منبع پایان نامه درمورد پیامبر (ص)، شیعه امامی، امام صادق، تشیع امامی

دانلود پایان نامه ارشد

بار به تاریخ تشیع و زمان حیات پیامبر(ص) برمی گردد. خود آن بزرگوار بارها فرموده بودند که هر یک از شما، با اجابت دعوت من سبقت گیرد وزیر و جانشین و وصی من است ( طباطبایی، 4:1360 – 5 ). پیروان علی (ع) نظر به مقام و منزلتی که آن حضرت نزد پیامبر (ص) و صحابه داشت، مسلّم می دانست که خلافت و مرجعیت پس از پیامبر(ص)، از آن علی(ع) می باشد ( همان :7 ).
گفته می شود که شیعه ی امامیه قدیمی ترین مسلک سیاسی اسلامی است و این عقیده سیاسی در عصر عثمان بوجود آمد و در زمان خلافت حضرت علی (ع) تکمیل شد. ( مغنیه، 57:1390 ) البته از همان زمان پس از رحلت پیامبر (ص) عده ای به علت شایستگی علی (ع) برای این مقام، او را واجب الاطاعه پس از رسول خدا دانستند و معتقد بودند باید گوش به فرمان او باشند و پیروی از غیر او را، کافر و گمراهی دانستند ( نوبختی، 21:1381-24 ) در عین حال این گروه در دوران اختناق، با استتار و تقیه می زیستند ( خامنه ای، بی تا :104).
اما سخت ترین زمان برای شیعه امامیه در تاریخ، همان زمان حکومت بیست ساله ی معاویه بود که پیروان آن هیچگونه مصونیتی نداشته و دو تن ائمه نخستین آن یعنی امام دوم و سوم، کمترین وسیله ای برای برگرداندن اوضاع ناگوار در اختیار نداشتند (طباطبایی،22:1360).
واقعه کربلا از حوادث تعیین کننده در جریان تکوین این مسلک در تاریخ بود و جدایی تاریخی آن از دیگر گروهای موجود در جامعه، بتدریج صورت گرفت و قطعی شد. ( جعفریان، 225:1380 ) از سوی دیگر، شیوه بیدادگری و بی بندباری حکومت های وقت و قیافه مظلومیت و تقوی و طهارت پیشوایان اهل بیت، آنان را روز به روز در عقاید شان استوارتر ساخت ( طباطبایی، 25:1360 ).
در میان رهبران شیعه ی امامیه، امامان حضرت باقر و صادق (ع)، بیش از ائمه ی دیگر فرصت نشر علوم آل محمد (ص) پیدا کردند. رقابت برای پر کردن خلاء فکری موجی از ظهور جریان های فکری – فرهنگی چون مرجئه، معتزله و اهل حدیث را برای مقابله ائمه و مذهب اهل بیت گذاشت. ( خاکرند، 292:1390 ).امامیه این امر را مسلم می دانستندکه این دو ( امام باقر و امام صادق) حقیقتاً امام هستند، گرچه هیچ قدرت سیاسی نداشته باشند ( کرون،198:1390 ). آنان در قرن های دوم و سوم هجری نیرو گرفتند و بتدریج در در قالب تشیع دوازده امامی شکلی تثبیت شده پیدا کردند. تشیع امامیه بر خلاف زیدی گری، نظریه ای برای صدور به مناطق قبیله نشین نبود ( همان :196 و خاکرند،397:1390 ).شیعه امامیه با سایر فرق اسلامی و حتی سایر شیعیان غیر امامی، تفاوت های اصولی متعددی دارند که در اینجا فقط به بخشی از اینتفاوت ها اشاره می گردد.
