پایان نامه ارشد با موضوع اقتصاد کشور، اقتصاد بازار، سازمان ملل، حقوق انسان

دانلود پایان نامه ارشد

نامتجانس است. عراق در سال 1921م به عنوان يک دولت ملّي پديدار شد و همانند بسياري از کشورها در جستوجوي ملت خاص خويش بود. يعني عراق، در واقع فراوردهي يک ملّت نبود که براي تأسيس يک دولت (کشور) بکوشد، امّا همچنان قوميّت و نحوهي پراکندگي آن در عراق همچنان نقش تعيين کنندهاي در ابعاد اجتماعي، سياسي، اقتصادي و امنيتي عراق را دارا ميباشد و نيز قابل ذکر است که ساختار قوميّتي آن نيز امري پذيرفته شده و رسمي است.
در مادهي 3 پيش‌نويس قانون اساسي عراق چنين آمده است: “ملت عراق از دو ملّيت اصلي عرب و کرد و قوميّت‌هاي اصلي ترکمان، کلداني، آشوري، سرياني، ارمني، شبّک (فارس)، يزيديه و صائبين تشکيل شدهاست که همگي آنها در دسترسي به حقوق و واجبات ملّي‌شان مساوي هستند. کشور عراق از دو قوميّت غالب عرب و کرد تشکيل شده است”. همچنين در ماده 43 قانون اساسي دائمي عراق که ذيل بخش حقوق و آزادي‌ها طرح شده، بافت قبيله‌اي و عشيره‌اي آن را مورد تأييد و شناسايي قرار داده‌است:
“حکومت بر رشد و ترقي قبايل و عشاير عراق تأکيد دارد و به امور آنها به طوري که با دين، قانون و تقويت ارزش‌هاي والاي انساني و کمک به پيشرفت جامعه هماهنگ باشد، توجه مي‌کند و از عرف‌هاي عشاير که با حقوق انسان منافات دارد، جلوگيري به عمل مي‌آورد”.
در واقع وجود گروهاي متفاوت اجتماعي در عراق در قالب قبايل، اقوام و قوميت‌هاي متفاوت موجب پديداري نوعي فرهنگ سياسي-اجتماعي پيشامدرن در عراق شده‌است48
با وجود نوپا بودن و جديدالتأسيس بودن کشور عراق49 هويت متمايز قوميّتي از ويژگيهاي اساسي جامع? عراق است که به رغم نوسازي چند دهه اخير پابرجا بوده و تا حدّ زيادي زنده مانده است و منشاء تحوّلات بسياري در اين کشور بوده است. مطابق برخي برآوردها در عراق حدود 70 و چند قبيل? عمده وجود دارد که شمار طوايف تابع آنها به حدود 2000 طايفه ميرسد.
جامع? نوين عراق با جماعتهايي مشخص ميشوند که نام عراق را با خود به يدک ميکشند؛ جماعتهايي که ذات خود را بر مبناهاي مختلف نمايان ميسازند؛ بر مبناي دين و مذهب، بر مبناي قوميّت و نيز جماعتهايي که به شکل ايدئولوژيک مشخص ميشوند؛ و نيز جماعتهايي هستند که خود را با آميختهاي از هم? اينها مشخص ميسازند و به عبارت ديگر در آنها ويژگي ناب ديني يا ويژگي ناب قوميتي يا ويژگي ناب ايدئولوژيک وجود ندارد بلکه آميختهاي از همه اينهاست.
ملّت عراق شامل قوميت‌هاي مختلفي از جمله: اعراب، اکراد، ترکمن‌ها، آشوريان و ساير اقليت‌هاي قومي مي‌باشد.
در تقسيم‌بندي عراق به لحاظ قومي و نژادي بر روي تقسيمبندي زير توافق بيشتري وجود دارد: 75 -80 درصد عرب (بزرگترين گروه قومي) 15-20 درصد کرد (دومين گروه بزرگ قومي) و بقيه که حدود 5 درصد را شامل ميشوند شامل ترکمنها، مسيحيان آشوري، يهوديها، يزيديها و فارسها هستند.
