پایان نامه ارشد با موضوع امام سجاد، علی بن الحسین، صحیفه سجادیه

دانلود پایان نامه ارشد

داد و موانع موجود درراه مبارزه را به آنان آموخته و رازداری و دوری از نامحرمان را به آنان گوشزد کرد.
در بیاناتی که از امامنقل شده، که به عنوان نمونه‌ای از آن در بحث قبلی به نقل از ابوحمزه ثمالی اشاره کردیم، بعضی از دستورالعمل‌های تشکیلاتی حضرت به یارانش می‌باشد، زیرا در آنجا مخاطب حضرت کسانی هستند که همچون امام مورد بغض و کینه دستگاه جور می‌باشند. امام برای تربیت نیرو در این منشور تشکیلاتی طرفدارن خود را که در رنج و محرومیت شدید به سر می بردند به صبر و تحمل وبی اعتنایی به زینت‌های دنیا دعوت کرده و به دوری از اهل باطل فرا می‌خواند و با این بیان، جبهه مستقلی را پایه ریزی نموده و به جدا کردن صفوف می‌پردازد زیرا که صف مؤمنان باید از صف فاسقان ستمگر و پیروان آنان جدا باشد.
امام در بیان دیگری می‌فرمایند:
«علامت بی اعتنایان به دنیا و علاقه مندان آخرت این است که هر دوست و یاری را که با آنان هم عقیده و هم خواست نیست، ترک می‌کنند و از آنان دوری می‌جویند163.»
حضرت در دعای ابوحمزه ثمالی، شاگردان خود را چنین تربیت می‌کند:
آقای من! شاید مرا از درگاه خود رانده‌ای که شوق دعا و مناجات را به من نمی‌دهی و توفیق را از من دریغ می‌داری و از خدمت خود دور کرده‌ای! یا شاید دیده‌ای که حق تو را سبک می‌شمارم و دورم انداخته‌ای و مرا از خود روی گردان یافته‌ای و طردم کرده‌ای! یا مرا هم انس با بیهودگان دیده‌ای و مرا با آنان واگذارده‌ای164…
این جملات دعا در حقیقت دستورالعمل‌های تشکیلاتی هستند که امام به وسیله آن‌ها، شاگردان خود را تربیت می‌کند و به دوری جستن از غیر خودشان فرا می‌خواند تا رازهای آنان فاش نشود و دشمن نتواند در آنان نفوذ کرده و آنان را شکست دهد. و این‌ها بیانات امام برای تربیت افراد خاص و تأثیرگذار در جامعه، نظیر ثابت بن دینار، معروف به ابوحمزه ثمالی، ابوخالد کابلی، یحییبن ام الطویل، سعید بن جبیر و سعید بن مسیب و… که شیخ طوسی 171 نفر را در زمره اصحاب و راویان آن بزرگوار ذکر کرده است165، می‌باشد. امام سجاد علاوه بر تربیت افراد خاص، تربیت و آزادسازی بردگان را هم در شیوه‌های مبارزاتی خود در مقابله با انحرافات جامعه قرار داده بودند، بدین معنا که بردگان را خریداری کرده، مدتی تحت آموزش و تربیت قرار می‌دادند و سپس آزادشان می‌کردند و آنان به صورت انسان‌های نمونه به فعالیت فرهنگی و تربیتی می‌پرداختند.
«علی بن طاووس» ضمن اعمال ماه مبارک رمضان می‌نویسد:
علی بن الحسین شب آخر ماه مبارک رمضان بیست نفر برده را آزاد می‌کرد و می‌فرمود: خداوند درهر شب ماه رمضان هنگام افطار هفتادهزار نفر از اهل دوزخ را از آتش آزاد می‌کند، و در شب آخر به تعداد کل شب‌های ماه مبارک رمضان آزاد می‌کند، دوست دارم خداوند ببیند که من در دنیا بردگان خود را آزاد می‌کنم تا بلکه مرا در روز رستاخیز از آتش دوزخ آزاد سازد.
