پایان نامه ارشد با موضوع ترين، همين، شايد، کمبودهاي

دانلود پایان نامه ارشد

ناطق استاد با لال مادرزاد چه فرقي دارد414؟
? تكرار
از بس وعده دادند و به وعده وفا نكردند چندي پيش وزارتخانه‌اي وعده كرد كه دفتر ثبت وعده‌ها باز كند تا هر مقامي كه وعده‌اي مي‌دهد درست به وعده‌ي خود وفا كند. ولي چند روزي كه گذشت از وعده‌اي هم كه اين وزارتخانه‌ داده بود ديگر خبري نشد و خلاصه اين وعده هم از آن وعده‌ها بود415.

4ـ موضوعات
ابوالقاسم حالت به معني واقعي کلمه يک طنز پرداز اجتماعي ـ اخلاقي محسوب مي شود. با تکيه و تفکر بر روي ترکيب اجتماعي ـ اخلاقي مي توان به راحتي محورهاي طنز حالت را بررسي و تبيين کرد. در واقع اين سخن به آن معناست که هر امري، هر اتفاق و رويدادي که مرتبط و در پيوند با زندگي اجتماعي اقشار مردم باشد موضوع طنز حالت قرارگرفته است.
اساسا فلسفه ي توليد و خلق اين آثار از سوي حالت از همان ابتدا نگاشتن طنز اجتماعي بوده است. در واقع او اين مقالات و داستان ها را تحت عنوان طنز اجتماعي در روزنامهي کيهان مي نگاشته است . بنابراين توجه او به مسائل اجتماعي و فرهنگي امري است کاملا طبيعي و قابل انتظار.
حالت درست مانند شهروندي که هر روز و هر لحظه در بطن و متن اجتماع حاضر است و با دقت و تيزبيني و بسيار موشکافانه به امور اطراف خود توجه دارد، رفتار مي کند. با مطالعه ي اين آثار او مخاطب در تمام عرصه هاي اجتماع عصر مؤلف خود را همراه و در کنار او مي بيند.
در اين آثار تمام مؤلفه هاي زندگي اجتماعي آن دوران خاص ـ سال هاي 1352 تا 1356 – مورد نقد و بررسي قرار گرفته است.
شايد در ميان آثار مختلف طنز کمتر اثري بتوان يافت که تا اين حد از تنوع و تعدد موضوع برخوردار باشد. البته اين تنوع موضوع را در آثار منظوم حالت هم مي توان مشاهده کرد. شايد علت اصلي اين تنوع و تعدد موضوعات را بتوان حاصل تيزبيني، جزئي نگري و مهم تر از همه پيوند عميق حالت با مردم دانست. به هر صورت توصيف و ذکر دقيق موضوعات مختلف در اين آثار به حدي است که بحران هاي خاص آخرين سال هاي حکومت ستم شاهي پهلوي در آن به روشني منعکس شده است و حتي در برخي موارد مي توان اسناد زنده ي نابرابري و ظلم اجتماعي را از اين طريق ارائه کرد.
همان طور که در فصل قبل هم ذکر شد حالت شاعر و نويسنده اي است برخاسته از مردم که همواره براي مردم مي نوشته و مي سروده است. همدردي او با افراد مختلف جامعه ي خود به قدري بوده که اقشار مختلف مردم به او اطمينان کرده و مشکلات و مسائل خود را از طريق نامه نگاري با او درميان مي گذاشته و در واقع وي را واسطه اي براي حل مشکلات خود مي دانسته اند.
