منبع پایان نامه درمورد جهاد کشاورزی، اصلاحات ارضی، استان گیلان

دانلود پایان نامه ارشد

ر وضعیت کرتها از کرتهای کوچک نامنظم به کرتهای هندسی بزرگتر، احداث کانالهای آبیاری و زهکشی، احداث جادههای بین مزارع، ایجاد سیستم زهکش، بهبود نظام تولید کشاورزی (که شامل توسعه مکانیزاسیون، مدیریت آب و بهبود سیستم مدیریت مزرعه)، تبدیل شالیزارها به مزارع چندمنظوره (کشت محصولات زراعی دیگر در گردش و یا تناوب زراعی منطقه ویا کشت محصولات دیگری بعد از برداشت برنج به عنوان کشت دوم)، افزایش بهرهوری نیروی کار و کاهش اتلاف نیروی کار در کرتهای پراکنده، توسعه مکانیزاسیون، اصلاح خاک شالیزاردر موارد مورد نیاز، متراکم کردن خاک بهمنظور کاهش فروروی آب و افزایش تحملپذیری خاک و غیره صورت میگیرد. در بعد اجتماعی با هدف کاهش صعوبت کار در مزرعه با بهبود سیستم مدیریت مزرعه، بهبود محیط زندگی جامعه روستایی، امکان کنترل سیلابها و افزایش کارآمدی سیستمهای عمومی مثل جادهها، رودخانهها و سیستمهای فاضلاب را بهبود میبخشد همچنین توسعه امنیت غذایی جامعه نیز از طریق ایجاد تثبیت در تولید و عرضه مواد غذایی و متنوعسازی تولید از اهداف این طرح میباشد. در بعد زیستمحیطی با هدف جلوگیری از فرسایش خاک و تخریب زمین، کاهش مصرف نهادهها بهخصوص نهادههای شیمیایی نظیر انواع کودها و سموم شیمیایی، تثبیت جریان آب در نهرهای بزرگ و کاهش خسارت سیلاب و بالاخره هماهنگی با محیط طبیعی و حفظ مناظر زیبا و قابل استفاده برای همگان را از اهداف طرح عنوان مینمایند. در بعد نهادی نیز با هدف توسعه سرمایههای اجتماعی، نقش اساسی تغییر دهندگی مشارکتی در جامعه کشاورزی و روستایی با استفاده از رهیافت مطالعه و طراحی مشارکتی، ارزیابی مشارکتی و اجرای مشارکتی طرح با کشاورزان ویا مشارکت نمایندگان (انتخاب نمایندگان و همکاری با آنها در طول مدت طراحی و اجرا طرح) افزایش اعتماد عمومی، وفاق و همبستگی گروهی و به عبارت بهتر ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی که میتوان از آن در مسئولیت اداره سرمایهگذاریهای انجام شده بعد از اتمام کار پروژههای یکپارچهسازی و همچنین کمک به ایجاد یک نظام حقوقی و قانونی مناسب که موجب ثبت تغییرات حاصله و ارائه شناسنامه اراضی کشاورزی گردد، یاد نمود (ابراهیمی و همکاران، 1390).
