نواحی روستایی، توسعه روستایی، توسعه روستا

دانلود پایان نامه ارشد

می آید که فقر یا غنای کشور در رشد آن تأثیر ملموس و تعیین کننده ندارد و به همین دلیل است که گاه کشوری فقیر در قلب قاره آفریقا ، تنها به دلیل داشتن حیات وحش متنوع و منحصر به فرد سالانه میزبان موج بزرگی از گردش گران سراسر دنیا قرار می گیرد .
صنعت گردش گری سومین پدیده اقتصادی پویا و در حال توسعه پس از صنایع نفت و خودرو به شمار می رود . سازمان توسعه و همکاری جهانی ، این صنعت را پس از بانک داری ، دومین بخش خدمات در تجارت بین المللی معرفی کرده و براساس آمار و ارقام انتشار یافته از سوی سازمان جهانی تجارت ، میزان سرمایه گذاری در بخش گردش گری در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۱۴۰۰ میلیارد دلار یعنی رقمی معادل 6. 10 درصد کل سرمایه گذاری بین المللی خواهد رسید . (روزنامه كيهان ، 1389 ، 5 دي)
هم چنین پیش بینی می شود تعداد گردش گران جهان تا سال ۲۰۱۰ به بیش از یک میلیارد نفر برسد که درآمدی بالغ بر ۱۵۵۰ میلیارد دلار را عاید کشورهای جهان خواهد نمود . توزیع جغرافیایی درآمد حاصل از گردش گری در جهان یکسان نیست به طوری که ۸۰درصد درآمد و اشتغال ناشی از این صنعت به آمریکا و اروپا اختصاص داشته و از ۲۰درصد باقی مانده تنها ۲ .۵ درصد به خاورمیانه اختصاص دارد که سهم کشورمان از این میزان کمتر از یک درصد می باشد .
واقعیت آن است که با نگاه سطحی و ظاهری به صنعت گردش گری در ایران که برخلاف بسیاری از کشورها هنوز وزارتخانه ای را نیز ندارد ، هیچ تحولی در این حوزه و اقتصاد گردش گری رخ نخواهد داد .
سازمان میراث فرهنگی وگردش گری ، تعداد گردش گران خارجی در ایران را درسال گذشته حدود ۲ میلیون نفر اعلام کرده که به نظر بسیاری از صاحبنظران این حوزه ، آمار منتشره توسط این سازمان اغراق آمیز است و رقم واقعی بسیار پایین تر می باشد . دولت باید در راستای سند چشم انداز ، با ایجاد وزارتخانه ای جدید با مدیریتی توانمند و دلسوز ، سرعت بیشتری به توسعه این بخش دهد و با اتخاذ و اجرایی نمودن راهکارهای مناسب قریب ۵ .۱ میلیون نفر را در بازارکار مرتبط با این صنعت پرسود وارد نماید (روزنامه کیهان ، 1389 ، 5 دی) .
 گردش گری تقریبا دو برابر نفت سود ماندگار دارد و استفاده صحیح از پتانسیل ها و ظرفیت های گردش گری درایران می تواند سودی معادل دو برابر ذخایر نفتی را به کشور سرازیر کند .
