منبع پایان نامه درمورد توسعه پایدار، توسعه پاید، منابع طبیعی

دانلود پایان نامه ارشد

جمهوری اسلامی ایران نیز بیان گردیده است. از آنجائیکه ارزیابی اثرات زیستمحطی یکی از مناسبترین معیارهای توسعه پایدار و مدیریت محیطزیست در کشورمان بهشمار میرود، لذا میبایست در قالب الزامات قانونی قرار گرفته و به مورد اجرا گذاشته شود. در حال حاضر در کشور ایران قوانین، مقررات و مصوباتی در زمینه ارزیابی اثرات زیستمحیطی وجود دارد که برخی از این مقررات مستقیماً و صراحتاً ناظر بر الزام مجریان طرحها و پروژههای عمرانی و توسعهای به انجام ارزیابی اثرات زیستمحیطی میباشد و برخی مقررات دیگر هر چند صریحاً به موضوع ارزیابی اثرات زیستمحیطی اشاره ندارد ولیکن به شکل دیگر و با مفهومی مشابه ویا به علت این که جنبه پیشگیرانه دارد، میتوان آنها را معادل مقررات ارزیابی اثرات زیستمحیطی محسوب و تلقی نمود (دبیری و کیانی، 1386).
2-7-1- پیشینه تاریخی تدوین قوانین و مقررات ارزیابی اثرات زیستمحیطی و اهمیت قانونی آن در جهان
تاریخچه ارزیابی اثرات زیستمحیطی و اهمیت قانونی آن در جهان به اواخر دهه 1960 میلادی باز میگردد، در این زمان دولت ایالات متحده آمریکا بر اساس قانون سیاست زیستمحیطی (NEPA)11 که در سال 1969 (قابل اجرا از اول ژانویه 1970) وضع گردید، سازمانها و موسسات مختلف را موظف نمود که قبل از اجرای هر طرح بزرگ، اثرات زیستمحیطی آن را مورد بررسی قرار دهند. بر این اساس چنانچه به نظر برسد که طرحی باعث به-وجود آمدن اثرات نامطلوب قابل توجه بر محیطزیست میگردد، ناگزیر به تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیستمحیطی، پیش از اجرای چنان طرحهایی خواهند بود. بسیاری از کشورهای دیگر جهان نیز به اقتضای قوانین و ارزشهای اجتماعی خویش مقررات مشابهی را به تصویب رساندند. جمهوری فدرال آلمان در سال 1971، سوئد در سال 1972، انگلستان و کانادا در سال 1973، استرالیا و دانمارک در سال 1974و فرانسه در سال 1976، ضرورت ارزیابی زیستمحیطی را بهعنوان یک اصل پذیرفتند و در سال 1986 قانون ارزیابی اثرات زیستمحیطی به تصویب جامعه اقتصادی اروپا رسید. سازمانهای بینالمللی متعددی مانند برنامه محیطزیست مللمتحد (UNEP)12 بانک جهانی و سازمان توسعه و همکاریهای اقتصادی (ECO, 1974)13 با صدور دستورالعملها و بیانیههایی انجام ارزیابی اثرات زیستمحیطی اثرات ناشی از اجرای طرحهای بزرگ را الزامی نموده و تسهیلات خاصی را برای طرحهای دارای گزارش ارزیابی اختصاص میدهند (منوری، 1384).
