منبع پایان نامه درباره پیشگیری اجتماعی، ارتکاب جرم، تکرار جرم، پیشگیری از جرم

دانلود پایان نامه ارشد

بکاریا و ژرمی بنتام) میتواند آثار پیشگیرانه مؤثری بر جرم داشتهباشد. از اینرو در بسیاری از کشورهای اروپایی با اتخاذ همین راهبرد، مجازاتهای مقرر قانونی را تشدید کردند و تدابیری مانند آزادی مشروط، تعلیق و …. را نیز از قوانین خود حذف کردند. اما نتیجه این اقدام، کاهش نرخ بزهکاری نبود، از این رو مجدداً تصمیم گرفتند که رویه و سیاستهای موجود را تغییر دهند تا از این طریق به امنیت بیشتری دست یابند. پیشگیری کیفری نیز خود به دو شاخه تقسیم می شود: پیشگیری عام، پیشگیری خاص.
بنابراین این نوع پیشگیری، ناظر به اقدام کیفری قبل و بعد از وقوع جرم است که با بهره جستن از ساز و کارهای نظام عدالت کیفری در صدد کاهش نرخ بزهکاری است. (همان، 63) این اقدام بعد از ارتکاب جرم صورت میپذیرد تا از تکرار جرم در آینده جلوگیری شود.
این نوع از پیشگیری عمدتأ ناظر به پیشگیری از تکرار جرم است؛ منظور تدابیری است که در طی فرایند قضایی از مرحله تعقیب تا اجرای کیفر به کار گرفته میشود که در اصلاح و بازپذیرسازی بزهکاران تأثیر مهمی دارد.
پیشگیری واکنشی ناظر به مراحل مختلف فرایند دادرسی می‌باشد. در این مراحل پلیس تحت امر مقامات قضایی انجام وظیفه مینماید. پیشگیری واکنشی و پلیسی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. و به دو شاخه تقسیم می شود: پیشگیری عام، پیشگیری خاص.
الف) پیشگیری عام: هدف این نوع پیشگیری این است که با اجرای مجازاتها به طور سریع و حتمی و آن هم در ملاء عام، انگیزه ارتکاب جرم را در بزهکاران بالقوه کاهش دهد و یا کلا از بین ببرد. در این رابطه ژرمی بنتام اعتقاد داشت که دیوارهای زندان باید دارای رنگی باشد که همگان در گذر از محدوده آنجا، متوجه شوند که اینجا زندان است، اینجا سرمنزل نهایی بزهکاران است، از این رو با عبرت از بزهکاران در حال تحمل کیفر، اندیشه ارتکاب جرم از میان رود.
ب) پیشگیری خاص: هدف این نوع پیشگیری، اجرای کیفر نسبت به بزهکار برای پیشگیری از ارتکاب مجدد جرم توسط اوست. اصلاح و درمان بزهکاران که از چند دهه پیش مطرح شده و فردی کردن کیفرها (که از ابداعات مکتب نئوکلاسیک حقوق جزا است) به همین منظور انجام شده است.
در این رابطه، قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 ماده 17 بیان داشته: مجازات بازدارنده، تأدیب یا عقوبتی است که از طرف حکومت به منظور حفظ نظم و مراعات مصلحت اجتماع در قبال تخلف از مقررات و نظامات حکومتی تعیین می گردد از قبیل حبس، جزای نقدی، تعطیل محل کسب، لغو پروانه و محرومیت از حقوق اجتماعی و اقامت در نقطه یا نقاط معین و منع از اقامت در نقطه یا نقاط معین و مانند آن.
2. پیشگیری غیرکیفری یا کنشی
پیشگیری کنشی یا غیرکیفری یا پیشین، اقداماتی است که پیش از ارتکاب جرم صورت میگیرد بهعبارت دیگر، «پیشگیری کنشی اقدام مناسب غیرکیفری است که از طریق کاهش یا از بین بردن علل جرمزا و نامناسب نشان دادن موقعیتهای ارتکاب جرم در صدد جلوگیری از رخدادن بزه میباشد». (نیازپور، 1382: 97) این نوع پیشگیری شامل پیشگیری از طریق حذف و خنثی نمودن عوامل بزهزا و پیشگیری از طریق حذف یا تغییر موقعیتهای بزهزا است.
