منبع پایان نامه درمورد تعارض کار، حمایت اجتماعی، ایفای نقش، نقش خانوادگی

دانلود پایان نامه ارشد

میگیرند که زنان در مقایسه با مردان سطوح بالاتری از تعارض کار-خانواده را تجربه میکنند، آنها همچنین با استناد به وجود تفاوتهای جنسیتی در نوع مجازات افراد در صورت عدم ایفای نقش به این نتیجه میرسند که احتمالأ جهت تداخل نقش بر حسب جنسیت برای زنان و مردان متفاوت است. بدین ترتیب که زنان تعارض را از خانواده به کار و مردان تعارض را از کار به خانواده تجربه میکنند.
6-در قضیه ششم، مدل تعارض کار-خانواده با مرحله معینی از زندگی شخص پیوند میخورد. در این قضیه گرینهاوس و بیوتل از یک سو با استناد به تحقیق بایلن130 (1970) اظهار میکنند که تعارض کار-خانواده در مراحل اولیه زندگی شغلی شخص شدیدتر است. فرد در سالهای اولیع اشتغال از هر قلمرو نقشهای کاری و خانوادگی فشارهای قویتری میپذیرد. در واقع یکی از وظایف اصلی فرد شاغل برای اجتماعی شدن در شغل خویش، مواجهه با این فشارهای شغلی و خانوادگی است. از سوی دیگر این احتمال نیز وجود دارد که تعارض کار-خانواده در طول مرحله میانه زندگی شخص شدیدتر باشد، زیرا در مرحله میانی زندگی شغلی (در سن 42-35 سالگی) این احتمال وجود دارد که افراد دوباره به سوی زندگی خانوادگی روی آورند و توجه بیش از حد به کار را مورد تردید قرار دهند.
7-در قضیه هفتم، گرینهاوس و بیوتل بین حمایت از دیگران با تعارض کار-خانواده ارتباط برقرار میکنند. این قضیه ناظر به حمایت اجتماعی است که به دوشکل با تعارض کار-خانواده مربوط میشود: نخست از این طریق که اعضای یک مجموعه نقشی را از راه فراهم کردن تقاضاهای زمانی کمتر، فشار کمتر یا انتظارات منعطفتر نسبت به فرستنده نقش مستقیمأ فشارهای نقش معین را کاهش میدهند، دوم حمایت اجتماعی ممکن است رابطه بین تعارض کار-خانواده و پیامدهای منفی آن بر سلامت روانی و اجتماعی فرد را از طریق تأثیر ابعاد ویژه حمایت (عاطفی، ابزاری و اطلاعاتی) بر تعارض تعدیل کنند. (گرینهاوس و بیوتل، 1985) (به نقل از امیرسالاری، 1386).
گرینهاوس و بیوتل در مدل خود سه نوع تعارض عمده شامل مبتنی بر زمان131، تعارض مبتنی بر فشار132 و تعارض مبتنی بر رفتار133 را تشخیص میدهند (آیکان134، 2005).
الف) تعارض مبتنی بر زمان
این تعارض، پیامد رقابتهای چندگانه برای تصاحب زمان در اختیار فرد است. حال آنکه نماتوان مدت زمان انجام فعالیت در یک نقش را برای فعالیتهای مربوط به نقش دیگر اختصاص داد. تعارض مبتنی بر زمان دو شکل عمده دارد:
1-فشارهای زمانی پیوسته با یک نقش ممکن است پیروی از انتظارات ناشی از نقش دیگر را به لحاظ فیزیکی ناممکن سازد.
2-ممکن است وقتی شخص میخواهد به طور فیزیکی تقاضاهای یک نقش را برآورده کند، درگیر اشتغال ذهنی با نقش دیگر شود.