2-7-2- پیشینه تاریخی تدوین قوانین و مقررات ارزیابی اثرات زیستمحیطی و اهمیت قانونی آن در ایران
در کشور ایران نیز برای نخستینبار در سال 1354 در آئیننامه جلوگیری از آلودگی هوا مصوب 29/4/1354 کمیسیونهای مجلسین وقت، صدور پروانه تأسیس هر نوع کارخانه و کارگاه جدید و توسعه و تغییر کارخانجات و کارگاههای موجود موکول به رعایت مقررات و ضوابط حفاظت و بهسازی محیطزیست شد. در این زمان عملاً و فقط یک مبحث از ارزیابی زیستمحیطی یعنی استقرار (که از مباحث اساسی و عمده آن نیز میباشد) ملاک عمل قرار گرفته و رعایت میشد و دامنه آن، بررسی و رعایت مقررات و ضوابط زیستمحیطی یا ارزیابی موضوع صرفاً از جهت تعیین محل استقرار کارخانجات و کارگاهها و یا نهایتاً توسعه و تغییر محل کارخانجات بود (دبیری، 1380). بدینترتیب ارزیابی اثرات زیستمحیطی در ایران برای اولینبار در 20/9/1373 در بند الف تبصره 82 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به طور مشخص صورت قانونی بهخود گرفت. طبق این مصوبه مجریان طرحهای کارخانجات پتروشیمی، پالایشگاهها، نیروگاهها، صنایع فولاد، سدها و دیگر سازههای آبی، شهرکهای صنعتی و فرودگاهها موظف گردیدند، به همراه گزارش امکانسنجی و مکانیابی نسبت به تهیه گزارش ارزیابی اثرات زیستمحیطی اقدام نمایند.
با تصویب الزامی شدن ارزیابی اثرات زیستمحیطی برای طرحهای مذکور، طبق تبصره 82 قانون برنامه دوم توسعه و تصویب آئیننامه (الگوی) ارزیابی زیستمحیطی توسعه شورای عالی حفاظت محیطزیست در سال 1376، فرآیند ارزیابی از اعتبار و اهمیت بیشتری برخوردار گردید و جزئیات تفصیلی به طور جدیتری شکل قانونی به خود گرفت. در قانون برنامه سوم توسعه نیز در ماده 105 کلیه طرحها و پروژههای بزرگ تولیدی و خدماتی در پیش از اجرا و در دومرحله انجام مطالعات امکانسنجی و مکانیابی، براساس ضوابط پیشنهادی شورای عالی حفاظت محیطزیست و مصوب هیأت وزیران، موظف به ارزیابی زیستمحیطی گردیدند و رعایت نتایج ارزیابی توسط آنان الزامی شد و در ماده 71 قانون برنامه چهارم تنفیذ ماده یاد شده مدنظر قانونگذار واقع گردید.

2-8- ابعاد زیستمحیطی توسعه پایدار
بطورکلی توسعه پایدار به لحاظ زیستمحیطی شامل مدیریت و برنامهریزی جهت حفاظت از محیطزیست میباشد که زیر مجموعهای از عناصر و عوامل دیگر را جهت رسیدن به این اهداف دربر میگیرد و شامل موارد ذیل میباشد.
2-8-1- حفظ تعادل اکوسیستم طبیعی
مهمترین بخش این مجموعه حفظ تعادل اکوسیستم طبیعی است، که بر خلاف انتظار، امروزه با عملکرد انسان دائماً در حال تغییر و تحول میباشد. این دگرگونی از طریق توسعه بیرویه نواحی مسکونی، خدماتی، کشاورزی و صنعتی، استفاده نامناسب از منابع طبیعی چون جنگلها، مراتع، دریاها، اقیانوسها، معادن، منابع انرژی و غیره ایجاد آلودگیهای زیستمحیطی از جمله آلودگی هوا و منابع آب و خاک بوجود میآید. حاصل این تغییرات، تخریب محیطزیست، تجمیع آلودگیهای زیستمحیطی، تکثیر بیماریهای جسمی و روانی، انقراض گونههای مختلف گیاهی و جانوری، تخریب لایه ازون، افزایش گرمای زمین و درکل ایجاد انحراف در سیر طبیعی اکوسیستم طبیعی است.
با این حال در عواملی که موجب تغییرات اکوسیستم طبیعی میشود، ایجاد تعادل نموده تا حداقل در اکوسیستم طبیعی نیز تعدیل برقرار شود. برای این کار عناصر دیگری از ابعاد زیستمحیطی جهت رسیدن به توسعه پایدار مطرح میشود که در زیر به توضیح آن پرداخته میشود.