در مجموع به خاطر حساسيت مسايل قومي و مذهبي در عراق، نبود آمار رسمي در مورد ترکيب جمعيت در اين کشور و بحرانهاي موجود حاکميت اين کشور از آغاز استقلال تا کنون برآوردهاي موجود چندان قابل اعتماد نيست، البته ميتوان اميدوار بود با توجه به شواهد و گزارشها و انتخابات برگزار شده پس از سقوط صدام، تخمينهاي درستتري نسبت به گذشته زد.
دين و تنوع مذهبي
صحن? اجتماعي زندگي در عراق با رنگ و لعاب دين و مذهب آراسته شده است. بيش از 97 درصد از اين جمعيت را مسلمانان تشکيل مي‌دهند. در اين بخش به‌طور اجمالي گزارشي از دين و تنوع مذهبي در عراق را ارائه مي‌دهيم. از آن‌جائيکه شيعيان عراق يا به عبارت ديگر مذهب شيعه، موضوع اين رساله بوده، در بخش مسلمانان، به‌طور تفصيلي وارد موضوع شيعيان نخواهيم شد؛ لذا در بخش‌هاي آتي در ابعاد گوناگون اين پديد? اجتماعي يعني جامع? شيعي تعمق و تأمل خواهيم نمود.
مسلمانان
بر اساس بهترين تخمين، حدود 97 درصد از جمعيت 28-33 ميليون نفري عراق مسلمان هستند.
مسلمانان شيعه – عمدتاً عرب، به‌علاو? ترکمن‌ها، کردهاي فيلي و گروه‌هاي ديگر- 60 تا 65 درصد جمعيت را به عنوان گروه اکثريت تشکيل مي‌دهند.
مسلمانان سنّي نيز 32 تا 37 درصد از جمعيت عراق را تشکيل مي‌دهند (حدود 18 تا 20 درصد کردهاي سني، 12 تا 15 درصد اعراب سني ، و بقيه ترکمن‌هاي سني هستند)
مسيحيان
امروزه جمعيت مسيحيان عراق800 هزار تا 1 ميليون نفر است و حدود 3 درصد از کلّ جمعيت عراق را (آشوريان، کلدانيان، کاتوليک هاي رومي، و ارامنه) تشکيل مي‌دهند و در بغداد (الدورة، الفضل، بغداد جديد، بتاويين، کراده، خيابان فلسطين، مشتل، جميله و کمب سارا) و موصل و بصره زندگي ميکنند. همچنين در اربيل، سليمانيه، دهوک، و کرکوک حضور دارند.50 از نظر بسياري از پژوهشگران، آشوريان و کلدانيان از گروه‌هاي مذهبي-قومي متمايز و همچنين نشأت گرفته از قديميترين جوامع مسيحي در عراق مي‌باشند. مسيحيان (با گروهاي چندگانه‌شان) که در شمال و در بغداد متمرکز شده اند با يک زبان مشخص و متمايز(سرياني) نيز تکلّم مي‌نمايند.
يهوديان
يهوديان کهنترين و از حيث تعداد بزرگترين اقليّت غير مسلمان عراق را تشکيل ميدادند که منشاء خود را به زمان اسارتشان در بابل و در قرن ششم پيش از ميلاد ميرسانند.51 درسرشماري 1947 تعداد يهوديان عراق 118000 نفر بود اما رقم آن احتمالا به رقم 150000 نفر بالغ ميشده است که در اين صورت 2% جمعيت کل عراق آن روز را تشکيل ميدادند. در دهه 1980م، رقم مزبور رفته رفته به چند هزار نفر کاهش پيدا کرد.52 بخش اعظم يهوديان که شهرنشين بودند در بغداد زندگي ميکردند و اغلب بازرگانان سابقهدار و متنفذي بودند. با اشغال سرزمين فلسطين توسط صهيونيستها موقعيت يهوديان عراق دگرگون شد. با تأسيس دولت اسرائيل در سال 1948م وضعيت يهوديان عراق غير قابل تحمل گرديد و در سال 1951م، تمام يهوديان جز تعدادي از آنان که از شخصيت اجتماعي بالا بيبهره بودند، هجرت گزيدند.53
مندائيان
يکي از اقليّتهاي ديني در عراق که عمدتاً در جنوب عراق و ساحل دجله و فرات و رود کارون در غرب ايران ساکنند منداييان، پيروان حضرت يحيي تعميد دهنده مي‌باشند. جمعيت آن‌ها را ?? هزار نفر در عراق و ?? هزار نفر در ايران برآورد مي‌کنند54. قريب ????? نفر تا سال ???? در عراق در شهرهاي العماره، ناصريه، بصره، قلعه صالح، حلفايه، بازار شيوخ، القرنه و بغداد زندگي مي‌کردند55 که پس از جنگ ميان آمريکا و عراق بيشتر آنها به اردن و سوريه و نيز کشورهاي غربي کوچ کردند. اما تعداد اندکي از آنها امروزه در بغداد، کرکوک و جاهاي ديگر ساکن هستند. آنها هم اينک در خيلي از سازمانهاي فعال سياسي حاضر هستند.
