پایان نامه ارشد با موضوع استان خوزستان، نقاط شهری، داریوش بزرگ، توزیع فضایی

دانلود پایان نامه ارشد

و پراكنده مي باشد. دراستان خوزستان ، نزديك به 7 ماه از سال ( ازنيمه فروردين تا نيمه آبان ) متوسط درجه حرارت هوا، 30 درجه سانتيگراد يا بيشتر است وحداكثر آن در فصل تابستان به بالاي 50 درجه سانتيگراد ميرسد. افزايش دما و رطوبت هوا كه اصطلاحاً شرجي گفته ميشود، سبب گرماي آزار دهنده مي شود. اين پديده باعث اختلال در تعرق ،فشار زياد به دستگاه تنفسي ، گرما زدگي و تأثير منفي شديد روي اعصاب و روان افراد مي گردد. گرماي زياد و شرجي، همچنين سبب افزايش نياز به وسايل خنك كننده ، افزايش مصرف برق و افزايش هزينه هاي زندگي از يك طرف و كاهش بازدهي كاركنان در محل كار از طرف ديگر ميشود، وضعيت آب و هوايي استان يكي از مهمترين علل مهاجرت نخبگان (نيروي كار متخصص و سرمايه داران) از استان خوزستان به استانهايي كه وضعيت جوي مساعدتري دارند، ميباشد.
مساحت مراتع استان ، بيش از 5/3 ميليون هكتار است كه حدود 43 درصد آن فقير و 51 درصد متوسط مي باشد.
وسعت بيابانهاي استان خوزستان، حدود 3/1 ميليون هكتار (معادل 2/20 درصد مساحت استان ) است كه در اقاليم فراخشك و خشك استان (جنوب و جنوب غربي استان) قرار دارند.

رودخانه ها
در استان خوزستان رودخانه هاي مهم كارون، دز، كرخه، جراحي و زهره با حدود يك سوم از كل منابع آبهاي سطحي كشور در اين استان جريان دارند (متوسط آورد سالانه رودخانه ها حدود 34 ميليارد متر مكعب مي باشد).
– رودخانه كارون:‌ سرچشمه اصلي رودخانه كارون از زردكوه بختياري سرچشمه مي گيرد وپس از ورود به شهرستانهاي ايذه و مسجد سليمان در شمال شهر شوشتر به دو شاخه با نام هاي شطيط و گرگر تقسيم شده و شهر شوشتر را مانند جزيره اي در بر مي گيرد . اين دو شاخه در جنوب شهر شوشتر در محلي بنام بند قير دوباره به هم پيوسته و با پيوستن به رودخانه دز به راه خود ادامه مي دهند وپس از عبور از شهر اهواز در نزديكي خرمشهر به دو شاخه تقسيم مي گردد شاخه شرقي آن بنام بهمنشير با عبور از شمال شرقي آبادان و شاخه ديگر آن با گذر از خرمشهر به اروند رود پيوسته و به خليج فارس مي ريزند.
– رودخانه دز:‌ اين رودخانه از كوههاي لرستان سرچشمه گرفته و پس از ورود به خوزستان در بند قير (جنوب شوشتر)‌ به رودخانه كارون مي پيوندد. رودخانه دز در مسير خود از شهرستانهاي انديمشك ، دزفول و شوشترعبور مي كند.
– رودخانه كرخه: رودخانه كرخه از دامنه هاي جنوبي الوند در همدان سرچشمه گرفته، و بعد از پيوستن رودخانه قره سو از استان كرمانشاه به آن، وارد استان لرستان مي گردد.اين رودخانه پس از ورود به خوزستان ، كرخه ناميده مي شودو پس از گذشتن از شهرستانهاي شوش و دشت آزادگان به هورالعظيم مي پيوندد.
– رودخانه جراحي: رودخانه جراحي از پيوند دو رودخانه مارون و علاء‌ ايجاد شده است . رودخانه مارون از كوههاي زاگرس در استان كهگيلويه و بويراحمد سرچشمه گرفته و وارد دشت بهبهان مي شود. سپس از ناحيه شمال غرب اين شهر گذشته و پس از پيوستن رودخانه علاء‌( كه از باغملك سرچشمه مي گيرد) به آن، جراحي خوانده مي شود. رودخانه جراحي پس از عبور از رامشير ، بندرماهشهر و شادگان به خليج فارس مي ريزد.
– رودخانه هنديجان: اين رودخانه از اتصال رودخانه هاي زهره و خيرآباد بوجودآمده است. رودخانه زهره از ممسني (دراستان فارس) و رودخانه خيرآباد از استان كهگيلويه و بويراحمد سرچشمه مي گيرند.اين دو رودخانه در بخش زيدون بهبهان به هم متصل شده و پس از عبور از شهر هنديجان ، به خليج فارس مي ريزد.