آمارها نشان می دهد که بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ میلیارد دلار از درآمد کشورها از صنعت گردش گری تامین می شود که متاسفانه علیرغم غنای فرهنگی و جایگاه ممتاز تاریخی و طبیعی ، دراین کسب درآمد جایگاهی ندارد . درحالیکه بسیاری از برنامه های اقتصادی کلان کشورهایی چون امارات متحده عربی ، ترکیه و عربستان سعودی درحوزه گردش گری بدون سرمایه گذاری ایرانیان با شکست روبه رو می شود و می توان زمینه بهره گیری از توان سرمایه گذاری و حتی خدماتی این افراد را در کشورمان فراهم نموده اما تاکنون دراین خصوص هیچ اقدام مثبتی صورت نپذیرفته است . برای رسیدن به اهداف سند چشم انداز در بخش گردش گری و قرارگرفتن ایران در ردیف یکی از قطبهای گردش گری منطقه و جهان باید نگاه دولت و مردم نسبت به این صنعت تغییر یابد و در ضمن برای تامین امکانات و زیرساخت ها و پیاده سازی یک الگوی موفق گردش گری تلاش زیادی صورت گیرد . دراین میان قرارگرفتن گردش گری در ردیف کالاهای صادراتی غیرنفتی و توجه به این صنعت در برنامه ریزی و سیاستگذاری های کلان می تواند ما را به آینده این صنعت امیدوار سازد . سرمایه گذاری ۲۵ هزار میلیاردتومانی بخش خصوصی و ۵ هزار میلیارد تومانی دولت براساس افق چشم انداز ۲۰ ساله و تخصیص ۵ درصد از اعتبار استانی به منظور توسعه زیرساخت های گردش گری هر استان نشانگر عزم جدی دولت برای توسعه و رونق این بخش است . کوتاه سخن اینکه گردش گری درایران صنعتی است که برای رشد و توسعه آن عزم عمومی نیاز است و برای رسیدن به این مقصود اجرایی نمودن بند «ح» ماده ۱۱۴ قانون برنامه چهارم مبنی بر ارتقای جایگاه بخش خصوصی و افزایش رقابت پذیری در صنعت گردش گری ازطریق اصلاح قوانین و مقررات و ارائه تسهیلات لازم ، تهیه ضوابط حمایتی ، اداری و بانکی برای موسسات غیردولتی و جذب سرمایه گذاران و مشارکت موسسه های تخصصی دراین حوزه به تنهایی می تواند گره های کور توسعه این صنعت را باز نماید(مکملی وهمکار ، 1389 ، ص24) .
5-توریسم روستایی
توریسم روستایی واژه ای است که اولین بار در قرن 19 میلادی بکار رفته است و امروزه یکی از بخشهای مهم صنعت گردش گری در جهان محسوب می گردد که خود از بخشهای مختلفی نظیر گردش گری فرهنگی ، طبیعی ، دهکده ، اکوتوریسم گردش گری کشاورزی و گردش گری مزرعه تشکیل یافته است . صنعت گردش گری با درآمد سالانه نزدیک به هزار میلیارد دلار در جهان ، از صنایع مهم و اساسی است که به خوبی با صنایعی نظیر نفت ، خودرو سازی و غیره رقابت می کند . کشورهای دارای جاذبه های گردش گری به لحاظ جاذبه های طبیعی ، فرهنگ و تمدن کهن و آثار باستانی و مذهبی ، استعداد و توانایی به سزایی درجذب گردش گران دارند که سرمایه گذاری مناسب در این صنعت و حفظ جایگاه امنیتی خود در جهان می توانند سالانه میلیاردها دلار در راستای توسعه پایدار و حفظ محیط زیست کسب درآمد کنند . صنعت گردش گری در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان یک منبع درآمد پایدار محسوب می گردد که این امر علاوه بر تأثیر مثبت خود بر اقتصاد کشورها در بخش در آمد ، یک بخش مهم اشتغالزایی و رفع محرومیت های نقاط روستایی به شمار می رود (رحيمي ، 1381 ، ص86) .
5-1-انواع توریسم روستایی
ازآن جا که نواحی روستایی را دارای توان مندی بالقوه و پتانسیل های طبیعی برای توسعه گردش گری می دانند . می توان انواع گوناگونی از توریسم روستایی را برشمرد که با توجه به اهداف گردش گری و بر اساس شرایط فرهنگی ، اقلیمی و اقتصادی نواحی روستایی شکل می گیرد .