2-8-2- تلفیق امور توسعه با محیطزیست
بدینمعنی که در برنامهریزیهای بلندمدت و کوتاهمدت توسعه، در بخشهای مختلف صنعت، کشاورزی و خدمات، جنبههای زیستمحیطی را باید درنظر گرفت تا آسیبی به محیط زیست وارد نشود.
2-8-3- برنامهریزی و مدیریت منابع طبیعی
چنانچه در استفاده از منابع مختلف طبیعی از جمله جنگلها و مراتع، منابع آبی و ارضی، منابع انرژی و سوخت، منابع معدنی و استخراجی و غیره، برنامهریزی دقیق و مدیریت بهینه وجود داشته باشد، رسیدن به اهداف مطلوب، با مصرف بهینه این منابع بهتر خواهد بود و از مصرف بیرویه نیز جلوگیری بعمل میآید.

2-8-4- استفاده بهینه از منابع آب، خاک و انرژی
از آنجا که منابع آب، خاک و انرژی از عناصر حیاتی و اساسی زندگی بشر است، لزوم توجه بنیادین به این منابع احساس میشود. عناصر یاد شده در یک سیستم طبیعی کاملاً وابسته به یکدیگرند، اما امروزه عملکرد انسان کارکرد این سیستم برهم زده است، از سوی دیگر حیات بشر و دیگر موجودات زنده کاملاً وابسته به این عناصر بوده، بنابراین در استفاده از این عناصر برنامهریزی و مدیریت دقیق وجود داشته باشد. آب بهعنوان مهمترین عناصر حیاتبخش، پاککننده و طراوت بخش کرهزمین، نقش موثر و حیاتی در اکوسیستم طبیعی ایفا میکند، اما بشر بدلیل استفاده نادرست، آن را به یک عنصر مخرب محیطی تبدیل میکند، چرا که بسیاری زبالهها و فاضلابهای شهری، صنعتی و روستایی بهراحتی وارد رودخانهها، دریاچهها ودیگر منابع آب میشوند.
از سوی دیگر تحقیقات نشان میدهد که از سال 1933تا 1967 که ریختن پسماندههای اتمی به دریا غیرقانونی شد، تخمین زده میشود که 90 هزار تن زباله هستهای با سطح رادیواکتیو یک میلیارد «کوری» به دریا ریخته شده است و از طرفی نیز هر ساله، 6 میلیون تن نفت به اقیانوسها تخلیه میشود. با این حال پیشبینی میشود که بسیاری از مناقشات بینالمللی در قرن 21 (دستکم در بخشی از جهان) آب شیرین خواهد بود (نصیری، 1379).
مساله آب آشامیدنی سالم و بهداشتی از دیگر مشکلاتی است که اغلب کشورهای توسعه نیافته، بخصوص در نواحی روستایی با آن مواجه هستند. طبق گزارش اجلاس جهانی توسعه پایدار در 2002 میلادی، بیش از 2 میلیارد نفر از مردم جهان از آب آشامیدنی سالم، محروماند و دوبرابر این میزان، فاقد بهداشت کافی هستند، بیش از 3 میلیون نفر نیز، روزانه از بیماریهای ناشی از آب ناسالم میمیرند (کمیته ملی توسعه پایدار، 1382).
فرسایش خاک نیز از دیگر مشکلات زیستمحیطی است که غالباً حاصل از عملکرد انسان از طریق تخریب جنگلها، مراتع، تبدیل اراضی و بیابانزدایی بهوجود میآید. تحقیقات نشان میدهد (بانک جهانی، 1383). بدیهی است که فرسایش خاک، کاهش بازدهی خاک در امور کشاورزی را درپی دارد، که جبران آن هزینه زیادی را دربر میگیرد، بنابراین در ارتباط با این منبع حیاتی نیز باید برنامهریزی دقیق صورت پذیرد.