1-6-1-2 پيشينه‌ي تاريخي
خوزستان محل یکی از پدیدآورندگان تمدن بشری در جهان محسوب می شود .
منطقه‌اي كه امروزه خوزستان ناميده مي‌شود در روزگاران پيشين قسمتي از سرزمين وسيع و دولت مستقلي به نام عيلام بوده‌است .
تحقيقات ديالافوا و دمرگان نشان مي دهد كه عيلاميان از حدود هشت هزار سال قبل از ميلاد مسيح در اين ناحيه سكونت داشته و احتمالاً اولين اقوامي بوده اند كه در اين منطقه دولتي مستقل تشكيل داده اند.
بر اساس شواهد تاريخي موجود نام عيلام تا حدود قرن سيزده قبل از ميلاد به خوزستان اطلاق مي گرديده و از اين تاريخ به بعد نام اشنان سوسنكا يعني مملكت انشان و شوش نيز در كتيبه هاي عيلامي به ثبت رسيده است. هخامنشيان بعد از تصرف اين منطقه (حدود 640 سال قبل از ميلاد مسيح) انشان را انزان ناميد اند، اما آشوري هاي همچنان اين منطقه را عيلام مي ناميدند
داریوش بزرگ پس از کوروش هخامنشی در سالهای 522 تا 486 پیش از میلاد ، خوزستان را یکی از پایگاه های زمستانی حکومت خود قرار داد. کاخ داریوش بر فراز تپه شوش باستانی ، یکی دیگر از شکوه قدرتمند دولت هخامنشی است . شوش به گفته خاورشناسان برترین شهر متمدن جهان آن روز بوده است . خشایارشاه پس از داریوش بزرگ بناهای را در شوش ساخت . که اردشیر دوم آنها را کامل نمود . کاخ آپادانا شوش یکی از برجسته ترین معاری های ایران است .
يکي از مهمترين شهرهاي خوزستان در طول تاريخ پيش از اسلام و پس از آن, شهر گندي شاپور است. در تاريخچه ي شهر گندي شاپور آمده که اين شهر پيش از ساسانيان در مکان کنوني (روستاي شاه آباد) و سر راه شوشتر به دزفول در سرزمين خوزستان به وجود آمده است .
از ديگر شهرهاي خوزستان دز پل (دزفول) است که در کناره ي رودخانه ي دز در جنوب گندي شاپور قرار دارد و چون در آن جا  پلي بر آن رود به فرمان شاپور دوم ساخته شده بود از اين جهت اين شهر را دز پل يا دزفول گفتند.
بنا به گفته مولف تاريخ بلعمي, اردشير بابکان شهر اهواز را بنا نهاد و ابتدا آن را هرمزاردشير نام گذاشت .
 نام خوزستان در سال 1302 هجري شمسي با تصويب دولت مركزي ايران براي اين منطقه انتخاب گرديد.