2-2- تاریخچه و اهمیت برنج
تشخیص این که موطن اصلی برنج کجاست و برای اولینبار در کدام نقطه از جهان کشت برنج معمول گردیده، برای پژوهشگران بسیار دشوار است. بر همین اساس، اطلاعات متفاوتی درباره موطن اصلی برنج و تاریخچه کشت وکار آن ارائه شده است. برخی از دانشمندان موطن برنج را کنیا و نیجریه میدانند و قدمت کشت آن را 3500 سال تخمین زدهاند و برخی دیگر از دانشمندان، منطقه آسیا را منشاء و مبداء برنج میدانند. برخی از نویسندگان موطن دقیق برنج را جنوب شرق آسیا و بویژه کشورهای هند و چین معرفی کردهاند و معتقدند که تاریخچه کشت برنج در آن کشورها به بیش از هفتهزار سال میرسد. کشت هزاران دانه برنج در عملیات باستانشناسی در استان «جیانگجو» در شرق کشور چین، تاریخچه کشت این محصول را به 5500 سال قبل باز میگرداند. خبرگزاری «شینهوا» به نقل از باستانشناسان گزارش داد که دانههای کشف شده در مرکز باستانی «لانگچیوزوانگ» در شمال رود «یانگتسه» نشانگر آن است که مردم کشور چین در فاصله زمانی بین 5500 تا 7000 سال قبل به کشت برنج میپرداختهاند.یکی از مدارک در مورد زراعت برنج به ابیات سرزمین چین و به 2700 سال قبل از میلاد تعلق دارد. سند دیگری از سابقه زراعت برنج نشان میدهد که اهالی هندوستان از 1700 سال قبل از میلاد و مردم ژاپن از یک قرن قبل از میلاد، برنج میکاشتهاند. پس از کشورهای هندوستان و چین، رفته رفته کشت برنج در سایر کشورها از جمله تایلند، فیلیپین، ژاپن، کرهشمالی، کرهجنوبی، مالزی و تایوان رواج یافت تا جایی که در حال حاضر، 90 درصد برنج دنیا در کشورهای چین، هندوستان، ژاپن، کره، جنوب شرقی آسیا و جزایر مجاور اقیانوس آرام (قاره آسیا) کشت میگردد. برنج یکی از گیاهان مهم تیره غلات و غذای اصلی اغلب کشورهای جهان میباشد. این محصول زراعی بخش زیادی از انرژی غذایی حدود نیمی از جمعیت جهان را تامین مینماید که اغلب آنها در آسیا زندگی میکنند. با توجه به رشد زیاد جمعیت در آسیا که حدود 90 درصد برنج دنیا در آن تولید و مصرف میشود، تولید سالیانه برنج باید حدود 7/1 درصد افزایش یابد تا نیاز آینده مصرفکنندگان را تامین نماید (داتوسری، 2003). سابقه کشت برنج در ایران به پایان دوره ساسانیان رسیده و گسترش وسیع آن از قرن دهم میلادی به بعد صورت گرفته. برخی نیز معتقدند شلتوک برای اولینبار در زمان خسرو انوشیروان از هند به ایران آورده شده و برخی دیگر نیز رونق کشت برنج را به پس از تسلط اعراب در ایران نسبت داده و عقیده دارند در دوره ساسانیان برنجکاری در ایران وجود نداشته است.
کشت برنج در ایران از اوایل قرن اول میلادی شروع شده است. اگر چه شلتوک در ایران، اوایل قرن اول میلادی کشت میشده ولی گسترش آن در سطح وسیع به احتمال زیاد از قرن 6 تا 7 میلادی آغاز گردیده است. برنج دومین عنصر مهم غذایی است که پس از گندم در سبد غذایی مردم ایران جای گرفته است و دولت نیز با سیاستهای قیمتی و غیر قیمتی بر عرضه محصول و مصرف نهادههای تولیدی، تولیدکنندگان را به سوی هدفهای برنامهریزی شده سوق میدهد (یزدانی و دوراندیش، 1382). مصرف سرانه گندم بر اساس آمار سال 1386 با احتساب مصارف دامی حدود 205 تا 210 کیلوگرم بوده است. در حالی که مصرف سرانه برنج در همین سال 42 کیلوگرم بوده است. گرچه مصرف سرانه محصول برنج در سالهای اخیر بهخصوص پس از سال 1374 رو به کاهش بوده است (وزارت جهاد کشاورزی، 1385)، از نظر تغذیهای نیز 75 درصد پروتئین و 80 درصد کالری مردم آسیا از این ماده غذایی تأمین میشود (کوپاهی و همکاران، 1388). بیشترین کشت برنج در ایران در سه استان شمالی کشور گیلان، مازندران و گلستان با 71 درصد سطح زیر کشت کل کشور انجام میگیرد. استان گیلان بیش از 35 درصد تولید و سطح زیرکشت شلتوک در کشور را داراست (وزارت جهاد کشاورزی، 1385). در این استان هر ساله بیش از 181 هزار بهرهبردار در سطحی معادل 200 هزار هکتار از اراضی حاصلخیز و مستعد، برنجکاری میکنند. در واقع کشت برنج مهمترین فعالیت کشاورزی این استان بهشمار میآید و اقتصاد این استان نیز بر پایهی محوریت برنج استوار است (جهاد کشاورزی استان گیلان، 1385).