منابع تعارض مبتنی بر زمان در نقش شغلی شامل تعداد ساعات کار در هفته، میزان اضافهکاری، نوبت کاری، انعطاف پذیری برنامه زمان بندی کار، کنترل شخص بر برنامه زمان بندی کار و تمایل حاد و شدید فرد شاغل نسبت به انجام کار در ساعات طولانی است. این عوامل از طریق گسترش تعهد زمانی فرد به ایفای نقش کاری خود بر تعارض کار-خانواده تأثیر مثبت میگذارند. منابع این نوع تعارض در نقش خانوادگی که احتمال بروز تعارض کار-خانواده را میافزاید شامل: ازدواج، نقش والدینی و مسئولیت تربیت فرزند، وجود فرزندان جوان، بعد خانواده و تعداد ساعات کار هفتگی همسر است. زنانی که شوهران آنها تا حد زیادی درگیرند و زمان کمتری برای نقش خانوادگی اختصاص میدهند بیشتر دچار تقاضاهای سنگین در خانواده میشوند، همین موضوع به صورت دیگر برای مردان صادق است. شوهران زنان مدیر یا متخصص در مقایسه با شوهران زنان غیرمتخصص و مدیر، تعارض کار-خانواده شدیدتری را تجربه میکنند. اشتغال زنان در مشاغل تخصصی یا مدیریتی که لازمه آن کار در ساعات طولانی و اشتغال ذهنی نسبت به وظایف شغلی است، فشارهای شدیدتری را به شوهر آنها برای مشارکت زیادتر در فعالیتهای خانوادگی وارد میکند و در نتیجه آنها نسبت به مسئولیتهای کاری دچار احساس تعارض میشوند (وایدانوف135، 2004).
ب)تعارض مبتنی بر فشار
شکل دوم تعارض کار-خانواده در مدل گرینهاوس و بیوتل، فشار تولیدشده نقش در نتیجه محرکهای تنشزای شغلی و خانوادگی است. این محرکها در قلمرو هریک از نقشهای شغلی و خانوادگی، فشارهای فیزیکی و روانی نظیر تنش، اضطراب، خستگی، افسردگی و بیحوصلگی و تندخویی را پدید میآورد که ایفای انتظارات ناشی از نقش دیگر را دشوار میسازد. بدین ترتیب زمانی تعارض مبتنی بر فشار به وجود میآید که فشار حاصله در یک نقش بر عملکرد شخص در نقش دیگر اثر گذارد، ناسازگاری نقشها اغلب به جهت فشار یک نقش است که پیروی از تقاضاهای نقش دیگر را دشوار میسازد. منابع این تعارض در کار شامل ابهام نقش کاری136، تعارض نقش کاری137، در سطوح پایین حمایت سرپرست، تنش در ارتباطات، میزان تغییرات محیطی کار، فقدان یا ضعف ویژگیهای مطلوب شغلی، مانند تلاش برانگیزی، تنوع در وظایف138، اهمیت وظیفه139، استقلال و آزادی عمل در کار140، تناسب کار با شخص است (وایدانوف، 2004).
این عوامل موجب خستگی، فشار روانی و یا نگرانی شکست در کار شده و بر خانواده فرد تأثیر منفی میگذارند. به طوری که فرد شاغل را در جهت افسردگی در کار و احتمالأ کاهش برقراری تماسهای شخصی در خانه سوق میدهد. همچنین تعهد زیاد زمانی نسبت به کار میتواند به طور غیرمستقیم بر این نوع از تعارض تأثیر گذارد. منابع تعارض مبتنی بر فشار در نقش خانوادگی شامل فقدان یا حمایت کم زوجین از یکدیگر است. مردی با نگرشهای فمینیستی، رفتار عادی حمایت آمیزی نسبت به همسرش ابراز میکند که میتواند تا حد زیادی مانع تعارض کار-خانواده شود.
در مقابل زنانی که شوهر آنها تمایل یا نگرش مطلوبی نسبت به اشتغال آنان ندارد، احتمالأ تعارض نسبتأ شدیدی را بین نقشهای خانوادگی و شغلی خود تجربه میکنند. عدم توافق زن و شوهر دربارهی نقشهای خانوادگی و عدم تشابه زوجین در باورهای بنیادین میتواند نظام متقابل حمایت را تضعیف کند و به تنشهای خانوادگی یاری رساند و از این طریق تعارض کار-خانواده را تقویت کند. تعهد زمانی گسترده نسبت به نقشهای خانوادگی به جهت وجود فرزندان خردسال میتواند به طور غیرمستقیم موجب فشار شود (آیکان، 2005).