بزرگ ترين دغدغه ي فکري حالت در اين آثار، رفاه و آسايش طبقات مختلف جامعه است ضمن اينکه نگاه او به طبقات پايين تر و افراد کم درآمد مردم عميق تر و مسئولانه تر است. هر مشکل و کمبودي که در هر زمينه اي از زندگي اين افراد وجود داشته موضوع طنز حالت قرار گرفته است. از مسأله ي عام و فراگير گراني و تورم گرفته تا کمبود امکانات شهري و … در اين آثار مطرح شده است. همچنين مسائل خاص فرهنگي و اخلاقي نيز مطرح شده و مورد نقد و بررسي قرار گرفته است. توجه مؤلف به مشکلات و کمبودهاي جامعه تا حدي است که در اغلب مقالات يا داستان ها به بيش از دو يا چند مسأله اشاره مي کند و بسياري از مسائل طرح شده را به کرات تکرار مي کند تا شايد از طريق اين تکرار مکرر اهميت و جايگاه خاص مسأله را يادآور شود.
شايد به عنوان دليل اين تنوع موضوعات بتوان اوضاع خاص آن زمان را هم در نظر گرفت. به هر حال اين آثار متعلق به دوره اي است که از بحراني ترين و سخت ترين دوران تاريخ معاصر ايران محسوب مي شود. در واقع بايد گفت که مشکلات و کمبودهاي فراوان اجتماعي و فرهنگي در اين دوران به قدري زياده بوده که باعث تعدد و تنوع موضوع در اين آثار شده است. خود حالت در اين مورد مي گويد: عاملي که بيش از هر چيزي به من قدرت ادامه ي کار مي بخشيد، فراواني موضوع بود. سوژه هاي اجتماعي به قدري زياد است که نويسنده، هيچ وقت چنته اش خالي نمي شود و براي موضوع لنگ نمي ماند.416
او در ادامه ي همين صحبت نيز اشاره مي کند به مشکلات و کمبودهاي فراوان و به اصطلاح به فراواني و پر رنگ بودن دردهاي مردم، وي در پاسخ به کسي که مي گويد: “تو خوب انگشت بر روي دردها مي گذاري مي گويد: ” اين هنر من نيست. خصوصيت دردهاست که از بس برجسته هستند خود به خود زير انگشت مي آيند.”417 بنابراين در چنان شرايطي و با وجود مشکلات فراوان در زندگي آحاد مردم به نظر مي رسد که گفتن و نوشتن از درد مردم در ميان نويسندگان و طنز پردازان رسالتي مسلم بوده است. رسالتي که حالت در انجام و اداي منصفانه ي آن به حق از موفق ترين افراد به شمار مي رود.
اما از نظر سياسي مي توان با قاطعيت اين نکته را بيان کرد که حالت به هيچ وجه طنز پرداز و نويسنده ي سياسي نبوده است. اشاره هاي او به بعضي از رجال يا وقايع سياسي عصر خودش که البته همواره غير مستقيم و پيچيده در لفافه است به قدري کم رنگ و بي رمق است که شايد در بدو امر هيچ خواننده اي تعبير سياسي از آن نداشته باشد.
به هر حال اين امر هم دلايل خاص خود را دارد که شايد بتوان اوضاع خاص و خفقان موجود در آن دوران را از مهم ترين اين دلايل به شمار آورد ضمن اينکه بايد گفت حالت از همان ابتدا هم هرگز تمايلات شديد و پررنگ سياسي نداشته و وارد اين عرصه ها نشده است.418
نحوه ي طرح موضوعات و مسائل مطرح شده در اين آثار به گونه اي است که در اغلب موارد به عنوان يک ويژگي و خصيصه ي سبکي انتخاب شده از سوي نويسنده به نظر مي رسد. به طوري که چنان که در بالا هم گفته شد در اغلب مقالات بيش از دو يا چند مسأله طرح و پيگيري شده است. طرح مسائل هم به صورت مسأله در مسأله است يعني مؤلف به عمد و براي ساختن طنز و همچنين پر رنگ تر جلوه دادن مسائل با ذکر مسأله اي خاص به ياد مسأله ي ديگر مي افتد و همين طور تا آخر ادامه مي دهد، بديهي است که در تمام موارد مسائل مرتبط يا مشابه با يکديگر نيستند و همين امر خود باعث طنز آميز تر شدن مقالات مي شود. اما در داستان ها اغلب طرح يک مسأله و مشکل خاص بهانه اي مي شود براي ساختن داستان و بعد در لابه لاي داستان به مسأله يا مسائل ديگري هم اشاره مي شود، گاهي هم نقل قول خاطرات و مسائل پيش آمده براي عده اي جريان کلي داستان را رقم مي زند. البته بايد گفت که در ميان داستان ها مواردي هم وجود دارند که صرفاً جنبه ي سرگرمي و طنز آفريني محض را دارد و اشاره به مسأله يا مشکلي در جامعه هم ندارد.