منابع انرژی نیز بهعنوان محرک فعالیتهای انسانی و دیگر موجودات زنده، نقش اساسی در اکوسیستم طبیعی ایفا میکنند. نور خورشید بهعنوان بزرگترین منبع انرژی است که هنوز انسان به خوبی نتوانسته از آن در تولید انرژی استفاده کند و تنها متکی به منابع طبیعی دیگری چون نفت، گاز و دیگر سوختهای فسیلی است که به صورت مداوم و گسترده از آنها استفاده میکند و وابستگی کامل نسبت به آنها دارد. این امر در کشورهای درحال توسعه بارزتر است چرا که مواد اولیه (فرآوری نشده) کماکان مهمترین منبع درآمد در این کشورهاست (نصیری، 1379).
2-8-5- جایگزینی منابع تجدید پذیر
منابع آب، خاک، انرژی، هوا، مراتع، جنگلها و گونههای مختلف گیاهی و جانوری، منابعی هستند که به دلیل استفاده مکرر انسان، امکان کاهش و یا آلودگی آنها وجود دارد. هماکنون سطح بیابانزدایی به علت تخریب مراتع و جنگلها در حال گسترش است (بانک جهانی، 1383).
2-8-6- برنامهریزی و مدیریت حوادث غیر مترقبه
یکی از چالشهای توسعه پایدار حوادث طبیعی و انسانی ساخت از جمله، سیل، ساعقه، زلزله، آتشسوزی، خشکسالی، سرمازدگی، طوفان و تکثیر امراض و آفات از جمله موانع توسعه پایدار هستند که باید با مدیریت و پیشگیری، آسیب و ضرر آنها را به حداقل رساند. بدیهی است که در این عرصه نقش سازمانهای بینالمللی بسیار موثر است.
2-8-7- کنترل آلودگیهای زیستمحیطی
آلودگیهای زیستمحیطی شامل آلودگی آب، خاگ و آلودگی صوتی است که از طرق مختلف بهوجود میآیند. ولی علت ریشهای همه آنها، تراکم و افزایش جمعیت است. چرا که هر جا جمعیت با تراکم بیشتری باشد، این آلودگیها بیشتر است. در سطح بینالمللی، با توجه به سهم متفاوت در آلودگی محیطزیست، کشورها مسئولیت مشترک ولی متفاوتی در این زمینه دارند (نصیری، 1379).
2-9- پیشینه نظری
ابراهیمی و همکاران (1390) در تحقیقی که در زمینه «مقایسه پایداری مصرف نهادهها در مزارع شالیکاری سنتی و تجهیز شده ایران (مطالعه موردی استان گیلان)» انجام دادند به این نتایج دست پیدا کردند که، کشاورزان دارای اراضی تجهیز شده از کود شیمیایی و کود دامی بیشتری نسبت به کشاورزان دارای اراضی سنتی استفاده نموده بودنی ولی کشاورزان دارای دارای اراضی تجهیز شده از سم کمتری نسبت به کشاورزانی که دارای اراضی سنتی بودند استفاده کرده بودند ضمناً در زمینه استفاده از زنبور تریکوگراما برای کنترل بیولوژیک کرم ساقهخوار برنج دو جامعه تقریباً با هم برابر بودند و اختلاف معنیداری نداشتند.
علیزاده 14 (2000) در تحقیقی که در زمینه «مقایسه اقتصادی نشاکار سنتی و مکانیزه برنج با تاکید بر نقش نیروی کار در تولید» انجام داد به این نتایج دست پیدا کرد که، استفاده از ماشین نشاکار علاوه بر کاهش سختیکار، بهبود شرایط کشت و عملکرد محصول و جبران کمبود نیروی کار در مواقع بحرانی، موجب کاهش نسبی هزینه تولید نیز میگردد. همچنین، کاهش مقدار بذر برای خزانهگیری، کود و سایر نهادههای کشاورزی از مزایای دیگر کشت ماشینی بود.
علیزاده و کیخا (1388) در تحقیقی که در زمینه «تاثیر یکپارچهسازی اراضی بر عملکرد محصولات کشاورزی دهستان لوتک شهرستان زابل» انجام دادند به این نتایج دست پیدا کردند که، یکپارچهسازی

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد توسعه پاید، توسعه پایدار، کشاورزی پایدار Next Entries منبع پایان نامه درمورد نیروی کار، محصولات کشاورزی، مطالعه موردی