پایان نامه ارشد با موضوع انتخاب همسر، سن ازدواج، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

غايت شناسانه‌اي “فرجام‌گرايانه” براي فرآيندي که آن را در چرخه کامل قراردهد، وجود ندارد.
وقتي از چرخه زندگي خانوادگي سخن به ميان مي‌آيد، منظور خانواده‌اي است که در آن زن و شوهر ازدواج کرده‌اند، بچه دارند و ازدواجشان پايدار باقي مي‌ماند؛ اين چرخه به صورت دوره‌ها و مراحل مشخصي جريان مي‌يابد. براساس اين الگو چرخه خانواده با زن و شوهر موجوديت پيدا مي‌کند و همراه با اضافه شدن اعضاي جديد، ايفاي نقش‌هاي تازه و گسترش روابط متقابل پيچيده‌تر مي‌شود. بعد خانواده در مدت کوتاهي ثبات مي‌يابد، سپس فرزندان بزرگ شده و خانواده را ترک مي‌کنند. در نهايت چرخه زندگي به مرحله زن و شوهر برمي‌گردد و با مرگ همسران پايان مي‌پذيرد.
به زعم مارتين سگالن چرخه زندگي خانوادگي مي‌تواند بر مبنايي سه وجهي بنا شود که عبارتند از: تعداد مواضع درون گروه خانگي(پدر- مادر- کودک خردسال – تعداد فرزندان)، توزيع سني مربوطه و دگرگوني در نقش‌ها. چارچوب پيشنهادي براي تشخيص چرخه زندگي خانوادگي که به‌ واسطه ‌ايفاي نقش‌هاي گوناگون در آن شکل مي‌گيرد، بدين صورت خواهد بود:
1- زوج جوان بدون فرزند؛
2- زوج جوان با فرزنداني تا سن سه سالگي؛
3- گروه خانگي با فرزنداني در سنين مدرسه؛
4- گروه خانگي با فرزنداني نوجوان؛
5- گروه خانگي با يک فرزند جوان بالغ؛
6- گروه خانگي در حال کمک دادن به فرزندان براي جاي گرفتن در مسير زندگي تا زماني که آخرين فرزند نيز به‌ اين وضعيت دست مي‌يابد؛
8- گروه خانگي “پس از- والديني” يعني در حد فاصل بين زماني که کوچکترين فرزند خانه را ترک مي‌گويد تا بازنشستگي پدر؛
9- گروه خانگي سالمند پس از بازنشستگي پدر.
اين چارچوب تحليلي نشان‌دهنده انتقال از يک مرحله به مرحله‌اي ديگر است، مراحلي که مقاطع بحراني در طول چرخه تلقي مي‌شوند. نقش‌هايي که اين انگاره براي والدين ايجاب مي‌کند مستلزم جرح و تعديل آن‌ها از يک دوره به دوره‌ي بعد و انطباق دوباره اهداف و ابزار تحقق آن‌ها برمبناي سن فرزندان و مرحله موردنظر است (سگالن،1380: 210-209).
اعزازي معتقد است که هر خانواده در طول عمر خود از مراحل مختلفي گذر مي‌کند که به اصطلاح مراحل عمر خانواده ناميده مي‌شود. به زعم اعزازي عمر يک خانواده هسته‌اي حدود 55-50 سال است اعزازي اين چرخه را در مراحل زير گروه‌بندي کرده‌است:
مرحله اول شکل‌گيري و سن ازدواج است، مرحله دوم گسترش و گسترش کامل است؛ به‌اين معنا که اولين فرزند معمولا دو تا سه سال پس از ازدواج بدنيا مي‌آيد و يا تولد او دومين مرحله‌ي عمر خانواده شروع مي‌شود و زن و شوهر به پدر و مادر تبديل مي‌شوند. با تولد آخرين فرزند خانواده گسترش کامل مييابد که به آن “مرحله مادري فعال” نيز مي‌گويند؛ زيرا زن جوان در تمام طول شبانه‌روز به شدت مشغول کار و فعاليت براي فرزندان است. در واقع در اين مرحله او بيشتر يک مادر است تا يک همسر و شدت فشار در اين مرحله چه براي زن خانه‌دار و چه زن شاغل- خانه‌دار بسيار زياد است. مرحله بعدي انقباض و انقباض کامل است و با رسيدن سن آخرين فرزند به نوجواني يعني حدود 14-13سالگي از شدت فشار کار و مسئوليت وي کاسته مي‌شود. با ورود به مرحله انقباض با توجه به اميد به زندگي در جوامع مختلف معمولا زن و شوهر ميانسال حدودا 20 تا 25سال به تنهايي دور از فرزندان با يکديگر زندگي مي‌کنند و با مرگ يکي از آن‌ها خانواده دچار انقباض کامل مي‌شود و به مرحله پاياني خود يعني انحلال مي‌رسد.