امام هیچ خدمتگزاری را بیش از یک سال نگه نمی‌داشت. وقتی که برده‌ای را در اول یا وسط سال به خانه می‌آورد، شب عیدفطر او را آزاد می ساخت و در سال بعد به جای او شخص دیگری را می‌آورد و باز او را در ماه مبارک رمضان آزاد می‌ساخت و این روال تا آخر عمر او همچنان ادامه داشت166، هر چند امام بنده‌ای را بیش از یک سال نگه نمی‌داشتند ولی آن ارتباط عاطفی و معنوی که بین حضرت و این بردگان به وجود آمده بود باعث می‌شد که آنان بعد از آزادی رابطه خود را با امام حفظ کنند و بدین ترتیب سپاهی برای امام به حساب آیند.
در این رابطه«سیدالاهل» می‌نویسد:
بردگان هم این روش امام سجاد را فهمیده بودند و بدین جهت، خود رابه آن بزرگوار عرضه می‌کردند و او را برای آقایی خود برمی گزیدند و خود رااز دسترس بزرگان دیگر، دور نگه می‌داشتند تا به دست امام بیفتند. زمان می‌گذشت و امام زین العابدین در هر سال، ماه، روز و نزد هر خطاو اشتباهی حریت و آزادی می‌بخشید تا اینکه سپاهی از مردان وزنان آزاد شده پیدا شدند که همه در ولای امام سجاد بودند و تعداد آنان به پنجاه هزار یا بیشتر می‌رسد167.
از این نوع فعالیت‌های امام می‌توان به‌این نتیجه رسید که‌ایشان بااین برنامه‌ها در واقع یک کانون تربیتی به وجود آورده بودند، بردگان را خریداری کرده، مدتی تحت تعلیم و تربیت قرار می‌دادند و پس از آنکه آنان را آزاد می‌کرد، هر کدام از برده‌ها تبدیل به یک فردتربیت شده و الگو برای دیگران می‌شد. آنان پس از آزادی نیز پیوند معنوی خود را با امام قطع نمی‌کردند و به سهم خود دیگران را تحت پوشش تربیتی قرار می‌دادند و در واقع خانه امام مدرسه‌ای شد برای پذیرش شاگردانی از بندگان و پرورش دادن و تربیت کردن آنان و این در حالی بود که اگر امام می‌خواست به طور رسمی یک مدرسه را برای این منظور باز کند، به یقین حکومت مانع می‌شد.
به راستی که‌ این حرکت امام در برابر با فسادهای اخلاقی و انحرافات جامعه بسیار هوشمندانه و این برنامه‌های امام، با توجه به محدودیت‌هایی که او در ارشاد و هدایت مستقیم جامعه با آن روبرو بود، برای دست اندرکاران امور تربیتی هرجامعه‌ای بسیار جذاب و مفید و قابل توجه و بررسی است.
یکی دیگر از شیوه‌های مبارزاتی حضرت در مقابله با فساد در جامعه رسیدگی و دستگیری از درماندگان و محرومان بودکه خود عامل موثری برای جذب آن‌ها به اهل بیت و مکتب شیعه بود. امام چهارم هزینه زندگی صد خانواده تهی دست مدینه را عهده دار بود168.
گروهی از اهل مدینه، از غذایی که شبانه به دستشان می‌رسید، گذران زندگی می‌کردند، اما آورنده غذا را نمی‌شناختند. پس از در گذشت علی بن الحسین تازه متوجه شدند، شخصی که شبانه برای آن‌ها خوار و بار و مواد غذایی می‌آورد، حضرت علی بن الحسین بوده است169.
ایشان به صورت ناشناس انبان نان و مواد غذایی را شخصاً به دوش می‌کشیدند و در خانه فقرا می‌بردند170. اهل مدینه می‌گفتند: ما صدقه پنهانی را هنگامی از دست دادیم که علی بن الحسین درگذشت171.