5-1-1-توریسم طبیعی/روستایی
این نوع توریسم روستایی ، درتعامل با جاذبه های طبیعی/ اکولوژیکی شکل می گیرد . (بمانيان و همكار، 1388 ، ص 56)
5-1-2-توریسم فرهنگی/ روستایی
توریسم فرهنگی درارتباط با فرهنگ ، تاریخ و مواریث فرهنگی و باستانی اقوام روستایی در نظر گرفته می شود . (بمانيان و همكار ، 1388 ، ص 56)
5-1-3-توریسم دهکده ای
در این نوع گردش گری ، گردش گران با اقامت در دهکده هایی روستایی- و نه صرفاً روستایی-و شرکت در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی روستا ، از امکان تجربه زندگی در دهکده های روستایی برخوردار می شوند و با مشارکت در فعالیت های روستاییان به تجربه زندگی روستایی در دوره ای مشخص می‌پردازند .
5-1-4-توریسم کشاورزی
این نوع توریسم را فرآیندی برای ترویج کشاورزی در روستا وتبیین جایگاه کشاورزی دراذهان گردش گران وبهبود محصولات کشاورزی درروستا می دانند ، چنان چه گردش گران با شرکت در فعالیت های سنتی کشاورزی روستایی بدون ایجاد پیامدهای منفی دراکوسیستم مناطق میزان ، ازامکانات مشارکت در فعالیت های کشاورزی روستایی برخوردار می شوند . شارپلی ، توریسم کشاورزی را در ارتباط مستقیم با محیط زیست زراعی محصولات کشاورزی واقامت در کشتگاه های روستایی می داند ، درعین حال که از آن اغلب برای توصیف فعالیت های گردش گری در نواحی روستایی به طور عام استفاده می کند .
5-1-5-توریسم مزرعه
دراین نوع گردش گری ، اقامتگاه وسکونت گاهی در مزارع روستایی برای گرش گران در نظر گرفته می شود ، چنان چه با اقامت در مزرعه ها ، علاوه برشرکت درفعالیت های اقتصادی وکشاورزی مربوط به مزرعه ، می توانند از تمامی جاذبه های طبیعی وفعالیت های تفریحی در مناطق روستایی برخوردار شوند .
5-1-6-توریسم سبز
نوعی از گردش گری درمناطق سرسبز را توریسم سبز می دانند که از رویکرد توسعه پایدار در صنعت توریسم روستایی به وجود می آید . ازآن جا که توریسم سبز ، بهترین رویکرد برای توسعه ارتباط همزیستی بین محیط زیست طبیعی و اجتماعی برآورد می شود ، تحت عنوان نام هایی مانند توریسم مسئول ، توریسم انعطاف پذیر وتوریسم سودمند قرار می گیرد که با توجه به اثرات زیانباری که برخی از گردش گران درنواحی روستایی ایجاد می کنند ، کارآمدترین وبهینه ترین رویکردتوریسم طبیعت گرایی روستایی راشامل می شود(بمانیان وهمکار ، 1388 ، صص56-62) .
6-ابعاد و اثرات گردش گري روستايي
گردش گري روستايي ابعاد گسترده اي در زمينه هاي اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي دارد . ايجاد شغل و درآمد براي ساكنين روستا از مهمترين اثرات آن مي باشد .
اثرات مخارج گردش گري بر اشتغال سه نوع است . 1- اشتغال مستقيم حاصل از هزينه هاي انجام شده براي تسهيلات گردش گري نظير هتلها و رستورانها و . . . 2- اشتغال غير مستقيم در بخش بازرگاني متأثر از گردش گري به يك شيوۀ ثانويه نظير حمل و نقل محلي ، صنايع دستي و . . . 3- اشتغال تشويقي كه ناشي از خرج كردن پولي است كه ساكنان محلي از درآمدهاي توريستي خود بدست مي آورند (لي ، 1378 ، ص65) . روستاها و ساكنين آن از دو جهت با صنعت توريسم در رابطه هستند . يكي اينكه محيطهاي روستائي به عنوان فضاها و اماكن ييلاقي و استراحتگاهي براي گذران اوقات فراغت توريست ها و بويژه گردش گران داخلي به شمار مي آيند و ديگر اينكه توليدات آنها اعم از مواد خوراكي و صنايع دستي روستائيان به توريست ها عرضه مي گردد و از اين طريق به اقتصاد معيشتي آنان كمك مي كند (رضواني ، 1377 ، ص56) و اين در حالي است كه در چند ماه از سال كه فعاليت هاي كشاورزي متوقف مي شود و روستائيان و كشاورزان بيكار مي شوند به طور فصلي به شهرها مهاجرت مي كنند و بعد از مدتي به مهاجرتهاي دائمي تبديل مي شوند .
