتفاق به جاي حسب الاتفاق
ص158 س آخر: هزار به جاي از
ص160 س3: مغرور به جاي معزّز
ص162 س آخر: منكر به جاي متكثّر
ص163 س9: فن منيات به جاي فن هيأت
ص136 س4: منشور به جاي ميسور
ضمناً اين نسخه از نظر دارا بودن بعضي از حواشي ناخواناي نسخه الف -كه در نسخه هاي ديگر نيست- نيز شايان توجه است. چرا كه مي تواند به رفع ابهام متن كمك كند. مثلاً در ص 8چ در جمله “مقرّر است كه علي يار و منكو به بدترين صورتي پاداش خواهند داد.” بيشتر نسخه ها(حتي همين نسخه ه) عبارت علي يار و منكو را نفهميده و از اين رو اشتباه يا نامفهوم نوشته اند. اما در حاشيه الف به صورتي ناخوانا و در متن ه به صورتي خوانا (به عنوان جمله بدل عبارت قبل) نوشته شده است: علي يار و منكو دو پسر بودند ملازم سلطان ملكشاه.

نسخه ت= نسخه کتابخانه دانشگاه تهران به شماره 1/7907
همه حاشيه هاي الف جزو متن نسخه ت مي باشد. و اين نشان مي دهد كتابت ب و تصحيح الف هر دو قبل از نسخه ت و در نتيجه در سده دهم بوده است ليكن تصحيح الف بعد از كتابت ب بوده است
متأسفانه تاريخ دقيق كتابت در نسخه و مجموعه(حتي در انجام سياستنامه كه يکي ديگر از کتابهاي اين مجموعه است) ديده نمي شود. ليكن با توجه به تخصص فهرست نگار محترم قول ايشان در خصوص تعلق نسخه به سده دهم هجري محل اعتماد است. مطالب متنوع از جمله سياه مشق درظهريه و صفحات استقبال و بدرقه ديده مي شود ولي از ذکر تاريخ خبري نيست. البته نام كتاب يعني پند نامه و نيز وصاياي خواجه قابل شناسايي است.

نسخه س= نسخه کتابخانه مجلس شوراي اسلامي به شماره 3/619
بر روي جلد اين نسخه اسامي آثار الوزراء و دستور الوزراء خواجه نظام الملك نوشته شده است. ليکن در فهرست کتابخانه به نام دستور الوزاره يا نصايح خواجه نظام الملك ثبت شده است. اين نسخه نه در رايانه و نه در سايت ثبت نشده است. نسخه اي نسبتاً سالم و خوانا است. کتاب چهارم اين مجموعه، نسخه منحصر به فرد مرحوم ارموي در تصحيح آثار الوزرا بوده است. بعضي از تفاوتهاي جزئي که حتماً ناشي از اختلاف در سبک نگارش مي باشد نسبت به اساس مشاهده مي شود. به عنوان نمونه واژه شاهزاده را در همه جا شهزاده نوشته است.

نسخه ع= نسخه کتابخانه مجلس شوراي اسلامي به شماره 3243
در بعضي مواضع حاشيه اي براي رفع ابهام نوشته شده است. مثلاً در حاشية ص 221: مراد از شخص كندري عميد الملک است. همچنين در حاشية ص 229 نوشته است: اين يك جلد كتاب وصاياي نظام الملك متعلق است به…(ناخوانا). مجموعاً 245 صفحه است كه از صفحه 138 تا صفحه 172 جزو دستور الوزاره نيست ولي تماماً حكاياتي درباره خواجه است.(18 حكايت) بين ص157 و ص158 ظاهراً يك يا چند برگ افتاده است. ادامه مطلب از ص 59 در صفحات 230 تا 243. شايد در موقع صحافي برگه ها جابجا شده است. در ص 140 تمبري از دوره احمد شاه الصاق شده است. محتواي تمبر عكس احمدشاه است و به نام هيئت ممالك محروسه ايران به قيمت يك شاهي.

نسخه ن= نسخه کتابخانه مجلس شوراي اسلامي به شماره 26/8984
واژگان غلط و اختلاف آن با نسخه اساس به ندرت است. نسبت به نسخه اساس و تقريباً ساير نسخ همه کلمات عطف و مترادف را پس و پيش نوشته است. مثلاً روم و شام را به جاي شام و روم و معشوق و محبوب را به جاي محبوب و معشوق نوشته است. اشتباه فهرست نگار محترم در ثبت شماره کتاب باعث زحمت بسيار شد چرا که در شماره ثبت شده کتاب معايب الرجال قرار داشت.