فرقه امامیه معتقدند،که امامت از علی وصی پیامبر(ص) برحسب وصیت به پسرش حسن و سپس حسین و آنگاه علی بن حسین و … امام جعفر صادق می رسد. پس از ایشان به امام موسی کاظم و… نهایتاً به امام حسن عسکری(ع) و فرزندش حضرت مهدی ( عج ) منتقل می گردد. ( ابن خلدون، 385:1379 ) و کسانی که در این سلسله ی ائمه (ع) کمترین تردیدی داشته باشند در جامعه شیعی امامیه راهی ندارند. ( جعفریان، 700:1389 ).از دیدگاه شیعه ی امامیه، حق حاکمیت خاص خداوند است « ان الحکم الا لله » و این حق از طرف خداوند به پیامبر(ص) واگذار شده است، پس از آن نیز به نص الهی به اولی لامری که از سوی او نصب و تعیین شده انتقال یافته است ( پارسانیا، 1376، 64:1376 ) از نظر این گروه نصب امام از افعال خداوند به شمار می رود و بحث از آن را، در زمره مباحث کلامی قرار می دهد ( همان :59 ).از نظر شیعه امامیه، کفایت کتاب خداوند، که به منزله ی انزوای عترت است، که مستلزم حصر دین به احکام کلی و حذف آن از دایره ی احکام ولایی و قضایی است.
دانشمندان امامیه معتقدند که بشر همیشه نیاز به امام و رهبر دارد و این خود یک ضرورت عقلی است و بر خداوند واجب است که شخصی را به عنوان امام نصب کند و مساله انتصابی است، نه انتخابی و این لطف واجبی است که از ناحیه خدا صورت می گیرد ( محمدی، 320:1386 ).به دنبال این، از نظر شیعه امامیه، امام باید از سوی پیامبر (ص) تعیین شود و در این امر غفلتی نیز صورت نگرفته است. به علاوه امام باید معصوم و افضل اصحاب باشد (مغنیه،50:1390).
یکی از تفاوت های اصلی دستگاه خلافت در اسلام، با سایر دستگاهای حکومتی دیگر این است که فقط یک تشکیلات سیاسی نیست، بلکه یک رهبری سیاسی- مذهبی است و عنوان خلیفه برای حاکم اسلامی نیز نشانه همین حقیقت است که وی قبل اینکه یک رهبر سیاسی باشد، جانشین پیامبر (ص) است. لذا بجز تصدی شوون رایج سیاست، متکفل امور دینی مردم نیز هست ( پیشوایی،376:1390 – 377 ).همچنین، امامیان بر آنند، که توصیف امامت و تبیین عرصه های عمل آن نیز چون خود امامت، فعلی است که جز برای معدودی میسور نیست، همانگونه که حقیقت قرآن در دسترس همگان نیست ( انه القران کریم فی کتاب مکنون) (کمپانی زارع، 42:1387 ). امامیه جایگاهی رفیع و متمایز برای امام قائلند و او را از پیروانش کاملاً متمایز می کنند. از نظر آنان فقط یک خاندان و در حقیقت یک شاخه از آنان شایسته امامند و در هز زمان نیز فقط یک امام می توانند وجود داشته باشد. امام وجودی متفاوت است و از تایید الهی بر خوردار است ( کرون،216:1390 ).
اما تشیع امامی از چند جهت با زیدی گری متفاوت است. از دیدگاه امامیه علی (ع) جانشین پیامبر است و سه خلیفه نخست غاصب هستند. زیدیه همه ی فرزندان علی از نسل فاطمه(س)، را شایسته امامت می دانند، اما امامیه فقط امامت را به فرزندان حسین بن علی محدود کرده اند. شیعه زیدی امام را شخصیتی غیر سیاسی می دانند و این نقیصه، به امامت او، آسیبی نمی رساند. نقش دینی و شرعی امام در تشیع امامیه بسیار مهم تر از نقش امام در شیعه ی زیدیه است(همان:197-98). فرق کلی میان شیعه امامیه و زیدیه این استکه،زیدیه غالباً امامت را مختص به اهل بیت نمی داند و عدد ائمه را به دوازده منحصر نمی کند. همینطور شیعه اسماعیلی نیز معتقدند که امامت بدور هفت گردش می کند و نبوت در حضرت محمد(ص) ختم نشده است و تغییر و تبدیل احکام شریعت مانع ندارد ( طباطبایی، 39:1360).