تقسیمبندیهای زیر شاخههایی از پیشگیری غیرکیفری هستند:
الف) پیشگیری عام و خاص غیرکیفری
پیشگیری عام به مجموعه تدابیری اطلاق میشود که علیه کلیه علل جرمزا اجرا میشوند، اما پیشگیری خاص شامل یک سلسله راهکارها به منظور پیشگیری از جرم خاصی اجرا میشود.
ب) پیشگیری انفعالی و پیشگیری فعال
پیشگیری انفعالی نوعی هشدار دادن و اخطار دادن به شهروندان است تا در جامعه بزهدیده نشود. در واقع در این نوع پیشگیری به اطلاع رسانی تکیه شده و به هشدار و اخطار اکتفا میشود. بنابراین اقدامات عملی صورت نمیگیرد. اما در پیشگیری فعال، بهطور عملی از وقوع جرم پیشگیری میشود. بنابراین، مسئولان ذیربط عملاً دست بهکار شده و اقداماتی را اجرا میکنند. پیشگیری انفعالی، بزهدیده مدار است، در حالی که پیشگیری فعال فاقد چنین خصیصهای است.
ج) پیشگیری بر مبنای سن
تدابیر پیشگیرانهای که برای پیشگیری از جرائم اطفال و نوجوان بهکار گرفته میشود، قاعدتاً باید با تدابیر اجرایی برای بزرگسالان متفاوت باشد. دلیل این تفکیک، وجود روحیات خاص کودکانه و احساسات مربوط به آنان است. بر همین مبنا، سازمان ملل متحد، در سال 1990 میلادی با تصویب قطعنامهای با عنوان اصول راهبردی برای پیشگیری از بزهکاری اطفال و نوجوانان، توجه همگانی را به تفکیک مذکور جلب کرد. اصول این قطعنامه که به قواعد ریاض نیز معروف است، اختصاص به اطفال و نوجوانان داشته و برای پیشگیری از بزهکاری آنان تبیین شده است.
د) پیشگیری اجتماعی و پیشگیری وضعی
این طبقه بندی، متداول ترین نوع دستهبندی پیشگیری است. از نظر جرمشناسی، پیشگیری اجتماعی مبتنی بر علت شناسی جرم است. یعنی پیشگیری اجتماعی از جرم، مستلزم قبول این واقعیت است که عوامل مختلفی در تکوین جرم نقش دارند. «پیشگیری اجتماعی از بزهکاری شامل مجموعه اقدامات پیشگیرانهای است که به دنبال حذف یا خنثی کردن آن دسته از عواملی است که در تکوین جرم مؤثر بوده اند.»(نجفی ابرندآبادی، 19؛ 1379) ریشههای این نوع پیشگیری را در مکتب تحققی ایتالیایی باید دانست. در واقع طرفداران مکتب تحققی ایتالیایی مدافع این اندیشه بودند که محیط اجتماعی- اقتصادی- فرهنگی میتواند عامل جرمزای مهمی باشد. بنابراین تنها به ارائه و گسترش راهکارهای پیشگیرانه پرداختند حتی لمبروزو که بر عوامل انسان شناختی تأکید میکرد، پیشنهاد کرد که به منظور کاهش آثار نامطلوب الکل، برای نوشابههای الکلی مالیات بسیار سنگین وضع کنند.(پرادل،96؛ 1381) عوامل محیط اجتماعی عمومی و شخصی، نقش عمدهای در بزهکاری دارند. بنابراین، پیشگیری اجتماعی به نوعی مداخله در محیط اجتماعی عمومی و شخصی است. در پیشگیری اجتماعی سعی میشود که با استفاده از نهادهای اجتماعی بر شهروندان جامعه تأثیر گذاشته شود و آنان را طوری تربیت کنند تا ترمز وجدان و «پلیس مَن» در آنان تقویت شده و بدون حضور پلیس و … از ارتکاب جرم اجتناب کنند. بنابراین، این نوع پیشگیری سعی در سالم سازی محیط اجتماعی داشته تا از این طریق با ریشههای بزهکاری مبارزه کنند.