ج) تعارض مبتنی بر رفتار
در این نوع تعارض الگوهای ویژهای از رفتار در نقش معینی با انتظارات مربوط به رفتار در نقش دیگر ناسازگار میشود؛ بدین ترتیب ممکن است در نقش شغلی رفتارهایی از فرد درخواست شود که با انتظارات رفتاری در حوزه نقشهای خانوادگی، تعارض داشته باشد. زمانی که علیرغم تعدیل و تغییر رفتار خود نتواند از انتظارات رفتاری آن تبعیت کند، دچار تعارض مبتنی بر رفتار خواهد شد. لذا افرادی که برای تعدیل و تنظیم الگوهای رفتاری خود از انعطافپذیری کمتری برخوردارند، احتمالأ تعارض بین نقشی بیشتری را تجربه میکنند؛ بنابراین احتمال زیادی وجود دارد که سبکهای رفتاری مردان در کار نظیر غیرشخصی، منطقی بودن و مقتدربودن با رفتارهای موردانتظار همسر و فرزندان نظیر عاطفی، حساس و صمیمیبودن ناسازگار شود، به همین دلیل بسیاری از مدیران مرد جوان احساس میکنند که بین نظامهای رفتاری و ارزشی ناسازگار، محدودیتهای عاطفی در کار و انتظارات آزاد اعضای خانواده گرفتار شدهاند. این مدل از چند نظر حائز اهمیت است: نخست از جهت نگرش وسیع و کلگرایی که در بررسی ابعاد و جنبههای متعدد پدیده تعارض کار-خانواده به کار گرفته اند. دوم از حیث سنخ شناسی سه گانه آنها از این نوع تعارض و شناسایی منابع بروز آن به تفکیک کار و خانواده.
سوم از لحاظ توجه به عامل جنسیت. چهارم بدین خاطر که به ماهیت دوسویه تعارض کار-خانواده لااقل در قضایای مدل توجه نمودهاند. در مجموع با استفاده از دستهبندی تعارض کار-خانواده به سه گونه کلی میتوان منابع متفاوت هریک را در حوزه خانواده و کار بازشناخت و به ساز و کار عمل پی برد. با این همه مدل گرینهاوس و بیوتل دارای ابهامات و ضعفهایی نیز هست. مهمترین ضعف آن عدم توجه به پیامدهای بروز تعارض کار-خانواده است. نکته دیگر مبهم بودن سازوکار و چگونگی تأثیر متغیرهای برجستگی نقش و اثرات مجازات منفی در صورت عدم ایفای انتظارات نقش، بر منابع و متغیرهای شغلی و خانوادگی است. در این مورد مدل توضیح نمیدهد که چه رابطهای بین برجستگی نقش و مجازاتهای منفی با منابع شغلی و خانوادگی ایجادکنندهی فشارهای ناسازگار بین کار و خانواده وجود دارد و چگونه اثر برجستگی نقش و مجازاتها از طریق خصایص شغلی و خانوادگی بر تعارض کار-خانواده منتقل میشود (رستگارخالد، 1385).
2-12-1-2- مدل خصایص نقش کاری، تقاضاهای ساختاری خانواده و تعارض کار-خانواده وایدانوف
دومین مدل از مدلهای عمومی، مدل خصایص نقش کاری، تقاضاهای ساختاری خانواده و تعارض کار-خانواده وایدانوف است. بر اساس این نظریه، افراد معمولأ در مکانهای جداگانه وظایف شغلی و خانوادگی خود را انجام میدهند؛ بنابراین در زمان یکسان قادر به ایفای نقش شغلی و خانوادگی نیستند. از طرفی شرایط تنشزا در یک نقش ممکن است به نقش دیگر سرایت کرده و انرژی لازم برای ایفای آن نقش را از بین ببرد. خصایص نقش شغلی که ممکن است منجر به تعارض شوند عبارتند از اشتغال ذهنی به فعالیتهای خانوادگی، ساعات کار همسر، تعداد و سن فرزندان.
