منبع پایان نامه درمورد صنایع دستی، ایجاد و توسعه، مناطق روستایی، ارزش افزوده

دانلود پایان نامه ارشد

صنعتگران صنایع دستی، با تبدیل این دانایی خود به کالایی ملهم از ارزش‌های نهادینه شده و جهان بینی‌ خود، اشکال تحسین برانگیزی از هویت ملی را خلق می‌کنند. این نمادها براساس روش‌های معین و متمایز تولید، برگرفته از خاستگاه اصلی، نوع بهره ‌وری و اعتقادات شکل می‌گیرند. تعاریف متعددی از صنایع دستی در ایران موجود است که به سه تعریف معتبر می توان اشاره کرد:
شورای صنایع دستی ایران (1348) در تعریفی صنایع دستی را اینگونه تعریف میکند:
صنایع دستی به آن رشته از صنایع اطلاق میشود که تمام یا قسمتی از مراحل ساخت فرآورده های آن با دست انجام گرفته و در چارچوب فرهنگ و بینش های فلسفی ،ذوق و هنر انسانهای هر منطقه با توجه به میراث های قومی آنان ساخته و پرداخته میشود (یاوری،1389).

در تعریف دیگری از گروهی از کارشناسان سازمان صنایع دستی ایران این گونه آمده است که:
صنایع دستی به مجموعه ای از هنر – صنعت ها اطلاق میشود که به طور عمده با استفاده از مواد اولیه بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید و به کمک دست وابزار دستی موجب تهیه و ساخت محصولاتی می شود که در هر واحد آن ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگر سازنده به نحوی تجلی یافته و همین عامل وجه تمایز اصلی این گونه محصولات از مصنوعات ماشینی و کارخانه ای است (همان).
گروه هنرهای سنتی فرهنگستان هنر، واژه “هنرهای صناعی ” را گویاتر وکامل تر از واژه ” صنایع دستی ” می داند و پس از ارائه تعریفی از هنرهای سنتی، برای هنرهای صناعی به عنوان زیر مجموعه مهمی از هنرهای سنتی تعریف زیر را نیز ارائه داده است.
هنرهای سنتی : با منشا گرفتن از مبدا واحد، محمل سیر وسلوکی فردی است که از طریق دریافت شهودی بر مبنای آدابی معنوی و به شیوه ی استاد و شاگردی انتقال می یابد و صورتی از تجلیات گوناگون زیبایی حقیقی را متناسب با شرایط زمانی و مکانی در اثر هنری متعین می سازد.
هنرهای صناعی (صنایع دستی): بخشی از هنرهای سنتی است که با بهره گیری از فنون و مهارت های متناسب و با قابلیت تکثیر غیر ماشینی در متن زندگی فردی و جمعی عرضه می شود (یاوری،1389).

2-1-2- مشخصات کلی صنایع دستی
از ویژگی های صنایع دستی می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید توسط دست و ابزار و وسایل دستی- برای تولید هر یک از آثار هنرهای صناعی، مراحل متعددی طی می شود ولی انجام کلیه این مراحل به وسیله دست، ابزار و وسایل دستی الزامی نبوده و چنانچه تنها قسمتی از مراحل اساسی تولید به این طریق انجام شود، محصول تولید شده با توجه به مواردی که در تعریف ذکر شده ،صنایع دستی محسوب می شود.
– حضور موثر ، بلا واسطه، خلاق و تعیین کننده انسان در تولید هر محصول
– تامین قسمت های عمده ی مواد اولیه ی مصرفی از منابع داخلی
– داشتن بار فرهنگی ( استفاده از نگاره ها، نقش ها و رنگ آمیزه های اصیل، بومی و سنتی )
– عدم همانندی و عدم تشابه فراورده های تولیدی با یکدیگر
– عدم نیاز به سرمایه گذاری زیاد در مقایسه با صنایع دیگر
– بی نیازی به کارشناس و متخصص خارجی
– دارا بودن ارزش افزوده ی زیاد در مقایسه با صنایع دیگر
– قابلیت ایجاد و توسعه در مناطق مختلف ( شهر، روستا وحتی در جوامع عشایری)
– قابلیت انتقال تجربیات و رموز و فنون تولیدی به صورت سینه به سینه و همچنین طبق روش استاد و شاگردی و نیز شیوه های آموزش مدون و نهایتا آموزش آکادمیک و دانشگاهی. (اطلس ملی صنایع دستی،1380)