هرچند که این نوع پیشگیری آثار سریعی دارد اما ایراداتی از جمله موارد زیر را نیز در بردارد:
– ممکن است باعث تعرض به حق خلوت شهروندان شود.
– آثار موقتی و مقطعی دارد.
– عموماً باعث جابجایی بزهکاری میشود.
– نسبت به همه جرائم کاربرد ندارد.
– بر روی همه بزهکاران (از جمله مجانین یا کودکان) بیتأثیر است.
– هزینه بردار است.
– باعث تحمیل هزینههای اضافی بر همه اقشار جامعه (مرفه و فقیر) میشود.
به طبقهبندی مذکور، میتوان پیشگیری دفاعی و پیشگیری رهایی بخش (آزادی بخش) و همچنین پیشگیری بر مبنای الگوی پزشکی را نیز اضافه کرد. اما به دلیل اهمیت کمتر و جلوگیری از اطاله کلام و دور شدن از موضوع مورد بحث، از بررسی آنها خودداری میکنیم.
گفتار پنجم: پیشگیری اجتماعی
پیشگیری اجتماعی عبارت است از مجموعه تدابیر و اقدام هایی که به دنبال حذف یا خنثی کردن علل و عوامل تکوین دهنده و زمینهساز جرم است. هدف از پیشگیری سالم سازی جامعه است به طوری که بتوان هم از وقوع جرم اولیه و هم از تکرار جرم جلوگیری کرد.
پیشگیری اجتماعی، ایجاد تغییرات و اصلاحات فردی و محیطی است که منجر به اصلاح جامعه و فرد و منجر به جلوگیری از جرم به صورت پایدار و همیشگی میشود. پیشگیری اجتماعی نتایج مثبتی داشته است. در پیشگیری اجتماعی به دنبال هماهنگسازی اعضای جامعه یا قواعد اجتماعی هستیم. محور اقدامات در پیشگیری اجتماعی فرد است به دیگر سخن پیشگیری اجتماعی مجرممدار و فردمدار است، در پیشگیری اجتماعی از طریق آموزش، تربیت، ترغیب و تنبیه در صدد هستیم تا معیار شناخت اعمال خوب و بد را به فرد القا کرده و قدرت ارزیابی و ارزشیابی عملکرد خویش را به او بدهیم. پیشگیری اجتماعی از اقداماتی تشکیل میشود که به انواع محیط های پیرامون فرد تأثیر می‌گذارد کلیه این محیطها در فرایند جامعهپذیری و اجتماعیپذیری یک فرد نقش داشته و دارای کارکردهای اجتماعی هستند هریک از محیط‌های خانه، مدرسه، دانشگاه، دوستان و… در یک مقطع خاص زمانی عمل کرده و فرآیند جامعه پذیری را تسهیل می کنند، به طور مثال دارای دو کارکرد آموزشی و تربیتی میباشد.