2-12-1-3- مدل پیشایندها و پیامدهای تعارض کار-خانواده دوکسبری و هیگینز
در این متغیر چند عامل تعیینکننده اصلی تعارض کار-خانواده هستند. درگیری شغلی، درگیری خانوادگی، انتظارات شغلی و انتظارات خانوادگی. درگیری شغلی یا خانوادگی شدید به ترتیب منجر به افزایش تعارض شغلی یا خانوادگی شده و به طور مستقیم بر تعارض کار-خانواده اثر میگذارد. از طرفی انتظارات شغلی یا خانوادگی زیاد نیز منجر به افزایش تعارض شغلی خانوادگی شده و به طور مستقیم بر تعارض کار-خانواده اثر میگذارد.
2-12-1-4- مدل پیشایندها و پیامدهای تعارض کار-خانواده فرون141، راشل142 و کوپر143
در این مدل رابطه بین تعارض کار-خانواده با تنشهای شغلی، خانوادگی و سلامتی فرد در دو حوزه کار و خانواده بررسی میشود (فرون، راشل و کوپر، 2001) (به نقل از رستگارخالد، 1385).
2-12-2- مدلهای مبتنی بر حمایت اجتماعی
2-12-2-1- مدل حمایت اجتماعی و تعارض کار-خانواده کارلسون144 و پرو145
در این مدل تأثیر حمایت اجتماعی دریافت شده از کار یا خانواده بر تعارض کار خانواده بررسی شده است و حمایت اجتماعی به عنوان راهی برای کاهش تعرض مطرح شده است (رستگارخالد، 1385).
2-12-2-2- مدل حمایت اجتماعی آدامز146 و کینگ147
در این مدل به این موضوع پرداخته شده است که احتمالأ شکل خاصی از حمایت اجتماعی بر نوع خاصی از تعارض اثر میگذارد. مثلأ حمایت عاطفی و ابزاری از طرف خانواده با تعارض خانواده-کار ارتباط منفی دارد و در مقابل حمایت کار از محیط خانوادگی موجب کاهش تعارض کار-خانواده میشود (آدامز و کینگ، 1996) (به نقل از رستگارخالد، 1385).
2-12-2-3- مدل حمایت محل کار، سازگاری شخصی و تعامل کار-غیرکار کرچمایر148 و کوهن149
در این مدل دو پیش فرض و دو راهبرد موردبررسی قرار گرفته است. پیش فرضها حاکی از آنند که تداخل حاصل از کار و تداخل حاصل از غیرکار با هم تفاوت دارند. زمانی تداخل حاصل از کار رخ میدهد که تقاضاهای کاری، منابع، تعهد و انرژی یک فرد را تخلیه کرده و در نتیجه توانایی وی را برای ایفای نقشهایی غیرکاری کاهش دهد، درحالی که تداخل غیرکاری زمانی اتفاق میافتد که تقاضاهای غیرکاری این منابع را به اتمام برساند. پیش فرض دیگر بر وجود یک رابطه دوسویه بین تعارض کار-غیر کار تأکید میکند. راهبردهای بیان شده در این مدل شامل حمایت محل کار از کارکنان و سازگاری خود فرد است.
2-12-2-4- مدل متغیرهای کاری، حمایت خانوادگی، کنترل بر کار و تعارض کار-خانواده توماس و گانستر150
در این مدل چهار جزء اصلی شامل متغیرهای شغلی حمایتکننده از خانواده، کنترل بر کار، تعارض کار-خانواده و پیامدهای فشار کاری بررسی میشود (به نقل از رستگارخالد،

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد تعارض کار، تعهدسازمانی، تعهد سازمانی، منابع انسانی Next Entries منبع پایان نامه درمورد تعهدسازمانی، زندگی کاری، کیفیت زندگی کاری، تعارض کار