پایان نامه ارشد با موضوع جهان اسلام، دانش پژوه

دانلود پایان نامه ارشد

جهاني محروم بود، عراق در زمان صدام شاهد انحصار دولتي فرهنگ بوده است. به همين دليل تعداد نشريهها در زمان صدام از جمله روزنامهها و مجلهها بيش از 10 نشريه نبود که مهمترين آنها “روزنامه الثوره” و “الجمهوري” بود و از نظر رسانههاي عمومي حدود 5 رسانه شامل تلوزيون و راديو کاملاً در انحصار دولت بود. از شروع حکومت بعث، نابودي مراکز فرهنگي غير دولتي آغاز شد و به خصوص مراکز ديني تخريب گرديد؛ مثلاً در شهر کربلا بعد از انتفاضه سال 1991م 780 حسينيه با ديناميت منهدم شد و از 30 مدرسه و حوزه ديني که در کربلا بود، فقط يک مدرسه مخروبه از زمان صدام باقي مانده بود. چنين آماري درباره حوزه نجف و کاظمين نيز وجود دارد191. پس از سقوط صدّام، اين جامعه در برابر تعداد نامحدودي نشريات و مجلات و کتابهاي ديگر کشورها مواجه شد، و اين نشريات و مجلات و کتاب ها بدون هيچ ممنوعيتي وارد کشور شد، و امکانات ماهواره ها پس از سقوط رژيم به صورت گسترده در اختيار مردم قرار گرفت، و اين فضاي باز که به صورت سريع و گسترده همه جا را فرا گرفت، موجب شد عرصه فرهنگي با توجه به عوامل ذيل، دچار هرج و مرج گردد:
1. آتش کشيدن کتابخانه ملي، کتابخانه اوقاف بغداد که هر دو داراي هزاران نسخه خطي بوده است.
2. غارت موزههاي آثاري نينوا، موصل و بغداد به طوري که هزاران اثر نادر دورههاي تمدني قبل و پس از ميلاد غارت شد که يک فاجعه فرهنگي جهاني به حساب ميآيد. جالب است که نيروهاي اشغالگر عذرشان اين بود که ما نميتوانيم از اين مراکز فرهنگي حمايت کنيم. در حالي که از روز اول اشغال از وزارت نفت به صورت محکم حفاظت و حمايت کردند و اين هدف آنها را از اشغال نشان ميدهد.
3. ناپختگي گرايش هاي فرهنگي نوين در اذهان افراد تحصيل کرده روشنفکر و فرهنگي عراقي؛.
4. نبود مراکز فرهنگي رسمي و معتبر جهت بهره‌گيري مسئوليت هدايت و ارشاد حرکت فرهنگي و علمي؛
اما اميد است به رغم جوّ کنوني، به زودي شاهد موج جديد فرهنگي در عراق مبتني بر اصول ديني باشيم. براي مثال در مسابقههاي استان شيعه نشين ناصريه، حدود 100 شاعر و 70 داستان نويس شرکت کردند که در سطح استان آمار قابل توجهي است.
مساجد بزرگ و تاريخي
1. مسجد جامع کوفه: روزگاري مسجد کوفه مرکز داوري و دادرسي مولاي متقيان، امام علي عليه السلام بود و به هنگام ظهور نيز مرکز داوري و دادرسي فرزندشان حضرت بقية الله عليه السلام خواهد بود. امير المؤمنين علي عليه السلام خطاب به مردم کوفه فرمودند “اين مسجد شما (کوفه) يکي از چهار مسجدي است که خداوند آنها را براي اهلشان برگزيده است.”192 مهم و مقدّس جهان اسلام است. اين مسجد نخستين ساختمان شهر جديد التأسيس كوفه در سال 17هجري بود. مسجدي است مربع با ابعاد110 متر در 116 متر، صحني وسيع و بدون سقف و ديواري عظيم و مرتفع دارد; همانند برج و باروهاي شهرهاي كهن، كه در دوران عضدالدوله ديلمي ساخته شده است. اين مسجد گنجايش چهل هزارنفر را دارد. همچنين داراي چندين جايگاه مقدس مي باشد:
2. مسجد سهله: در 2 کيلومتري شمال غرب مسجد کوفه در استان نجف قرار دارد. و از مساجد بسيار مشهور و مورد توجه شيعيان است که روايات فراواني در فضيلت عبادت در آن مسجد وجود دارد.