کارکرد نخست دانشگاه آموزش فنون و علوم است و حال آنکه کارکرد جنبی آن آموزش نحوه معاشرت با جامعه است. خانواده علاوه بر اینکه موظف به تأمین تغذیه و بهداشت اطفال است، باید پرورش و تربیت آنها را نیز برعهده بگیرد. بنابراین هرگاه هر یک از این محیط ها رسالت تربیتی، پرورشی و سازگارسازی خویش را به انجام نرسانند اولین خلل در زمینه جامعهپذیری فرد ایجاد شده و در واقع زمینه ارتکاب جرم فراهم میشود. پیشگیری اجتماعی در واقع بر دو نقطه یک خط شبیه است که دریک طرف فرد و خانواده و در طرف دیگر جامعه یا محیط قرار دارد. خانواده نیز خود بخشی از محیط است ولی خانواده بستر تولید و تربیت اولیه فرد است. (نجفی ابرند آبادی، 82-81: 60- 1259)
برجستهترین گونه پیشگیری کنشی از وقوع جرم پیشگیری اجتماعی نام دارد. این روش پیشگیری از وقوع جرم که در دهه 1960 در جنگ علیه فقر پایهگذاری گردید با تاریخچهای از ابتکارات مربوط به پیشگیری اجتماعی در اروپا و کانادا و افزایش اهمیت مسائل جوانان در آمریکا راه خود را به جلو طی کرده است. (نجفی ابرند آبادی، 1382 – 1381: 60- 1259)
این شکل از پیشگیری اساساً بر بسیج اشخاص و گروههایی استوار است که میتوانند درخصوص رفع موانع مشارکت عمومی در توسعه پایدار و ایجاد جوامع سالم و پایدار کمک کنند. این راهبرد پیشگیری عموماً شامل پیروی از سیاستهای منسجم اجتماعی و برنامههای توسعهای است که میتوانند به برنامههای بین نهادی تبدیل شده و منافع جامعة بزرگتر را تأمین کنند از قبیل بخشهای اشتغال، آموزش و پرورش، طراحی شهری، مسکن، بهداشت، حمایت از جوانان، ‌رفع محرومیت اجتماعی، پلیس و دادگستری در بستر نظم و امنیت، مناسبترین سیاستها و برنامههای توسعه اجتماعی آنهایی هستند که عوامل خطر را (که بروز بزهکاری و رفتارهای خشونتآمیز و محرومیت اجتماعی کمک میکنند) مورد هدف قرار دهند. (محمدنسل، 1387: 15)
بنابراین پیشگیری اجتماعی جزو یکی از برنامههای پیشگیری کنشی است که هدف آن پیشگیری از طریق حذف و خنثیسازی عوامل جرمزا و نیز بزهدیدهزا میباشد که با ایجاد تغییرات و اصلاحات در فرد و جامعه به صورت پایدار درصدد جلوگیری از بزهکاری و بزهدیدگی است و شامل تدابیری است که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر افراد اثر بگذارد تا از آماج جرم بودن، مصون بمانند. برخی از برنامههای پیشگیری از جرم و بزه دیدگی عبارتند از: آموزش همگانی، فقر زدایی، اشتغال، برنامهریزی جهت پرکردن اوقات فراغت، اصلاح قوانین، بهبود شرایط اقتصادی و سیاسی، جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها، توسعه مراکز تفریحی و سرگرمی، ایجاد باشگاههای ورزشی، افزایش منابع برای خانوادهها به ویژه خانواده‌های کم درآمد.
بنابراین در این نوع پیشگیری ما به دنبال بهوجود آوردن یک سری تغییرات و تحولات و اصلاحات زیستی، محیطی و فردی هستیم. و این تحولات در راستای تبلور یک جامعه امن منتهی به اصلاح اجتماع و جامعه و درمان فرد و تکوین شخصیت سازگارگونه و نهایتاً موجب جلوگیری از وقوع جرم و ایجاد یک جامعه ایدهآل و عاری از بزهکاری و انحراف میشود.
با توجه به نگرشهای متفاوت نسبت به عوامل اجتماعی جرم، تقسیمبندیهای مختلفی از پیشگیری اجتماعی ارائه شده است. از یک نظر پیشگیری اجتماعی از جرم به پنج زمینه تقسیم شده است که عبارتند از (رجبی پور، 1389: 122):
1 – پیشگیری اوان کودکی یا پیشگیری رشدمدار
2 – پیشگیری از طریق رویکرد توسعه اجتماعی
3 – پیشگیری از طریق تمرکز بر نهادهایی مانند مدرسه یا مشاغل به جای تمرکز بر افراد
4 – پیشگیری از طریق انحراف مسیر بزهکاری گروههای در

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره سیاست جنایی، پیشگیری از جرم، ضابطان دادگستری، افکار عمومی Next Entries منبع پایان نامه درباره پیشگیری اجتماعی، پیشگیری وضعی، ارتکاب جرم، اجتماعی شدن