از ابعاد اجتماعي گردش گري روستایی مي توان به جلوگيري از مهاجرت روستائيان ، انتقال فرهنگها و ارزشها ، تغييرات در هنجارها و اخلاق مردم محلي اشاره نموده است: جهان گردان مي خواهند مردم را بشناسند و بدنبال ناشناخته هاي كشورها ، بويژه كشورهايي كه سابقه انتقال معرفت و فرهنگ را دارند هستند (قادري ، 1382 ، ص250) . از ابعاد اجتماعي ديگر آن تجربه اي است كه افراد در محيطي كاملاً متفاوت بدست مي آورند و مي بينند كه شيوه زندگي افرادي كه در آن مكان ها زندگي مي كنند تا چه اندازه با زندگي در شهرهاي امروزي متفاوت است به سبب همين ويژگي ها است كه مشخصات محيطي مقصد براي مسافر اهميت زيادي دارد . گردش يا سفر به قصد ديدن مناطق روستايي با هدف فرهنگي يا حادثه جويي به عنوان بخشهايي از اين صنعت به حساب مي آيند كه دوام و بقا و ثبات اين صنعت را در آينده تضمين مي كند . (چاك واي و همکاران ، 1377 ، ص182) .
گردش گري براي جامعه محلي و الگوهاي فرهنگي آن تنها در بردارندة منافع نيست بلكه چه بسا مشكلاتي نيز به بار آورد و معمولاً اين دو دسته اثرات مثبت و منفي با هم تحقق پيدا مي كنند . گاه از گردش گري به ويژه در جوامع كوچك و سنتي تر بواسطه تأثيرات اجتماعي – فرهنگي منفي كه به همراه دارد انتقاد شده است (طيب ، عليرضا ، 1379 ، ص215) .
7-جایگاه توریسم درتوسعه روستایی
ازآن جا که توسعه روستایی ، تنها معطوف به توسعه کشاورزی نمی شود(زاهدي ، 1382 ، ص11) ، می توان فرصت هایی را برای کارآمدی بیشتر فرآیند توسعه روستایی درنظر گرفت که دراین میان ، توریسم روستایی را بایستی رویکردی درراستای توان مندسازی روستایی برای برخورداری از معیشت پایدار وبهبود کیفیت زندگی دربستر نگاهی ویژه به توسعه کشاورزی به عنوان یکی از فعالیت های حیاتی بشری دانست . براین اساس توریسم را رویکردی جدید درتوسعه روستایی می داند که می تواند علاوه بربهبود ورشد اقصادی، امکان حفاظ محیط زیست روستایی را همراه با حمایت از فرهنگ بومی وتقویت آداب ورسوم اجتماعی محلی فراهم کند .
جدول شماره2-1 . جایگاه توریسم در توسعه روستایی
اقتصادی
1-بکارگیری بهینه منابع وامکانات درنواحی روستایی فاقد کاربرد کشاورزی وصنعت
2-رشد خلاقیت ها ، مهارتها ومنابع درآمدزایی دراقتصاد روستایی
3-گسترش اشتغال مولد درنواحی روستایی
4-رونق فعالیت های اقتصادی درنواحی روستایی/افزایش تقاضاهای جدیداقتصادی
5-توانمندسازی نیروهای

پایان نامه
Previous Entries اوقات فراغت، رونق اقتصادی، پیشرفت فرهنگی Next Entries مناطق روستایی، منابع طبیعی، صنایع دستی