3. مسجد براثا: از مساجد مشهوري است که در ميانه راه كاظمين ـ بغداد در محلهاي به همين نام واقع است.
4. مسجدجامع بصره: كه به “مسجد الامام عليعليه السلام ” شهرت دارد و نخستين مسجد ساخته شده در عراق در سال 14 هجري است و قبل از مسجد کوفه بنا شده است..
5. مسجد حنّانه، اين مسجد در محله‌اي به همين نام، در ميانه بزرگراه نجف ـ كوفه نزديک قبرستان “ثُوَيّ” و مرقد کميل‌بن‌زياد قرار دارد، و جايي است كه بنا بر نقل‌هاي تاريخي هنگامي كه سر امام حسينعليه السلام در آن قرار داده شده، ناله سرداده است؛ از اين رو به حَنّانه مشهور است.
6. مسجد زيد و صعصعه بن صوحان: اين دو مسجد از مساجد شريف کوفه و منسوب به اصحاب اميرالمؤمنين اند.
7. مسجد جامع سامراء: يکي از قديميترين مساجد عرق است و ساخت آن به زمان متوکل عباسي برميگردد. اين مسجد بزرگترين مسجد عراق است که 38هزار متر مربع مساحت داشته و 14 درب ورودي دارد و حدود 2 کيلومتر پايينتر از حرم مطهر عسکريين عليهما السلام قرار گرفته است.از اين مسجد تنها ديوارههاي آن و مناره معروف به ملويّه باقي مانده است. اين مسجد بدون سقف بوده و کف آن خاکي است. 193
کتابخانه‌ها
در عراق رسم بود که اهل فرهنگ، سياست، تجّار، و طلاب، کتابخانه شخصي در خانه خود داشتند و برخي از اين کتابخانهها در حدّ کتابخانه عمومي بوده و اکنون خيلي از اين کتابخانههاي شخصي به عنوان کتابخانههاي عمومي در خدمت عموم در آمده است. جمع‌آوري و حفاظت از نسخه هاي خطي كهن شيعي در عراق به حوزه درسي ديني نجف اشرف تعلق داشته و دارد. همين ويژگي منحصر به‌فرد سبب گرديد، در اعصار گذشته، مراجع بزرگ به همان ميزاني كه از خود مستحدثاتي چون مدرسه، حسينيه، مسجد، دارالايتام و… بنيان گذاردند، توجه به جمع كتب و آثار موجود را نيز مورد توجه و عنايت ويژه قرار دهند. از اين رو مجموعه هاي متعدد و قابل اعتنايي چون كتابخانه كاشف الغطاء (مکتبة مدرسة کاشف الغطاء و مکتبة الشيخ آل کاشف الغطاء)، علامه اميني (مکتبة الامام اميرالمؤمنين در محل? حويش)، شيخ آقا بزرگ تهراني (مکتبه الشيخ آقابزرگ تهراني وقف عام)، آيت الله حكيم (مکتبة الامام الحکيم العامة در مجاورت مسجد هندي)، شيخ باقر شريف القرشي (مکتبه الامام حسن المجتي انتهاي خيابان شارع الرسول)، محمد حسين خان صدر اعظم (مکتبه مدرسه الصدر)، حاج ميرزا علي محمد نجف آبادي (مکتبه حسينيه الشوشتريه)، و مکتبه مدرسه القوام، الخليلي، الآخوند، اليزدي و البروجردي… به همت و سرپرستي آن بزرگواران بنيان نهاده شد. در ميان اين مراجع، شايد مهمترين اقدام از سوي آيت الله العظمي سيد محسن حكيم(ره)شكل گرفت. ايشان بر آن شدند با حمايت از تأسيس كتابخانه هاي متعدد در شهرهاي مختلف زمينه آشنائي بيشتر جامعه آن روز عراق با علوم و دانش هاي سازنده، و همچنين ميراث بازمانده اهل بيت(ع) را تسهيل نمايند. شمار شعب كتابخانه هاي مجموعه ايشان كه در