در کل بايد گفت که موضوعات مختلف مطرح شده در اين آثار را مي توان به دو بخش کلي موضوعات اجتماعي و موضوعات اخلاقي و فرهنگي تقسيم کرد.
در طنز هايي که موضوع اجتماعي دارند به مشکلات خاص معيشتي و اوضاع کلي و کمبودهاي زندگي مردم اشاره شده است که در اغلب موارد مسئول اين مشکلات و کمبودها دستگاه حاکم و ناکارآمدي بخش هاي دولتي و مسئولان مربوطه است. اما طنزهايي که در آن به مسائل و کمبودهاي اخلاقي و فرهنگي جامعه پرداخته شده به مسائلي نظير اعتقادات و اخلاق عمومي در ميان مردم پرداخته است. در بيشتر موارد منشأ اين مشکلات اقشار و طبقات مختلف خود مردم هستند و البته ضعف دستگاه حاکم، در اين جا هم بي تأثير نبوده است.
بديهي است که در هر يک از اين تقسيم بندي هاي کلي مسائل و موضوعات فرعي متعددي را مي توان جا داد.
4 ـ 1 موضوعات اجتماعي
چنان که بارها گفته شد دغدغه ي حالت در زندگي شخصي و ادبي اش همواره مردم و درد مردم بوده است. با مطالعه ي زندگي خود حالت مي بينيم که اگر او را در دسته ي مرفه جامعه قرار ندهيم لااقل مي توانيم وي را از اقشار متوسط روبه بالا بدانيم، با اين حال نگاه او به مسائل و مشکلات مردم نگاهي است سرشار از حس همدردي و نوع دوستي. او در مورد مشکلات مختلف جامعه چنان صحبت مي کند که گويا خود از نزديک اين مشکلات را لمس کرده است. وجود اختلاف و شکاف عظيم در ميان طبقات مختلف جامعه معضلي است که حالت بارها و بارها به آن اشاره کرده است. همين صحبت از اختلاف طبقاتي را مي توان محور اصلي موضوعات اجتماعي به حساب آورد، اما به مشکلات ديگري که در واقع به نوعي مي تواند منشأ اين اختلاف طبقاتي تلقي شود هم در اين آثار اشاره هاي فراواني شده است.
بديهي است که عنوان موضوعات اجتماعي بسيار کلي و گسترده است و مي تواند شامل بخش هاي فرعي تري شود، به همين علت موضوعات اجتماعي را تحت پنج عنوان کلي، مسائل اقتصادي، مسائل اداري و دولتي، مسائل نظام درماني، مسائل و مشکلات زنان و مسائل خاص شهر تهران تقسيم بندي نموده ايم، که مسلما هر يک از اين عناوين نيز شامل زير شاخه هاي جزئي تري هستند.
4 ـ 1 ـ 1 مسائل اقتصادي
يکي از اصلي ترين و محوري ترين مسائل و مشکلاتي که در دوران تأليف اين آثار گريبانگير مردم جامعه بوده است مسائل اقتصادي و مسأله ي تأمين معيشت افراد است. مؤلف نيز که از طرفي از عمق دردهاي مردم آگاه است و از طرف ديگر خود نيز درگير بعضي از اين مشکلات بوده به مسائل اقتصادي توجه و نگاه ويژه اي داشته است و کمبودها و معضلات اقتصادي زندگي مردم را بازباني طنز آميز و در موارد بسياري با حالتي کوبنده و تهکمي بيان کرده است.