3-1-2- ویژگی های صنایع دستی ایران

از مهمترین ویژگی های صنایع دستی ایران می توان به موارد زیر اشاره کرد:
قسمت قابل ملاحظه ای از صنایع دستی ایران را زیر اندازهای سنتی ( قالی، انواع گلیم ، گبه ، پلاس ،زیلو و غیره) تشکیل می دهد.
بخش عمده ای از صنایع دستی ایران در مناطق روستایی و عشایری تولید می شود.
قسمت اعظم محصولات صنایع دستی ایران در محل سکونت صنعتگران تولید می شود.
بیش از 70 درصد تولیدکنندگان صنایع دستی ایران را زنان تشکیل می دهند و لذا می توان گفت که زنان با ذوق و هنرمند ایرانی بالاترین سهم را در میان تولیدکنندگان صنایع دستی کشور دارند.
دهه های متمادی است که صنایع دستی ایران، به واسطه ی اشتهار واعتبار جهانی، بخشی از درآمد ارزی مورد نیاز کشور را تامین می کند.
صنایع دستی ایران ، به لحاظ تنوع در راس همه ی ممالک جهان قرار دارد.
حضور موثر و خلاق، مستقیم و بلا واسطه انسان در تولید و شکل بخشیدن به اثر تولیدی و امکان ایجاد تنوع و عملی ساختن طرح های مختلف در مرحله ساخت اینگونه فرآورده ها
رموز و فنون تولیدی به صورت سینه به سینه، مادر و فرزندی واستاد و شاگردی به صورت تجربی می تواند انتقال یافته است. ضمن آنکه با بهره گیری از شیوه ها و روشهای علمی بر اساس آموزش های مدون در سطح آموزشگاه ها، مدارس و دانشگاه ها امکان توسعه منطقی تری یافته است (یاوری،1389).