با توجه به‌اين مراحل، سن ازدواج زن و مرد، سن تولد اولين فرزند، ترتيب و فاصله زايمان‌ها، سطح تحصيلات فرزندان به معناي خروج آن‌ها از خانواده و اميد زندگي زن و مرد در جامعه را مي‌توان به دست آورد. از ديد جامعه‌شناسي تغييراتي که در نقش اعضاي خانواده در مراحل مختلف به‌ وجود مي‌آيد، مهم است. با توجه به مراحل عمر خانواده نقش زن و مرد و وظايفي که هريک برعهده مي‌گيرند در طول زمان تفاوت پيدا مي‌کند، تغيير در نقش‌ها و وظايف باعث ايجاد مسايلي مي‌شود که ضروري است به آن پرداخته شود (اعزازي، 1382: 107- 110).

2-2- چهارچوب نظري
چهارچوب نظري
همان‌گونه که در بحث‌هاي نظري نيز گفته‌شد، به زعم وبر يک فاعل منفرد (يا گروهي که بشود آن را به عنوان يک فرد بشمار آورد) براي تحقق هدفي که براي خود درنظرگرفته‌است وسايل مناسب را انتخاب مي‌کند. دستيابي به هدف يا موفقيت به معني به‌وجود آوردن حالتي است در جهان که هدف موردنظر را برآورده سازد تا جايي که موفقيت بازيگر به رفتار فاعل ديگري وابسته‌است، او بايد ابزارهايي در اختيار داشته باشد که ديگري را به رفتار دلخواه وادار نمايد.
بورديو از چهار نوع سرمايه نام مي‌برد: در نزد بورديو، سرمايه‌ي اقتصادي شامل سرمايه‌هاي مالي، ميراث منقول و غيرمنقول، دارايي‌هاي گوناگون و غيره تنها يکي از سرمايه‌هاي موجود در جامعه‌ است و در کنار آن ما حدود سه نوع ديگر از سرمايه را نيز داريم. نخست سرمايه‌ي فرهنگي شامل تحصيلات و به دست آوردن قابليت هاي فرهنگي و هنري، بياني و کلامي؛ دوم، سرمايه‌ي اجتماعي به معني به دست آوردن موقعيت‌هاي اجتماعي و برخورداري از شبکه‌هاي کمابيش گسترده‌اي از روابط، دوستان و آشنايان که مي‌توانند در مواقع ضروري به نفع فرد وارد عمل شوند؛ و سوم سرمايه‌ي نمادين که به دليل موقعيت‌هاي کاريزماتيک و يا با تکيه بر نمادها و قدرت هاي پيش‌زمينه‌اي براي نمونه نهادها، سازمان‌ها، دين. قوميت و … براي فرد ايجاد مي‌شود گروه‌هايي که به بيشترين ميزان سرمايه دسترسي دارند، در مفهومي قرار مي‌گيرند که بورديو آن را “ميدان قدرت” مي نامد. سرمايه اقتصادي “اصل و پرنسيپ غالب در سلسله مراتب قدرت است”. شکل هاي ديگر سرمايه ريشه در سرمايه‌ي اقتصادي دارند. مهريه نيز به عنوان يکي از منابع قدرت و جزو سرمايه‌هايي است که براي زن وجود دارد که جدا از اينکه به عنوان يک سرمايه اقتصادي براي زن مطرح مي‌باشد به عنوان اصل مهم، با انتظار تحقق آثار و پيامدهاي رواني و اجتماعي مورد نظر عرف (در صورتي كه ارزش مادي قابل توجهي داشته باشد)، در هر يک از دوره‌هاي زندگي فرد (مجردي، نامزدي، طلاق، فوت همسر) همچون ارتقاي حيثيت و اعتبار اجتماعي