يزيديان
ايزدي‌ها يا ايزديان (به کرديEzidî: ) به پيروان يزيديه يا دين باستاني رايج در منطقه کردستان مي‌گويند. بسياري از يزيديان خود را از نژاد کرد مي‌دانند56، هر چند برخي از آن‌ها خود را هم از نظر نژادي و هم از نظر مذهبي و قومي متمايز از کردهاي مسلمان تعريف مي‌کنند.
يزيديون در موصل، سنجار، شيخان، باعذره، بعشيقه، دهوک، تلعفر، زاخو، و تلکيف ساکن هستند. آنها به زبان کردي صحبت ميکنند
زبان
در زمان صدام زبان و خط رسمي کشور عراق، عربي بوده و زبان کردي نيز در بين گروهاي عمد? اقليت، رايج بود.57 امروزه طبق ماده 4 قانون اساسي دائمي عراق، زبان عربي و كردي زبان‌هاي رسمي عراق هستند و عراقي‌ها حق دارند طبق اصول آموزش زبان‌هاي مادري مانند تركمني يا سرياني ارمني يا هر زبان ديگري را در مؤسسه‌هاي آموزشيِ دولتي يا خصوصي به فرزندان خود آموزش دهند.
آموزش و تحصيلات عمومي
از آن‌جاييکه آموزش عامل اصلي پيشرفت هر جامعه‌اي است، قانون تعليم و تربيت اجباري در سال 1978 تصويب شد.58 اين امر طبق ماده 34 قانون اساسي جديد عراق، آموزش رايگان را در مراحل مختلف حق هر عراقي فرض کرده است و اين امر برعهده حكومت قرار دارد و آموزشِ مرحل? ابتدايي اجباري است. ابراهيم جعفري، نخست وزير سابق عراق، معتقد است در حال حاضر، آموزش عالي در عراق در مقايسه با سالهاي قبل از دهه 1980م، تنزّل کرده است. در آن سالها عراق درگير طولانيترين جنگ قرن 20م يعني جنگ 8 ساله عليه ايران شد. پس از آن نيز در سالهاي دهه 1990 گرفتار محاصره و تحريم خفقان آور بود. سپس جنگ رخ داد و کشور اشغال شد.59 با نظامي‌سازي اقتصاد و سياسي شدن نظام آموزشي و به تبع آن، فرار مغزها از عراق، بار سنگيني در اين حوزه بر نظام جديد برپا شده تحميل شده است60. آمارهاي سازمان ملل نشان ميدهد که نرخ نام‌نويسي در مدارس از 67% در سال 1980 به 50% در سال 1998 رسيده است. اين رقم براي سال 2005، 7/59درصد برآورد شده است.61
3. جغرافياي اقتصادي
امروزه دولت‌مردان عراقي وارث کشوري هستند که هم? شاخص‌هاي اقتصادش در طول حکم‌راني صدام افت کرد و تمام رگ‌وپي جامعه مدني آن دچار مرگ شد، تدابير مربوط به انتقال به اقتصاد بازار با توجه به رابطه تنگاتنگ ميان مالکيت ثروت و درآمد از سويي، و سطح معيشتي و اجتماعي از سويي ديگر بر همه اوضاع اجتماعي تأثير ميگذارد و به طور موازي شاهد تغيير در توزيع درآمد ملّي ميان خارجيها و شهروندان عراقي از يک طرف و ميان طبقات و گروههاي اجتماعي داخلي از طرفي ديگر خواهيم بود. در پهنه جغرافياي اقتصادي عراق افتادن در گرفتن وام، عراق را در نهايت مطيع صندوق بينالمللي پول و بانک جهاني و سياستهاي ليبرالي ديکته شده از سوي آنها کرد. لذا ابتناي اقتصاد کشور عراق بر صادرات نفت که از مشکلات برجاي مانده از نظام سابق است هزينه اجتماعي، اقتصادي و امنيتي هنگفتي را بر اين کشور تحميل کرده است. بيشتر توليدات صنعتي آن نيز وابسته به نفت و فرآوردهاي آن مي‌باشد. معيشت مردم عمدتاً از طريق کشاورزي تأمين مي‌گردد و خرما عمده‌ترين محصول توليدي و صادراتي آن مي‌باشد.