استان هاي مختلف عراق تشكيل شد امروز به بيش از يكصد كتابخانه رسيده است و بعضاً، از آمار 300 كتابخانه صحبت کرده‌اند. نخستين و ارزشمندترين اين مجموعه ها كتابخانه مركزي ايشان در ابتداي شارع الرسول(ص) و محله حويش نجف و در جوار مسجد هندي است. اين كتابخانه در شوال 1375ق/1335ش بنا نهاده شد اما به صورت رسمي ده سال پس از اين بود كه كتابخانه در عيد مبعث سال 1386ق/1345ش با كليه امكانات و فضائي مساعد مورد بهره برداري قرار گرفت. كتابخانه اي كه اينك افزون بر 5000 نسخه خطي از آثار مختلف شيعي را در خود جاي داده است آماده سازي فهرستي جامع از نسخه هاي خطي اين كتابخانه تا پيش از اين ظاهراً مورد توجه واقع شده بود اما به دليل پاره اي از اقتضائات زمان، از جمله شرايط خاص عراق، اين مهم ناتمام مانده و فهرست مجموعه هيچگاه به صورت كامل در دسترس قرار نگرفت. از اين رو و نظر به اهميت رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در بغداد، و با مشاركت كتابخانه بزرگ حضرت آيت الله مرعشي نجفي(ره) پس از زيور طبع مورد دسترس همه محققان و دانش پژوهان قرار خواهد گرفت.194
كتابخانه حرم مطهرعلوى يكى از برجسته‌ترين و پيشرفته‌ترين كتابخانه‌هاى شهر نجف به شمار مى‌آيد. در گذشته اين كتابخانه حاوى كتابها و نسخه‌هاى خطى بسيارى بود. اكثر نسخه‌هاى خطى در اين كتابخانه با خط خود نويسنده كتاب تدوين شده‌اند. شيخ علي الحزين الگيلاني در كتاب السوائح كه آن را در سال (1154هجرى) تأليف كرده مى نويسد: (در اين كتابخانه كتابهاى اوائل و اواخر گردآورى شده و از هر موضوعى كتابى در آن يافت مى شود. بر شمردن اين كتابها بسى دشوار است.)195
کتابخانه حرم مطهر در طول تاريخ نامهاى بسيارى به خود گرفته است. من جمله: (الخزانة الغروية) (مشهورترين و شايعترين نام نزد مردم)، (مكتبة الصحن العلوي)، (المكتبة العلوية)، (المكتبة الحيدرية)، و أخيرا: (مكتبة الروضة الحيدرية)
بى‌توجهى به اين كتابخان? مهم و دست‌يازى افراد سودجو به آن باعث شده مقدار اندكى از محتويات ارزشمند آن باقى بماند. پس از سرنگونى رژيم بعث، اهتمام حضرت آيت الله العظمى سيستانى به تأسيس كتابخانه هاى عمومى در عتبات عاليات، أثر به سزايى در بازسازى و افتتاح كتابخانه حرم مطهر داشت. به كوشش توليت محترم حرم مطهر در آن وقت، حجة الاسلام و المسلمين سيد محمد رضا الغريفي و مدير مركز پژوهشهاى اعتقادى، حجة الاسلام مرحوم شيخ فارس الحسون، اين كتابخانه در سال (1426هجرى) بازسازى و افتتاح گرديد. حجة الاسلام سيد هاشم الميلانى رياست كتابخانه را تا به امروز بر عهده دارد.196
واحد کتابخانه و دار المخطوطات وابسته به اداره امور فکري و فرهنگي حرم مطهر عباسي197 که در طي سالهاي گذشته و همراستا با نهضت علمي فرهنگي شيعيان پس از سقوط صدام در عتبات مقدسه، دستاوردهاي ارزشمندي داشته و دامنه فعاليتهاي آن رشد چشمگير و قابل توجهي داشته است.