بر اساس آمارنامه کشاورزی سال زراعی 89-1388 دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی، جدول (2-1)، سطح انواع واریتههای شلتوک در کشور در سال زراعی 89-1388 حدود 564 هزار هکتار برآورد شده که استان مازندران 5/38 درصد از اراضی کشت برنج را به خود اختصاص داده است و استان گیلان نیز با داشتن 9/31 درصد اراضی شالیکاری کشور در جایگاه دوم قرار گرفته است.
استانهای گلستان، خوزستان و فارس به ترتیب با 9/9 و 2/9 و 9/3 درصد از برداشت، رتبههای سوم تا پنجم را به خود اختصاص دادهاند و پنج استان مذکور در مجموع 3/93 درصد از اراضی برنج کشور را به خود اختصاص دادهاند. سهم سایر استانهای برنجخیز کشور 7/6 درصد بوده است. میزان تولید انواع کونههای شلتوک کشور حدود 3 میلیونتن برآورد شده که 7/41 درصد آن توسط کشاورزان مازندرانی و 8/27 درصد توسط برنجکاران گیلانی تولید شده است. این دو استان ساحلی جمعاً 5/69 درصد از شلتوک کشور را تولید کردهاند. سه استان خوزستان، گلستان و فارس به ترتیب با 2/10 و 7/9 و 7/4 درصد سهم در تولید شلتوک کشور مقامهای سوم تا پنجم را به خود اختصاص دادهاند.

جدول (2-1) برآورد سطح تولید و عملکرد در هکتار شلتوک سال زراعی 89-1388
نام استان
سطح
تولید
عملکرد

آبی
دیم
جمع
آبی
دیم
جمع
آبی
دیم
آذربایجان شرقی
2117
0
2117
8927
0
8927
4217
0
آذربایجان غربی
70
0
70
280
0
280
4000
0
اردبیل
322
0
322
1073
0
1073
33308
0
اصفهان
10651
0
10651
59993
0
59993
6/5632
0
ایلام
1612
0
1612
7599
0
7599
3/4714
0
چهار محال و بختیاری
3190
0
3190
15793
0
15793
9/4950
0
خراسان رضوی
2032
0
2032
8635
0
8635
7/4249
0
خراسان شمالی
2461
0
2461
10217
0
10217
7/4151
0
خوزستان
51723
0
51723
306845
0
306845
5/5932
0
زنجان
4081
0
4081
15644
0
15644
4/3833
0
سیستان و بلوچستان
3360
0
3360
13468
0
13468
4/4008
0
فارس
21741
0
21741
142179
0
142179
7/6539
0
قزوین
2569
0
2569
11090
0
11090
8/4316
0
کرمانشاه
26
0
26
72
0
72
1/2770
0
کهکیلویه و بویراحمد
3274
0
3274
17042
0
17042
1/5205
0
گلستان
55545
0
55545
291247
0
291247
4/5243
0
گیلان
179570
0
179570
837194
0
837194
2/4662
0
لرستان
2511
0
2511
8450
0
8450
2/3365
0
مازندران
216652
0
216652
1256958
0
1256958
7/5801
0
یزد
10
0
10
31
0
31
5/3139
0
کل کشور
563517
0
563517
3012739
0
3012739
3/5346
0
2-3- نظام بهرهبرداری
نظامبهرهبرداری سازمان اجتماعی (اقتصادی و فنی) مرکب از عناصری بههم پیوسته است که با هویت و مدیریتی واحد و در چارچوب شرایط اجتماعی، اقتصادی و طبیعی محیط خود امکان تولید محصولات کشاورزی را فراهم میسازد. میتوان گفت نظام بهرهبرداری اساسیترین و عمدهترین موضوع مطرح در بخش کشاورزی آن جامعه را تشکیل میدهد (عبدالهی، 1377). پیدایش نظامهای بهرهبرداری در ایران سابقهای بس دیرینه و همپای شکلگیری یکجا نشینی دارد، اما گسترش نظامبهرهبرداری خانوادگی به زمان اصلاحات ارضی برمیگردد، چرا که شیوههای کشاورزی قبل از اصلاحات ارضی بیشتر مبتنی بر نظام اربابرعیتی بود که پس از اصلاحات ارضی فروکش کرد و نظامهای بهرهبرداری امروزی بهویژه خانوادگی جانشین آن گردیدند که این نظام بخشی ضروری از سیاستهای توسعه روستایی هستند (کائوتسکی، 1381).