همچنین، بر خلاف مرجئه و عموم اهل سنت، شیعه امامیه مبارزه و انقلاب علیه مفاسد و مظالم حکومت های استبدادی را یک ضرورت می داند. شیعیان با این عقیده مخالف هستند که مبارزه علیه حکومت های استبدادی مخالف دین اسلام است، بلکه بر عکس یکی از دستورات موکد مکتب و مذهب، مبارزه با ظالم است. ( مغنیه، 82:1390 ).
آیت ا… خامنه ای، در این مورد می نویسد :« امام صادق(ع) در هنگام اشاعه و تبلیغ امامت، خود را در مرحله ای از مبارزه می دیده است که می بایست به طور مستقیم و صریح، حکام زمان را نفی کند و خویشتن را به عنوان صاحب حق واقعی ولایت و امامت به مردم معروض نماید و این عمل هنگامی صورت می گیرد که همه مراحل قبلی مبارزه با موفقیت انجام گرفته است( خامنه ای، بی تا : 74-75).
شاید ذکر این نکته ضروری بنظر برسد که، طبق مبانی اعتقادی شیعة امامیه، علم امام (ع) علمی لدنی است که از سوی خداوند به او هدیه شده، و این علوم همانا مربوط به عالم ملکوت و معنا می باشد، که همه ائمه واجد آن بودند. این یکی دیگر از ویژگی های ممتاز و بی نظیر ائمه هدی است که دیگران به علت فقدان ظرفیت عمومی نمی توانستند به آن دسترسی داشته باشند ( خاکرند،400:1390).

3-1-2- خوارج
یکی از فرقه هایی که در عصر اما صادق (ع) حضور و ظهوری فعال داشتند، گروه خوارج بودند. آنان از زمان حضرت علی (ع) و در جنگ صفین و پس از ماجرای حکمیت پدید آمدند و به مقابله با امام علی (ع) پرداختند و معتقد بودند که آن وی در امر حکمیت مرتکب خطا شده و باید توبه کند و چون حضرت توبه نکرد، او را به کفر متهم نموده و با او جنگیدند.
بازماندگان آنان نیز بعدها با عقاید انحرافی و تعصبات خشک و در عین حال مقدس مآبی خویش، در مقابل دیگر ائمه معصومین(ع) ایستادند. با وجود آنکه بشدت از سوی خلفای اموی و عباسی تعقیب شدند، ولی هیچگاه بطور کامل از بین نرفتند و گاه گاهی موجبات نگرانی و تهدیدات ویرانگری برای خلفاء وقت محسوب می شدند.
خاستگاه اصلی خوارج، منطقه عراق بود؛ و بیشترین ایشان نیز ابتداء در شهر کوفه متمرکز بودند و تا اوایل دوره عباسی نیز بقایای آنان در این منطقه حضور داشتند، اما پس از اندکی، بصره به موطن آنان تغییر یافت و در آنجا بود که فرقه های تازه ای تشکیل دادند (کرون، 111:1389). آنان علاوه بر بصره، در مناطق دوردست دیگری مانند سیستان، خراسان، و همچنین شمال آفریقا به انتشار عقاید افراطی و دعوت خویش پرداختند و حتی موفقیت های قابل ملاحظه ای نیز بدست آوردند (خضری، 41:1388 ).
خوارج از نظر نژادی، از قبایل عرب شمرده می شدند و لذا تعصب سختی نسبت به عرب داشتند. بسیاری از ایشان از قبایل ربیعه بودند، گرچه که جنبش های ایشان نشان می داد که دل آنان نسبت به اعراب مضری از کینه و حسد خالی نیز نبوده است (ابوزهره، 175:1390).