این نوع برنامه‌های امام هم تأثیر زیادی در به دست آوردن قلوب مردم نسبت به اهل بیت داشت و هم در مقابله با انحرافات و فسادهای جامعه موثر واقع می‌شد.
3. عبادت و مناجات‌های امام سجاد
یکی دیگر از فعالیتهای مبارزاتی حضرت علیه فساد و بی بند وباری‌های اخلاقی جامعه، امر عبادت و پیشانی ساییدن در محضر معبود خویش بود که دراین زمینه هم از همگان پیشی گرفته بود، چندان که مورد سؤال و حتی اعتراض خاندان و یاران خویش قرار می‌گرفت172.
امام سجاد در هنگام ادای فریضه نماز، چنان ترس و وحشتی سراسر وجودش را فر می‌گرفت که تمام اعضای بدنش می‌لرزید و چون وارد نماز می‌شد، چنان خشک وبی حرکت می‌ایستاد که جز آنچه باد از لباسش تکان می‌داد دیگر حرکتی از ایشان مشاهده نمی‌شد173. و طوری به نماز می‌ایستاد که گویی نماز وداع می‌خواند و آخرین نماز را به جای می‌آورد174.
در روز عرفه حضرت جمعی را دید که از مردم گدایی می‌کنند، فرمود: «وای بر شما! آیا در چنین روزی از غیر خدا حاجت می‌طلبید؟ در حالی که امید می‌رود در این روز آنچه در رحم مادران باشد، سعادتمند شوند175.» شیخ مفید از طاووس یمانی نقل می‌کند که: «شب داخل حجر اسماعیل شدم، علی بن الحسین نیز وارد حجر شد و به نماز ایستاد، وقتی به سجده رفت، با خود گفتم مردی از بهترین اهل بیت است، گوش کنم چه می‌گوید، پس شنیدم که در سجده میفرمود: «بنده کوچک تو، نیازمند درگاهت و و گدای تو خواهنده از تو در پیشگاه توست.»طاووس می‌گوید: «این دعا را در هیچ اندوهی نخواندم مگر آنکه برطرف شد176.»
از آنجا که در زمان امام سجاد شرایط اختناق آمیزی حکمفرما بود، امام بسیاری از اهداف ومقاصد خود را در مقابله با مفاسد در قالب دعا و مناجات بیان می‌کرد. مجموع دعاهای امام سجاد به نام «صحیفه سجادیه» معروف است که پس از قرآن مجید و نهج البلاغه، بزرگ ترین و مهم ترین گنجینه گرانبهای حقایق معارف الهی به شمار می‌رود، به طوری که ازطرف عالمان برجسته ما «اخت القرآن177» و«زبور آل محمد »لقب گرفته است178. صحیفه سجادیه شامل 54 دعاست که تنها شامل راز و نیاز با خداوند و بیان حاجت در پیشگاه وی نیست، بلکه دریای بیکرانی از علوم و معارف اسلامی است که طی آن مسائل عقیدتی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و پاره‌ای از قوانین طبیعی و احکام شرعی در قالب دعا مطرح شده است179.
این مطالب، تنها گوشه کوچکی ازعبادت‌ها و نیایش‌های امام سجاد بود که بازگو شد. بی شک هیچ قلمی یارای نوشتن، و هیچ زبانی توان توصیف واقعی این ویژگی برجسته ی حضرت را ندارد.
گذشته از این مطلب که عبادت‌های امام جنبه فردی داشته و برای کسب بالاترین درجات کمال، که خاصه امامان معصوم می‌باشد، بوده است. اما یقیناً ورای آن امام سجاد اهداف بزرگ تری را تعقیب می‌کرد؛ بدون تردید تأثیر چنین عبادت‌هایی را در جامعه‌ای که هر روز سردمدارانش، مردم را به امور دنیایی و مادی و حیوانی فرا می‌خوانند، نمیتوان انکار کرد.