4-3-2. نسخه هايي كه به قسمتي از آنها مراجعه شده است
با توجه به اينکه اطلاعات نسخه شناسي تمام نسخه ها در جدول هاي تهيه شده آمده است. و از طرفي ذکر نتايج بررسي بيشتر روي اين نسخه ها به اطاله کلام مي انجامد. در اينجا تنها از باب نمونه به سه مورد اکتفا شده و مابقي اطلاعات نسخ به جدول مربوطه ارجاع مي شود. بعضي از اسامي نسخ اين دسته بدين ترتيب است:
نسخه م= نسخه کتابخانه دانشگاه کاليفرنيا آمريکا به شماره 411
نسخه و= نسخه کتابخانه ملي ايران به شماره 4474
نسخه ي= نسخه کتابخانه ملي ايران به شماره 15349
نسخه غ = نسخه کتابخانه مجلس به شماره 1/ 13718
نسخه ح= نسخه کتابخانه مسجد اعظم به شماره 863
نسخه ک= نسخه کتابخانه شاهچراغ شيراز به شماره 646
نسخه ش= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره 26460

نسخه م= نسخه کتابخانه دانشگاه کاليفرنيا آمريکا (UCLA) به شمارة 411357
نسخه اي است سالم و خوانا ولي ناقص كه به خط نستعليق در 48 صفحة 16 تا 18 سطري نوشته شده است. طول هر سطر 24*11 و ابعاد صفحات 5/28*5/15 مي باشد. شماره گذاري صفحات با اعداد لاتيني از 49 تا 97 را نشان مي دهد(54 و 55 يك صفحه است) و معلوم است كه در اصل نسخة كاملي بوده ولي صفحات ابتدا و انتهاي آن افتاده است.
آغاز: “ذكر نصايح چند كه خواجه نظام الملك وزير به جهت فرزند خود نوشته. فصل اول آن است كه بعد از من وزارت اختيار نكني.”
انجام: “… و چون به اهتمام سلطان مشاهده نمودم گفتم فرق ميان اين سه معني به مثالي معلوم شود.”
آخرين واژة اين نسخه منطبق است با آخرين واژه در ص 24ر از نسخة الف.358
چند مهر با محتواي (DR. CARO MINASIAN ISFAHAN 1935) در صفحات 60، 68، 84 و 97 درج شده است. در حاشيه بعضي صفحات معاني لغات غامض و نيز توضيحاتي توسط مصحح نوشته شده است. از جمله حكايت رابطه خواجه با شيخ ابواسحاق فيروزآبادي كه از اين نسخه افتاده را به طور كامل در هامش سه صفحه آورده است. با اين عبارت كه: “هو. در جائي نوشته ديدم كه خود نظام الملك مي گويد كه مرا با شيخ ابواسحاق فيروزآبادي … چون اين سخن بگفت دستش بوسيدم و دانستم كه او از اصحاب مقامات و كرامات است” مصحح در پايان اين حاشيه(ص81) نام خود و تاريخ تصحيح را نوشته است: “… محمدعلي الحسيني … سنه 1173.” همچنين در حاشية “ديگر، هرچند از پادشاه مباسطت و عنايت و تقرّب و تربيت مشاهده افتد، به هيچ وجه(الف: باب) بر آن اعتماد نشايد كرد و احتياط در امور بيشتر بايد نمود و خوف بر دل افزون بايد داشت…”359 اين دو بيت را نوشته است: “خلاف رأي سلطان رأي جستن / به خون خويش باشد دست شستن / اگر خود روز را گويد شب است اين / ببايد گفت[گفتن] اينك ماه و پروين”360 ممكن است اطلاعات بيشتري دربارة نسخه در فهرست كتابخانه دانشگاه کاليفرنيا آمده باشد كه متأسفانه تاكنون دسترسي به آن براي مؤلف ميسّر نشده است.

نسخه ي= نسخه کتابخانه ملي ايران به شماره 15349
به جز دو مورد جزئي كاملاً منطبق بر نسخه چاپ سنگي است. با توجه به اينكه تاريخ كتابت آن 13 سال ديرتر از چاپ سنگي مي باشد مي توان حدث زد كه اين نسخه از روي چاپ سنگي رونويسي شده است.
عنوان كتاب در كتيبه ساده در آغاز چنين آمده است: هذا كتاب نصايح خواجه نظام الملك ضمناً اي‍ن‌ن‍س‍خ‍ه‌ را ک‍ات‍ب‌ ب‍ه ‌آق‍ا م‍ي‍رزا م‍ح‍م‍د ب‍اق‍رخ‍ان منشي ظلّ السّلطان همراه با يك صفحه تملّق به هر دو در ترقيمه ت‍ق‍دي‍م‌ک‍رده ‌اس‍ت‌.

نسخه غ = نسخه کتابخانه مجلس به شماره 1/ 13718
همان نسخه منسوب به عبدالوهاب قدپي طوسي است. شيرازه كتاب کاملاً صدمه ديده و بعضي از اوراق جدا شده است.
آغاز و انجام نسخه حاضر با نسخه هاي معرفي شده تفاوت دارد:
آغاز: تحف محمدت حضرت مالك الملكي را كه در اعلي سرير سلطنت اشعه انوار… امابعد براهين عقليه و ادله نقليه ثابت گشته كه اصل كاينات كمال انساني
انجام: هر كس را از ايشان كه آثار وداد و حسن اعتقاد بر احوال ظاهر باشد به جلايل مهمات نيك مخصوص بايد داشت اما به صورتي كه تمام از پس اين كس نمايد و اين مرضابطه است