کشاورزي
در سال 1958م 70 درصد جمعيت عراق، از طريق کشاورزي امرار معاش ميکردند ولي تنها 30% درآمد عراق را تأمين ميکردند.62 در زمان رژيم سابق، توزيع نادرست درآمد روستايي، فقر کشاورز روستايي و نظام قديمي تملّک زمين ادامه يافت.63 بر اساس آمار سال 2006م ، حدود 1/8 ميليون هکتار زمين قابل کشت در عراق وجود دارد که اين ميزان، 12 درصد خاک اين کشور را تشکيل ميدهد. اما از ديرباز تنها 50 تا 60 درصد اين زمين‌ها زير کشت محصولات کشاورزي است64. بيشتر کشتزارها در مجاورت رودخانه‌هاي دجله و فرات قرار دارد. به علّت وضعيّت اقليمي و حوضههاي آبخيز، دو نوع فعاليت کشاورزي در عراق وجود دارد: يک کشاورزي از نوع ديم که به بارانهاي مناطق شمالي و ديگري به آبياري در مناطق جنوبي وابسته است. در کشت ديم گندم اولويت دارد و در مناطق آبياري شده مرکزي و جنوبي کشت محصولات جاليزي شامل سبزيجات و صيفيجات رواج دارد.65
در دهه 50 قرن گذشت? عراق، گندم، جو، برنج و خرما به اروپا صادر ميکرد و اين در حالي بود که در آن زمان سطح فناوري و ميزان دانش فني پايين بود و در پرتو سيطره نظام ارباب رعيتي 68 درصد زمينهاي زراعي در اختيار 2درصد از مالکين قرار داشت. اما عراق امروز بر اثر کاهش شديد توليدات کشاورزي و افزايش تقاضا براي مواد غذايي به وارد کنند? اصلي حبوبات و مواد غذايي تبديل شده است و رشد 3 درصدي جمعيت در سال، بر گسترش هرچه بيشتر نارسايي غذايي ميافزايد.66
همچنين خرماي صادر شده ، به عنوان بزرگترين منبع ارزي بعد از نفت از اين کشور ، در تجارت جهاني نقش عمده‌اي را ايفا مي‌نمايد، از ديگر محصولات زراعي مي‌توان به پنبه، نيشکر و توتون اشاره نمود. محصولات باغي آن شامل سيب، انجير، انگور، زيتون، گلابي و انار است. دامداري شغل مهمي براي چادرنشينان عراقي محسوب مي‌گردد و ماهي‌گيري نيز رايج مي‌باشد.
معادن
مطالعات زمين‌شناختي نشان ميدهد که عراق حدود 530 ترکيب زمينشناختي دارد که وجود نفت در آنها زياد است. در مقابل تاکنون حدود 115 عمليات حفاري انجام شده و 415 عمليات اکتشافي نيز باقي مانده است. از ميان 1158 عمليات حفاري در عراق، 71 مورد به کشف ذخاير نفتي عظيم انجاميده که شامل حدود 3/111 ميليارد بشکه نفت است. در حالي که پيشبيني ميشود در 415 منطقه باقي مانده که هنوز عملياتي در آنها انجام

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع سازمان ملل متحد، سازمان ملل Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع رسول خدا (ص)، نفت و گاز