امت اسلامی با مشاهده‌این اعمال از اهل بیت، که گل سرسبد انسان‌های روی کره خاک هستند، به آنان اقتداکرده و به صراط مستقیم حق و حقیقت هدایت شده و به‌این باور می‌رسیدند که پیشوا و رهبر واقعی امت اسلامی، باید شخصی چون امام زین العابدین باشد و آنان که اکنون در مصدر کارند، جز حاکمان غاصب و ستمکار نیستند. از این رو، این عمل امام شیوه و بستر مناسبی برای مبارزه با فساد و انحرافات جامعه بود.
گفتار سوم: گسترش و رواج جهل و نادانی در بین مردم
از دیگر مظاهر آشکار ستم‌گری امویان، رواج نادانی و سیاست به جهالت کشاندن مردم بود. تحمیق، تحمیر، کارآمدترین ابزار حکومت بود. آنان، مردم را در خلأ فکری اعتقادی و سیاسی نگه می‌داشتند با جلوگیری از گسترش علم، محدود کردن علما، دیکته کردن به عالمان درباری، دورنگه داشتن مردم از اندیشه‌های ناب اسلامی، رونق بازار دروغ پردازان و حدیث سازان، فاصله‌انداختن میان مردم و اهل بیت، خارج کردن اندیشمندان پاک از صحنه علم، جایگزین کردن اهل کتاب و معرفی آنان به عنوان اهل علم و معرفت و فرهنگ، درصدد برآمدند تا اندیشه خود را در این زمینه عملی سازند.
در این زمان هنوز فرمان نگارش حدیث، به دست خلفای بنی امیه صادر نشده بود و مردم نسبت به تعالیم اسلامی و وظایف اسلامی خود نا آگاه بودند و بدعت‌ها و انحراف‌ها در جامعه رو به افزایش بود.
به گفته برخی از دانشمندان، بنی هاشم در زمان امام سجاد نمی‌دانستند چگونه نماز بخوانند و چگونه حج به جا آورند و اصولاً شیعیان از احکام دینی جز آنچه از افواه شنیده بودند، چیز دیگری نمی‌دانستند180.
وقتی که وضع فریضه‌ای مثل نماز که از ارکان اسلام است و هر مسلمانی در شبانه روز باید آن را پنج بار به جا آورد، در میان بنی هاشم که می‌بایست در این زمینه‌ها از همه داناتر و آگاه تر باشند، چنین باشد، می‌توان حدس زد که میزان آگاهی دینی در دیگر شهرها و مناطق و شناخت توده مردم مسلمان در مورد سایر برنامه‌های اسلام تا چه حد بوده است؟ حضور قصاصین (قصه پردازان) را نباید از نظر دور داشت، آنان قصه‌های خویش را که نام موعظه و ذکر به خود گرفته بود، به خورد مردم می‌دادند و حاکمان نیز اجرت و مستمری قابل توجهی به قصه گویان جدیدالاسلام از اهل کتاب می‌پرداختند.
باب ورود اسرائیلیات که از زمان‌های دورتر (زمان خلفای نخستین) باز شده بود و تحریف در اسلام و تغییر سنت پیامبر که یک دلیل آن قصه سرایی بود، در این زمان موجب انحراف و انحطاط مسلمانان گردید181. حکومت بنی امیه برای دست یافتن به اهداف شوم خود به وسیله عالمان درباری احادیثی را جعل می‌کردند.
زهری از عالمان درباری، احادیثی به نفع بنی امیه و در جهت توجیه سیاست کفرآمیز آنان و بر ضد خاندان هاشمی، جعل کرده است که به نمونه‌ای از آن اشاره می‌کنیم:
زهری گویا برای آنکه از میزان نفرت مردم از آل مروان کم کند و موضع گیری الهی امام سجاد را در برابر آنان وارونه جلوه دهد،

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع امام سجاد، علی بن الحسین، حکومت اسلامی Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع امام سجاد، امام حسین، تاریخ اسلام