دپارتمان تحقيق وابسته به کتابخانه حرم حضرت عباس در کربلا با توجه به نياز تحقيقاتي محققان و دانشجويان به منابع قديمي و نظر به فرسوده بودن اين نسخ، وظيفه خود را، فعاليت در زمينه احياي نسخ خطي موجود در گنجينه حرم مطهر مي‌داند. دپارتمان تحقيق با استخراج اين نسخ و پژوهش بر روي آنها، امکان بهره برداري محققان از اين کتب قديمي را به شکلي نوين در کتابخانه هاي عمومي فراهم نموده است198
مجلّات
قبل از سقوط صدام از جمله امور مهمي که جريان‌هاي اسلامي در عراق بدان اهتمام داشتند نشر عقايد جهت آشنايي مردم با دينشان، در قالب توزيع مجلّات و نشريات بود. آنها مجلاتي بودند که از شهر نجف تهيه شده و به بقيه شهرهاي عراق ارسال مي‌گرديد. از جمل? اين مجلات:
1. مجلة الاضواء الاسلامية: اين مجله توسط جماعت العلماء درنجف سال 1950 تأسيس شد. مجله اسلامي که تا سالها انتشار آن ادامه پيدا کرده است. اولين مقالههاي آن توسط شهيد سيد محمد باقر صدر تحت عنوان رسالتنا نوشته شد. در ادامه انديشمنداني همچون شيخ محمد امين زين الدين، دکتر عبدالهادي الفضيل، سيد محمد حسين فضل الله، سيد اسماعيل صدر، شيخ محمد مهدي آصفي و… اداره کنندگان اين مجله شدند.
2. مجلة النجف: اين مجله از دانشکده فقه منتشر ميشد. مجلهاي که مشي فکري فرهنگي و اسلامي داشت. اين مجله در تلاش بود که مردم را با افکار و آموزههاي صحيح اسلامي آشنا کند، از جمله در حوزه علمي، ادبي، فرهنگي و… .محتوي اين مجله را انديشمنداني همچون شيخ محمدرضا مظفر و سيد محمد تقي حکيم فراهم مينمودند.البته در اين امر علما و طلاب کلية الفقه نجف نيز مشارکت قوي داشتند.
3. مجلة التضامن الاسلامي: اين مجله از سوي جمعيت التضامن الاسلامي در شهر ناصريه منتشر ميشد. مؤسس آن علامه شيخ محمد باقر ناصري به کمک ساير شيعيان در شهر ناصريه ميباشد. هدف اين نشريه، نشر و تعليم معالم اسلامي در خلال سالهايي است که اين مجله به وسيله مقالات فرهنگي اسلامي غني شده، از مهمترين اهداف جمعيت التضامن الاسلامي نيز بوده است. گستره توزيع اين مجله در کل استانهاي عراق مخصوصا در شهرناصريه بوده است.
4. مجلة الايمان: اين مجله از شهر نجف توسط الخطيب اليعقوبي و مرحوم الخطيب سيد هادي حکيم صادر ميشد. در نزديک به 4 سال فعاليت اين مجله مجموعه‌اي غني از مقالات اسلامي، ادبي، اجتماعي و سياسي انتشار يافت که بزرگترين نقشي بود که اين مجله با نشر آموزهاي اسلامي و قصيدههاي شعري در حرکتهاي اسلامي اقامه کرد.
5. مجلة الموعظه: اين مجله از دار الرسالة الاسلامية شهر کوفه توسط برخي از جوانان فرهنگي مسلمان انتشار پيدا ميکرد. اگر چه مجله حجم و عمر کمي داشت اما ماهنامه مفيدي در زمينه آشنايي با مهمترين حرکتهاي اسلامي معاصر بود. به مدت دو سال به فعاليت خود ادامه داد و نهايتا به خاطر مشکلات مالي اين مجله بسته شد.
6. مجلة الرسالة الاسلام: اين مجله از سوي دانشکده اصول دين نجف صادر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع جهان اسلام، افراد سالمند، آداب و رسوم، نقش برجسته Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد گزارشگری مالی، کیفیت گزارشگری، کیفیت گزارشگری مالی، تقسیم سود