خوارج در آغاز کار، یک حزب سیاسی بودند که گفتگوی آنان از حدود خلافت و متعلقات آن تجاوز نمی کرد. ایشان معتقد بودند که خلافت ابوبکر و عمر درست بوده است. خلافت عثمان نیز در سال های نخست و خلافت علی (ع) تا قبل از تسلیم به حکمیت قابل قبول است(ابراهیم حسن، 322:1388 ) اما بتدریج و به ویژه از دوران عبدالملک تعلیمات سیاسی خویش را با اندیشه های دینی در آمیختند ( همان : 343 ).
مهمترین ویژگی های فکری و فرهنگی ایشان عبارت بود از: نوسانات ناشی از شک و تردید و آشفتگی ذهنی، تعصب دینی کورکورانه، خشونت و لجاجت، عدم پای بندی به اصول،جبرگرایی و مقدس‌مآبی ( خاکرند، 298:1390 – 300 ). بنا به تعبیری، اینان جلوه ای از امتزاج فرهنگ جاهلی و فرهنگ اسلامی با تاثیر پذیری از فرهنگ بیگانه و نیز میوه بحران هویتی محسوب می شدند، که اوج آن در شهر کوفه بود ( همان : 294 ). عواملی چون:حوادث و بحران های پس از وفات پیامبر (ص)، فتوحات خارجی، شیوه انتخاب عثمان به خلافت و … از زمینه های ظهور این گروه بود ( همانجا ).
اینان افرادی ظاهر بین و سطحی نگر بوده، اعتقاد داشتند که هیچ کس را حق حاکمیت و قضاوت جزء خداوند نیست ( دینوری، 247:1364). شاید به همین جهت بود که دست به کارهای متناقض و زشتی از جمله : قتل نفس، کشتن و به اسارت بردن زنان و … می زدند که دلیل بر خطای محض و بی بصیرتی ایشان محسوب می گردید ( ابی طقطقی، 128:1389 – 129 ). و لذا فتنه ی آنان، از ضعف فکری و ناآگاهی از سنت پیامبر (ص) و حقیقت قرآن سرچشمه می گرفت. درگیری های غیرضروری خلفاء و برنامه نداشتن آنان برای تبلیغ و تبیین صحیح دین و در نتیجه شکوفا نشدن استعداد عقلانی و منطقی مسلمانان، سبب شده بود تا عقاید دینی گروه هایی از مسلمانان، با جهالت و تعصب خشک بیامیزد و به راحتی ابزار دست سودجویان شوند ( نصیری، 206:1389 ).
امامان معصوم (علیهماالسلام ) از جمله امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، در برابر گروه ها و فرقه های انحرافی از جمله خوارج مواضع تند در عین حال منطقی اتخاذ نموده بودند و ایشان را لعن و گروهی متحجر و قشری می دانستند که در عقاید خود تعصب و تنگ نظر هستند (تاری و دیگران، 214:1382 ). به هر حال، ائمه (ع) بنابر رسالت خویش، بایستی با همه این جریانات و فرقه ها، بطور مناسب و بجا و منطقی برخورد می کردند، حتی با بزرگان برخی از آنان به مناظره می پرداختند و دین واقعی را از انحرافات پالایش می نمودند ( همان جا و مطهری، 129:1387 – 132 ).

3-1-3- مرجئه :
فرقه مرجئه یکی دیگر از گروه های انحرافی بودند که در نیمه دوم قرن اول هجری و در زمان حاکمیت امویان ظهور کردند. کلمه مرجئه از ارجاء و به معنای تاخیر انداختن است.( رازی، 152:1369 ) ابراهیم حسن به نقل از فلوتن می نویسد : « نام مرجئه از آیه 106 سوره توبه گرفته شده است» ( ابراهیم حسن، 368:1388 ). نخستین بنیاد اندیشه ارجاء، در پی قتل عثمان و داوری درباره حضرت علی (ع) آشکار گردید. اینان کسانی بودند که داوری درباره حقانیت عثمان یا حضرت علی (ع) را به خدا

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد امام صادق، جامعه اسلامی، اهل بیت (ع)، حضرت محمد (ص) Next Entries منبع پایان نامه درمورد امام سجاد، فلسفه یونان، ظاهر و باطن، ابراهیم امام