مسائل اقتصادي عنوان شده در اين آثار را مي توان به صورت زير بيان کرد.
4 ـ 1 ـ 1 ـ 1 گراني و کمبود اجناس و کالاهاي ضروري زندگي
همان طور که قبلا هم گفته شد مسأله ي گراني و تورم از مسائل عام و فراگير آن دوران بوده است. همچنين کمبود اجناس و کالاهاي اساسي و ضروري زندگي که به نوعي خود از عوامل بيشتر شدن گراني بوده است نيز درجامعه معضلي اساسي به شمار مي رفته است. در سراسر اين آثار شاهد طرح و نقد اين دو مسأله به عنوان پر رنگ ترين و پر تکرارترين مسائل اقتصادي و اجتماعي هستيم. تقريبا دراکثريت قريب به اتفاق مقالات و داستان ها به اين مسأله اشاره اي ـ هر چند کوتاه و گذرا ـ شده است.
همچنين در اين زمينه به مسأله ي عرضه ي اجناس تقلبي و بي کيفيت هم اشاره هاي زيادي شده است. از ميان اين اشاره هاي بسيار فراوان مي توان نمونه هاي زير را براي مثال ذکر کرد:
ـ ديگر هيچ کاري نداريد جز اينکه يک جدول حل کنيد. نخستين رديف افقي که مي خواهيد پر کنيد پانزده خانه اي است. بايد دنبال يک اسم پانزده حرفي بگرديد. شرح آن چنين نوشته است: کدام خوراکي است که روز به روز گران مي شود، بلافاصله نام صد خوراکي مثل لشکر جرار مغول به مغز شما هجوم مي آورد. نخود؟ لوبيا؟ عدس؟ پنير؟ ماست؟ سيب؟ موز؟ پرتقال؟
نه اين ها هيچ کدام از چهار پنج حرف تجاوز نمي کند لذا فکرتان دنبال چيزي مي گردد که اسم دور و دراز داشته باشد: شير پاستوريزه؟ … کره ي پاستوريزه؟419 …..
ـ خوب حالا که اين طورست ما هم گران نمي فروشيم. درست مطابق همان نرخ هايي که اعلان کرده اند مي فروشيم. اينکه غصه اي ندارد. آجيل فروش اين را گفت و بلافاصله شاگردش را صدا زد: ” آهاي پسر بيا ببينم. آن پسته هاي دهن بسته و فندق هاي پوکيده را چه کار کردي؟ همان آشغال ها که گفتم بريز توي چاه فاضلاب… ريختي يا نه؟ اگر نريختي همه را بردار باز از هم سوا کن. فندق هايش را بزن تنگ فندق ها، پسته ها را هم قاطي پسته ها کن. تخمه هايي را هم که گفتي خراب است دور نريز دوباره با تخمه ها مخلوط کن. در آجيل مخلوط هم پسته و فندق و بادام کمتر بزن،تخمه کدو زيادتر . نرخ هاي قديمي را هم بردار و نرخ هاي جديد را بنويس. مواظب باش گرانفروشي نکني!420″.)اگرچه ظاهرا مسئولين بعضي از ادارات خاص مثل اتاق اصناف سعي در ارزان کردن کالاها داشته اند اما به خاطر عدم نظارت صحيح همين مسئولين،فروشندگان کم فروشي و عرضه ي اجناس بي کيفيت را جايگزين گرانفروشي مي کرده اند.)
ـ صبح در دکان بقالي رفتم که چهار قلم جنس بخرم ولي هيچ کدامش را نداشت، گفتم ” تخم مرغ داري” ، گفت : “نه” گفتم: “کره داري؟” گفت: “نه” گفتم “شير

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع حكايات، ذكر، حكايت، همچنين Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع بازنشستگان، اجاره نامه، مشاغل آزاد