زن، بالابردن تشريفات ازدواج و ايجاد محدوديت در مسير شكل گيري ازدواج مجدد، تثبيت خانواده و مهار طلاق، بالابردن ضريب اطمينان خاطر زن در مقابل حوادث تهديدكننده‌ي غيرقابل پيش‌بيني، ايجاد امكان براي ورود زن به ساير عرصه‌هاي فعاليت اجتماعي، بالابردن تمايل خانواده زن به تأمين جهيزيه، جبران سهم الارث زن و تأمين نيازها و احتياجات زن در صورت وقوع طلاق منافاتي ندارد و منجر به‌ايجاد ديگر نوع سرمايه‌هاي بيان شده در نظريه بورديو مي‌شود. بر اساس نظريه بورديو که داشتن سرمايه اقتصادي را عامل قرار گرفتن در ميدان قدرت مي‌داند احتمالا مهريه به عنوان سرمايه اقتصادي قابل دسترس براي زنان مي‌تواند در آن احساس قدرت را بوجود آورد.
2-3- فرضيات
– با بالا رفتن تحصيلات، احساس قدرت در زنان افزايش مي‌يابد.
– با افزايش درآمد احساس قدرت زنان افزايش مي‌يابد.
– با افزايش ميزان مهريه، سرمايه اقتصادي زنان افزايش مي‌يابد.
– با بالا رفتن مهريه در طول دوره زندگي زنان، احساس قدرت آنان افزايش مي‌يابد.
– با افزايش سرمايه اقتصادي زنان احساس قدرت آنان افزايش مي‌يابد.
2-4- تعريف مفاهيم
2-4-1- تعريف مهريه
در کتابهاي فقهي افزون بر واژه مهريه، واژگان ديگري همانند؛ الصَداق، الصِداق، نحله، فريضه، كابين و… بهکار رفته‌است؛ ولي مهريه رايج‌ترين واژه‌اي است که در روايات و اصطلاحات فقها و ميان مردم کاربرد دارد. در زبان انگليسي از معادل‌هاي مانند Price, Mahr, Dowry of Bride براي مهريه ‌استفاده مي‌شود. با توجه به آن که اغلب اين واژه‌ها معاني‌اي به جز مهريه دارند به نظر مي‌رسد بهترين معادل همان Mahr باشد.
اصل اين لغت سامي و مشتق از كلمه “موهار” به معناي قيمت و بهاي زن است اين كلمه از زبان عبري به عربي منتقل شده و به كلمه “مهر” تغيير يافته‌است. كلماتي مانند صَداق، صَدُقه، نافجه، كابين، دست‌ پيمان نيز به معناي “مهر” آمده‌است. مهر در اصطلاح فقهي – حقوقي، مالي است كه به موجب نكاح واجب است زوج به زوجه خويش بپردازد. مهريه در قرآن و در برخي از آيات وروايات بر وجوب مهر و نيز ويژگي‌هاي آن تصريح شده ‌است از جمله: “وََاتُواْ النِّسَآءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَه‌ي17” بپردازيد به زنان، مهرهايشان را به صورت رايگان، “وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ18” براي زنان طلاق داده بايد عطيّه‌اي در حد عرف و نيكو تعيين كرد اين حقي است كه بر پرهيزگاران مقرر شده‌ است و نيز در روايتي چنين آمده‌ است: “اگر مرد با همسرش آميزش نمايد بايد تمام مهر را بپردازد و اگر آميزش نكند به واسطه ازدواج نصف مهر بر او واجب است (حر عاملي، 1367: 228(.