4-4. مراحل بعدي تصحيح
پس از شناسايي همه نسخ، مشاهده موارد در دسترس، بررسي و گروه بندي، انتخاب نسخه اساس نسبي و نسخه هاي بدل ساير مراحل تصحيح به ترتيب ذيل طي گرديد:
1. بازنويسي و حروف چيني متن دستور الوزاره عيناً از روي نسخه اساس نسبي(الف).
2. بازخواني متن تايپ شده و مقابله آن با نسخه اساس براي رفع هر گونه لغزش احتمالي در حين بازنويسي و حروف چيني.
3. عرض دادن نسخه هاي بدل بر نسخه اساس و مقابله متن تايپ شده الف با نسخه هاي بدل خصوصاً نسخه ب به منظور ثبت اختلافات و رفع افتادگي و ناخواني.
4. در موارد اختلاف نسخ: داوري ميان نسخه الف و نسخه هاي بدل. و در موارد افتادگي و ناخواني نسخه الف: داوري ميان ساير نسخ به منظور انتخاب ضبط مطلوب براي متن.
5. تغيير رسم الخط يا شيوه نگارش متن تايپ شده به شيوه رسم الخط امروزين با هدف آسان خواني معاصرين، و سپس پاراگراف بندي، رعايت علائم نگارشي و اعراب گذاري.
6. متمايز کردن اشعار، عبارات عربي، نقل قول ها و زيرنويس ها با قلمي متفاوت از متن.
7. شناسايي و مستند نمودن آيات، روايات و اشعار.
8. افزودن برخي توضيحات در مورد متن، حاشيه، کلمات و جملات.
9. در نهايت تلاش براي استخراج و احصاء ويژگي هاي زباني، ادبي، تاريخي و ديگر مشخصات محتوايي متن.
10. درج تصاوير صفحات آغاز و انجام نسخ استفاده شده در اين تحقيق، كه در حكم شناسنامه هاي نسخ مي باشند، در بخش پاياني پيشگفتار.

4-5. نکات ضروري در خصوص تصحيح
ا. شماره گذاري صفحات در نسخه اساس
چون زيراكس نسخه الف كه به دست نگارنده رسيده مناط اعتماد بوده از اين رو صفحات سمت راست را با حرف ر و صفحات سمت چپ را با حرف چ نشان داده است. ضمناً با وجود آنكه كتاب نسخه الف در مجموعه قرار داشته و صفحات 219ر تا 253چ را به خود اختصاص داده است در عين حال براي صرفه و سهولت، شماره گذاري جديدي از 1 تا 34 انجام شد. بنابراين آغاز نسخه كه در صفحه سمت راست مجموعه قرار داشت با [1ر] و انجام آن كه در سمت چپ بود با [34چ] شماره گذاري شد. براي اطلاع خواننده محترم تمامي شماره هاي صفحات نسخه اساس در متن منقّح ذكر گرديد.
2. رمزگذاري و علائم اختصاري نسخه ها
معمولاً براي هر نسخه علامت اختصاري ويژه اي قرار مي دهند تا هنگام تفصيل نسخ از درازنويسي پرهيز شود. نگارنده نيز پس از بررسي و شناسايي نسخه هاي برتر آنها را بر اساس حروف ابجد و به ترتيب اقدم نسخ رمزگذاري كرد. و كار تصحيح را بر اين اساس شروع نمود. امّا از آنجا كه جستجوي خويش براي يافتن نسخه هاي ديگر را در همه مراحل تايپ نسخه اساس و عرض آن بر ساير نسخ ادامه مي داد طبيعتاً به مواردي از نسخه ها كه بر يكي از نسخ انتخابي ارجح بود برمي خورد و براي اتقان بيشتر كار، نسخه جديد را جايگزين نسخه قبلي كه چه بسا كار مقابله آن هم تمام شده بود مي كرد. در نتيجه با پيش آمد چند مورد ترتيب حروف ابجد به هم خورده است. مثلاً نسخه د كه با منطق ترتيب بر اساس اقدم نسخ بايد آخرين باشد در مرتبه د رمزگذاري شده است. يعني چهارمين نسخه در حروف بجد.
3. نكته ديگر آنكه نگارنده به هر زحمتي بوده است تمامي اختلاف نسخ حتي موارد جزئي و بعضاً اغلاط املايي را ذكر كرده است. اين كار هر چند ممكن است از جانب بعضي خورده گرفته شود ليكن از آنجا كه نگارنده خود را مصون از خطا نمي داند و احتمال خطا در انتخاب ضبط اصيل يا اصح را وارد مي داند بنابر اين با آوردن همه اختلافات در واقع عملكرد خود را در معرض سنجش و قضاوت يا ارزيابي و داوري خواننده نكته سنج قرار داده است. ضمن آنكه بركات ديگري نيز بر شيوه ذكر همة اختلاف هاي نسخ مترتّب است.361
4. در تصحيح متن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع خواجه نظام الملک Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع كتابخانه، نسخة، پيوسته، نصايح