1-6-1-3 جمعيت
در سال 1385 جمعيت استان خوزستان بالغ بر4.3 ميليون نفر (معادل 07/6 درصد جمعيت كشور) و نسبت شهرنشيني 1/68 درصد بوده است . در اين سال استان خوزستان داراي 4421 آبادي مسكوني بوده است . از اين تعداد ، 378 آبادي (8.6درصد) ، هركدام داراي يك خانوار4 و46.8درصد از آباديهاي مسكوني، هركدام داراي داراي 20خانوار يا بيشتر بوده اند .
92.2 درصد از جمعيت آباديهاي مسكوني استان در آباديهاي داراي 20 خانوار يا بيشتر ساكن
ميباشند. در سال 1385، سن 28.6 درصد از جمعيت استان کمتر از 15 سال بوده است . این نسبت در کل کشور ، 25.1 درصد ودر نقاط شهری و روستایی استان به ترتیب 26.4 و 33درصد میباشد.

جدول شماره 1-1 :جمعيت استان خوزستان برحسب سن و جنس- 1385 توزيع نسبي
سن
مرد و زن
نسبت جنسي

تعداد
درصد

جمع
4274979
100.00
104
كمتر از يك ساله (اطفال)
77153
1.80
106
5-1 ساله (نوباوه‌گان)
371932
8.70
105
10-6 ساله (كودكان)
379179
8.87
105
14-11 ساله (نوجوانان)
392993
9.19
106
24-15 ساله (جوانان)
1149263
26.88
103
64-25 ساله (ميان‌سالان)
1742702
40.77
103
65 ساله و بيش تر (بزرگسالان)
161757
3.87
115

توزیع فضایی جمعيت
در سال 1385، 67.8 درصد جمعیت استان در نقاط شهري استان ساكن بوده اند. شهرستانهاي آبادان، مسجد سلیمان ، خرمشهر ، بندر ماهشهر و اهواز بيشترين ضريب شهرنشيني و شهرستانهاي اندیکا ، باغملك ، شوش و شادگان كمترين ضريب شهرنشيني را داشتــه اند كه عمده بودن فعاليتهاي وابسته به كشاورزي ( زراعت ، باغداری و دام پروری) در شهرستانهاي دسته دوم ، دليل اين تفاوت ميباشد.
براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385، شهر اهواز با جمعیت نزدیک به یک میلیون نفر، دارای بیشترین جمعیت دربین شهرهای استان می باشد و34 درصد از جمعیت نقاط شهری استان را به خود اختصاص داده است. پس از اهواز ، شهرهای دزفول وآبادان ، پرجمعیت ترین نقاط شهری استان هستند که جمعیت آنها به ترتیب 236 هزار و 220 هزار نفر می باشد. شهرهای خرمشهر، اندیمشک، بندرماهشهر، مسجدسلیمان، ایذه و بهبهان از لحاظ جمعیت در رتبه های بعدی قرار دارند و جمعیت هر یک از آنها بین 100 تا 126 هزار می باشد. 72.9درصد از جمعیت شهرهای استان در شهر اهواز و شهرهای مزبور ساکن هستند. جمعيت شهر اهواز نسبت به جمعيت كل نقاط شهري استان از2/26 درصد درسال 1355 به 4/34 درصد در سال 1385 افزايش يافته است.
توزیع فضایی جمعیت وابسته به منابع و امکانات تولید می باشد . در سال1385 استان خوزستان داراي 4421 آبادي مسكوني بوده كه 46.8درصد آنها داراي 20خانوار يا بيشتر بوده اند . 92.2 درصد از جمعيت آباديهاي مسكوني استان در آباديهاي داراي 20 خانوار يا بيشتر ساكن مي باشند.
در ناحيه جلگه اي استان به جز قسمت هاي بياباني جلگه (اراضي بياباني غرب، جنوب غربي و جنوب استان)، كانون هاي زيستي ، بزرگ تر و متراكم تر از ناحيه كوهستاني مي باشند. شهرهای بزرگ و اکثر آبادی های دارای 200 خانوار یا بیشتر دراین ناحیه قرار دارند.