در ماده ???? قانون مدني آمده‌است:”مهر عبارت از مالي است که به مناسبت عقد نکاح، مرد ملزم به دادن آن به زن است.” الزام مربوط به تمليک مهر، ناشي از حکم قانون است و ريشه قراردادي ندارد. به همين جهت، سکوت دو طرف در عقد و حتي توافق براين که زن مستحق مهر نباشد، نمي‏تواند تکليف مرد را در اين زمينه از بين ببرد. درست است که انعقاد نکاح به تراضي طرفين است ولي آثار آن را زن و شوهر بوجود نمي‏آورند. همين که زن و مرد، با پيوند زناشويي موافقت کردند، در وضع ويژه‏اي قرار مي‏گيرند که بناچار بايد آثار و نتايج آن را متحمل شوند. بنابراين مهر، نوعي الزام قانوني است که بر مرد تحميل مي‏شود و فقط زوجين مي‏توانند هنگام بستن عقد يا پس از آن، مقدارمهر را به تراضي معين سازند (مواد????- ???? قانون مدني).

2-4-2- تاريخچه مهريه
اين سوال در ذهن هر فرد ممکن است پيش آيد که پيدايش مهريه مربوط به چه زماني است؟ از چه دوره‌اي چنين نهادي وضع شده‌است؟
گفته شده‌است در ادوار ماقبل تاريخ که بشر به حال توحش مي‌زيسته و زندگي شكل قبيله‌اي داشته، به علل نامعلومي ازدواج با همخون جايز شمرده نبوده‌است. جوانان قبيله که خواستار ازدواج بودند، ناچار مي‌شدند از قبيله‌اي ديگري براي خود همسر انتخاب کنند؛ از اينرو براي انتخاب همسر به ميان قبايل ديگر مي‌رفتند و چون همواره حالت جنگ و خونريزي ميان قبايل حکم‌فرما بود، انتخاب همسر از راه ربودن دختر صورت مي‌گرفت؛ يعني جوان، دختر مورد نظر خويش را از ميان قبيله‌ي ديگر مي‌ربود (پولادي،1388: 39).
به تدريج صلح جاي جنگ را گرفت و قبايل مختلف مي‌توانستند، همزيستي مسالمت‌آميزي داشته باشند، در اين دوره رسم ربودن زن، منسوخ شد و مرد براي اينکه دختر مورد نظر خويش را به دست آورد به ميان قبيله ي دختر مي‌رفت و اجير پدر دختر مي‌شد و مدتي براي او کار مي‌کرد و پدر دختر هم در ازاي خدمت او، دختر خويش را به او مي‌داد و او آن دختر را به ميان قبيله‌ي خويش مي‌برد تا اينکه ثروت زياد شد، در اين وقت مرد دريافت به جاي آن که سال‌ها براي پدر عروس کار کند، بهتر اين است که هديه‌اي لايقي تقديم او کند و دختر را از او بگيرد. اين کار را کرد و از اينجا بود که مهر پيدا شد (همان:40).
تاريخچه مهريه در ايران را نميتوان بهطور كامل مطالعه کرد، زيرا منابعي كه از دوران قديم به دست ما رسيده ‌است، بسيار محدودند. برخي كتب تاريخي و احيانا سفرنامههاي مردم‌شناساني كه به اين سرزمين سفر كردهاند، بهطور اجمالي چند سطري نيز به موضوع مهريه اختصاص دادهاند. مطالعه نقش زن در قلمرو زندگي خانوادگي در تاريخ نشان ميدهد كه زن، چه به عنوان دختر خانه و چه به عنوان همسر، همواره نقشي كاملا منفعل داشته‌است. در نوع تعامل خانواده، زن، كالايي بود كه جزو دارائي پدر يا شوهر به حساب ميآمد. اين نوع نگاه در تعاملات مختلف از جمله در مورد ازدواج و مهريه نيز وجود داشته ‌است. “در ايران قديم، دختران را به محض رسيدن به سن بلوغ، شوهر مي‌دادند تا از توليدمثل جلوگيري

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع منابع قدرت، روابط قدرت، برتراند راسل Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع عقد نکاح، انتخاب همسر، دوران باستان