4-1-2- دسته بندی رشته های صنایع دستی ایران
طبقه بندی زیر رشته های صنایع دستی ایران را به 15 گروه تقسیم می کند که شامل :
بافته های داری
نساجی سنتی و دستبافی
رودوزی ها و بافتنی ها
رنگرزی و چاپ های سنتی
سفالگری و سرامیک سازی
شیشه گری
فراورده های پوست و چرم
هنرهای مرتبط با فلز
هنرهای مرتبط با چوب
سنگ تراشی و حکاکی روی سنگ
حصیربافی
طراحی سنتی و نگارگری
صحافی و جلد سازی سنتی
آثار لاکی و روغنی
سایر صنایع دستی (اطلس ملی صنایع دستی ایران،1380).
در طبقه بندی دیگری از صنایع دستی ایران که توسط یاوری (1389) بر مبنای روش و تکنیک ساخت این محصولات صورت گرفته، این محصولات به موارد زیر تقسیم شده اند :
بافته های داری : محصولاتی که به کمک دارهای افقی یا عمودی مستقر در زمین در زمان بافت ، تولید می شود، بافته های داری محسوب می شود. این محصولات شامل قالی ، گلیم ، چنته ، رویه پشتی و بعضی از انواع زیلو، گبه هستند.
دستبافی ( نساجی سنتی ): فرآورده هایی که به کمک دستگاه های بافندگی دو وردی ، چهار وردی ، شش وردی، هشت وردی و ژاکارد دستی تولید می شود ،دستبافی محسوب می شود. این محصولات شامل جاجیم ، ترمه ، زری ، شال و انواع پارچه های پنبه ای، پشمی و کرکی هستند. از جمله خصوصیات این رشته از صنایع دستی این است که اولا کلیه مراحل سه گانه بافندگی (ایجاد دهنه ی کار،پودگذاری و دفین زدن) با حرکات دست و پا انجام می شود. ثانیا امکان استفاده از پودهای رنگی به میزان نامحدود وهمچنین تنوع طرح بافت با در اختیار داشتن و کنترل حرکات وردها میسر می شود که این امر نشانگر حضور موثر وخلاق انسان در تولید است.
بافتنی : انواع مصنوعاتی که با کمک میل وقلاب و نظایر آن وبا الیاف طبیعی تولید می شود جزء بافتنی ها به حساب می آیند نظیر دستکش ، جوراب ، کلاه ، شال گردن، روسری.
روکاری و رودوزی : کلیه مصنوعاتی که از طریق دوختن نقوش سنتی بر روی پارچه های بدون نقش ویا کشیدن قسمتی از نخ های تار و پود پارچه به وجود می آید در گروه رو دوزی و یا روکاری جای دارد، نظیر: سوزندوزی ، قلابدوزی ، ملیله دوزی ،خامه دوزی، خوس دوزی ،گلابتون دوزی ، پته دوزی.
چاپ های سنتی : کلیه پارچه هایی که به وسیله قلم مو، مهر ونظایر آن رنگ آمیزی شده و نقش می پذیرد جزء چاپهای سنتی به حساب می آید مانند چاپ قلمکار و چاپ کلاقه ای (باتیک).
نمدمالی : انواع مصنوعاتی که بر اثر درگیری ومتراکم کردن پشم و کرک در شرایط فنی مناسب از طریق ورز دادن تهیه می شود، جزء گروه نمدمالی است. نظیر کلاه نمدی ، پالتو نمدی، نمد زیر انداز و نمد پادری.
سفالگری و سرامیک سازی : به محصولاتی که با استفاده از گل رس و همچنین گل حاصله از سنگهای کوارتز و کائولن به کمک دست و چرخ سفالگری ساخته و سپس پخته می شود سفال و سرامیک اطلاق می شود. برای تکمیل اشیا ساخته شده در نقاط مختلف کشور برحسب سنت و رسوم اقدام به نقاشی ، کنده کاری ویا ایجاد نقوش برجسته روی آنها شده و از لعاب مناسب برای پوشش سطح اشیا استفاده می شود. محصولات تولید شده این گروه شامل انواع پارچ و لیوان ، ظروف غذاخوری ، گلدان و. . . است.
شیشه گری : محصولاتی را که از طریق شکل دادن مواد معدنی ذوب شده در کوره نظیر : سیلیس ، خرده شیشه ویا ترکیبی از این دو با استفاده از روش دمیدن توسط لوله مخصوص و کاربرد ابزار دستی شامل انبر، قیچی و غیره حاصل می شود شیشه دست ساز می نامند که شامل مراحل تکمیلی و تزئینی دیگری نظیر نقاشی و تراش هم می شود.