جایگاه و نقش استراتژیک بخش کشاورزی در تأمین نیازهای غذایی جامعه و توسعه ملی، ضرورت ایجاد تحولات بنیادی و همهجانبه را در ساختاری کشاورزی از طریق شناخت نظامهای بهرهبرداری مناسب در چارچوب یک برنامهریزی عملی بلندمدت پدید آورده است (Mohammadi, 2005). نظامهای بهرهبرداری زراعی از دیرباز نقش مهم و بسزایی در توسعه کشاورزی داشته و همواره بهعنوان یکی از مسائل بنیادی کشاورزی در جهت بکارگیری صحیح منابع آب، خاک و غیره بهشمار میآید. مهمتر آن که، نوع نظام بهرهبرداری و سطح پایداری آن میتواند در میزان تولید، تخصیص منابع، استفاده بهینه از فنون کشاورزی، تجهیز امور زیربنایی، بهکارگیری ماشینآلات واستفاده بهینه از منابع با بازدهی مناسب موثر باشد (Kamali, 2005). یکی از مباحث اصلی در توسعه بخش کشاورزی، الگوی نظامهای بهرهبرداری زراعی میباشد و توسعه نظامهای بهرهبرداری زراعی مستلزم کسب موفقیت در حوزههایی نظیر ارتقای دانش و بینش بهرهبرداران، ایجاد زمینهای مساعد برای بازار محصولات کشاورزی، بهرهوری بهینه از عوامل تولید و تأمین انواع نهادهها و مهمتر از همه مالکیت اراضی و نظام بهرهبرداری کشاورزی میباشد (Motiee Langrodi, 2002). از طرفی نظامهای بهرهبرداری زراعی همانند یک سیستم چند مؤلفهای هستند که بقا و ماندگاری آنها در گرو تحول مستمر با نظام پیرامونی و تحولات تأثیرگذار میباشد (Jhon, 2003) و پویایی و تحولات لازم در آنها زمانی کارآمد و اثربخش است که به صورت هدفمند، نظامیافته، برنامهریزی شده و مبتنی بر ملاحظات پایداری در کلیه ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی در زمینه و شرایط خاص مطابق با ساختار و کارکرد این نظامها، صورت پذیرد (Haverkort, 1998)، بدین منظور برنامهریزی و سیاستگذاری جهت توسعه نظام بهرهبرداری کشاورزی، باید مبتنی بر افزایش تولید از طریق افزایش عملکرد در واحد سطح بدون صدمه زدن به محیطزیست صورت گیرد، بهطوری که افزایش ظرفیت تولید پایدار نیز باشد (Jalalzadeh, 2005, Filho, 2004). به منظور اصلاح ساختار نظامهای بهرهبرداری زراعی موجود و رهایی از وضعیت

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد کشاورزی پایدار، بخش کشاورزی، محیط زیست Next Entries منبع پایان نامه درمورد توسعه کشاورزی، توسعه روستایی، توسعه روستا