عوامل عمده استقرار كانون هاي زيستي در سطح جلگه عبارتند از :
1- وجود زمين هاي هموار كه جهت گسترش بافت فيزيكي روستاها مناسب مي باشند.
2- وجود اراضي مستعد كشاورزي
3- جريان رودخانه هاي بزرگ
4- وجود شبكه هاي اصلي و عمده راه هاي استان (جاده اي، ريلي و هوايي)
5- مجاورت با خليج فارس و وجود بنادر مهم كشور
6- وجود مراكز عمده صنعتي و توليد منابع انرژي (نفت، گاز و برق)

کانونهاي روستايي ناحيه كوهستاني(شامل : شهرستانهای ایذه ، باغملک ، مسجد سلیمان ، لالی و اندیکا و بخش های شمالی شهرستانهای دزفول و اندیمشک) كوچك و پراكنده مي باشند. در منطقه كوهستاني، پراكندگي و محدوديت اراضي هموار جهت سكونت و فعاليت كشاورزي،‌ مانع تمركز جمعيت مي گردد. در سال 1385 ، 76.4 درصد از آبادی های این ناحیه ، آبادی هایی بوده اند که هر کدام از آنها ، دارای کمتر از 20خانوار بوده است.
تراکم جمعیت در ناحیه جلگه ای استان 90.6 نفر در هر کیلو متر مربع می باشد که نسبت به سال 1375، 15 درصد افزایش نشان می دهد در حالی که تراکم جمعیت در مناطق کوهستانی 22.8 نفر در هر کیلو متر مربع می باشد که نسبت به سال 1375 ، 4.7 درصد افزایش یافته است . مقایسه تغییرات میزان تراکم جمعیت در فاصله زمانی 85-1375 بیانگر مهاجرت از مناطق کوهستانی به مناطق جلگه ای استان می باشد که به نظر می رسد غالبا ً در حواشی شهرها اسکان یافته و موجب تشدید مسایل شهری شده اند .
تراکم جمعیت روستایی در نواحی مختلف استان به شرح زیر نیز بیانگر عدم تعادل توزیع جمعیت می باشد:
جلگه ای ( بجز جنوب و جنوب غربی ) 27.5 نفر در هر کیلو متر مربع
کوهستانی 10.5 نفر در هر کیلو متر مربع
” جنوب و جنوب غربی ” 7.2 نفر در هر کیلو متر مربع
به منظور نگهداشت جمعیت و پیشگیری ازمهاجرت آنان به شهرها ، لازم است با شناسایی
قابلیتهای ناحیه کوهستانی ، زمینه های افزایش تولید و بهبود وضعيت اشتغال و درآمد اهالی آن ناحیه ، فراهم گردد.

1-6-1-4 فعاليت هاي اقتصادي
استخراج نفت خام و گاز طبيعي
استان خوزستان به عنوان مركز اصلي فعاليت استخراج نفت خام و گاز طبيعي در كشور
ميباشد.اولين چاه نفت ايران در سال 1287 (1908 ميلادي) در منطقه مسجدسليمان به بهره برداري رسيد و پس از ادامه عمليات اكتشافي، ساير حوزه هاي نفتي ( هفتكل ، نفت سفيد، آ‎غاجاري، لالي، اهواز و مارون) كشف و بهره برداري از آنها آغاز شده است. در حال حاضر بيش از 46 درصد ميادين نفتي كشور و تعداد زيادي از ميادين مستقل گازي كشور در استان خوزستان قرارداشته. و حدود 70درصد از نفت خام استخراج شده در كشور به اين استان تعلق دارد .
همچنين بیش از 50 درصد از ارزش افزوده فعاليت « استخراج نفت خام و گاز طبيعي» در كشور متعلق به استان خوزستان می باشد .
نفت خام استخراج شده به مصارف پالايشگاههاي داخلي رسيده يا براي صدور به خارج از كشور به ترمينال صادراتي خارك به وسيله خطوط لوله انتقال مي يابند.

استخراج ساير معدن
ذخاير

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد با موضوع استان خوزستان، انگیزه کارکنان، کنترل هزینه ها، از دست دادن فرصت Next Entries پایان نامه ارشد با موضوع استان خوزستان، حمل و نقل، ارزش افزوده، محصولات کشاورزی