تولید فراورده های پوست و چرم (سراجی سنتی) : محصولاتی که با استفاده از پوست و چرم دباغی شده و شیوه سنتی تولید می شود نظیر : پوستین ، کلاه پوستی ، چاروق ، محصولات تکمیلی چرمی (نظیر تلفیق چرم با محصولات دستباف) جز این گروه است.
ساخت محصولات فلزی و آلیاژ : فراورده هایی که به شیوه سنتی وبا استفاده از ابزار دستی و انواع فلزات (مس، نقره، طلا و آهن) و انواع آلیاژهای (برنج و ورشو) تولید می شود نظیر انواع ظروف خانگی، چاقو و قند شکن، قلم تراش، قفل و. . . جزء این گروه است.
قلمزنی ، مشبک کاری و حکاکی روی فلزات و آلیاژها : (هنر- صنعتی) است که طی آن طرح ها و نقوش سنتی با استفاده از قلم ،چکش و سایر ابزار دستی بر روی اشیا ساخته شده از فلز یا آلیاژ شکل می گیرد.
سنگتراشی و حکاکی روی سنگ : شامل مصنوعاتی می شود که مواد اولیه اصلی آن را انواع سنگ ها ،نظیر فیروزه ،سنگ مرمر ، سنگ یشم، سنگ سیاه و. . . تشکیل می دهد وبه کمک ابزار و وسایل مختلف تراشیده و یا حکاکی می شود نظیر : انواع ظروف ، پایه چراغ ، قاب عکس ، انواع نگین و. . .
خراطی چوب : خراطی شیوه ای از تولید محصولات چوبی است که طی آن توسط ابزار و وسایل مختلف وبه طور عمده به وسیله دستگاه خراطی اشیایی نظیر : انواع قلیان ، گهواره ، پایه ی آباژور وظروف مختلف ساخته و پرداخته می شود.
ریزه کاری و نازک کاری چوب : روشی از ساخت فراورده های چوبی است که طی آن به وسیله وسایل نجاری نظیر : اره ،رنده، سوهان ، مغار قطعات کوچک چوبی آماده شده به صورت روکش بر روی بدنه چوبی چسبانده و تحت فشار شکل گرفته و از این طریق انواع شکلات خوری ، زیرسیگاری ، قاب عکس و نظایر آن تولید و عرضه می شود.
منبت کاری ، کنده کاری و مشبک کاری چوب : شیوه ای دیگر از تولید محصولات چوبی است که طی آن طرحها و نقوش سنتی با استفاده از مغار، تیشه ، اره و سایر ابزار نجاری بر روی چوب های مرغوب و بادوام شکل می پذیرد.
حصیربافی : منظور از حصیربافی که ضمنا بامبوبافی ، مرواربافی ، ترکه بافی ، سبدبافی و چپغ بافی را نیز شامل می شود، همان بافت رشته های حاصله از الیاف سلولزی (گیاهی) به کمک دست وابزار ساده دستی است که طی آن محصولات مختلفی نظیر : حصیر زیرانداز ، سفره حصیری ، انواع سبد ، انواع ظروف و. . . تولید و عرضه می شود. در مورد چپغ بافی ذکر این نکته ضروری است که افزون بر الیاف گیاهی ضمن بافت از نخ ابریشمی رنگ شده نیز برای ایجاد نقوش و طرح های سنتی استفاده می شود.
خاتم سازی : روشی از تولید فراورده های چوبی است که طی آن با استفاده از روکش حاصله از به هم چسباندن قطعات کوچک فلزات ، استخوان و انواع چوب در اشکال و طرح های سنتی (به طور عمده به صورت هندسی) وبه کمک ابزار و وسایل مختلف فراورده هایی نظیر : انواع قاب عکس ، میز و صندلی و. . . ساخته می شود.
معرق کاری : ترسیم طرح ها و نقش های سنتی بر روی زمینه چوبی ، سرامیک وسنگ و خالی کردن داخل خطوط طرح ها و پر کردن فضای خالی شده به وسیله قطعات آماده چوبی ، سرامیک ، فلزی ، صدفی و سنگی را معرق کاری می گویند.
کاشی گری : هنری است پرسابقه که طی آن انواع کاشی ها با استفاده از طرح ها ونقش های سنتی برای استفاده در ابنیه ی مذهبی و تاریخی از طریق قالب گیری گل رس ، پختن آن در کوره و لعاب زنی ، نقاشی و پخت مجدد در کوره ساخته و پرداخته می شود.
ملیله کاری : منظور ساخت اشیای مختلف نظیر : سرویس چایخوری ، تنگ و همچنین برخی از زیور آلات با استفاده

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد صنایع دستی، کشورهای در حال توسعه، توسعه گردشگری، توسعه اقتصادی Next Entries منبع پایان نامه درمورد صنایع دستی، بیکاری پنهان، درآمد ملی، کشورهای در حال توسعه