منبع پایان نامه درباره پیشگیری اجتماعی، پیشگیری وضعی، ارتکاب جرم، اجتماعی شدن

دانلود پایان نامه ارشد

معرض خطر
5 – پیشگیری از طریق تغییر ارزشهای اجتماعی توسط رسانههای مکتوب و غیرمکتوب.
با توجه به مباحث مطرح شده و توجه به اینکه پیشگیری اجتماعی یکی از متداولترین نوع پیشگیری غیرکیفری است که متخصصان این امر این نوع پیشگیری را به ابعاد و گونههای مختلف تقسیم نمودهاند که مرسومترین و رایجترین آن از دیدگاه متخصصان این مرز و بوم به دو گونه تقسیم میشود که گونه اول رشدمدار نامگذاری شدهاست که در این نوع از پیشگیری اجتماعی تدابیر و اقدامات پیشگیرانه حاکم و ناظر بر نمو و رشد و شکوفایی شخص و یا فرد است و عموماً شامل دوران طفولیت (کودکی)، نوجوانی و جوانی است که مراحل مختلف تکوین شخص یا فرد را در بردارد و با این تدابیر پیشگیرانه فرد محور از ناسازگاری و ناهماهنگی و کج‌روی و انحراف فرد در اجتماع و محیطی که در آن زندگی میکند و یا به عبارت دیگر بزهکاری زودرس ممانعت به عمل می‌آورد و نوع دیگر آن در پیشگیری محیطی یا جامعهمدار است که در این نوع از پیشگیری اجتماعی بدواً سعی بر این است که در جهت پیدا کردن و شناسایی نمودن ساختارها و نهادهای اجتماعی و محیطهای پیرامون زندگی فرد هستند که در تکوین بزهکاری و مجرمیت او نقش حساس و مثبت را ایفا می‌کنند اقدام نموده و سپس با اقدامات پیشگیرانه و تأثیر گذاری بر روی این محیطها از گرایش و تمایل فرد نسبت به وقوع جرم تقلیل و کاهش داده، و از ارتکاب جرم و پدیده مجرمانه ممانعت بهعمل آید. در نتیجه پیشگیری اجتماعی اصولاً به دو گونه تقسیم میشود:
الف – پیشگیری اجتماعی جامعهمدار
ب- پیشگیری اجتماعی رشدمدار
پیشگیری رشدمدار
یکی از گونههای پیشگیری اجتماعی پیشگیری رشدمدار یا فردمدار یا تربیتمدار است که در اینگونه از پیشگیری اصولاً فرد یا شخص مورد خطاب است که شخصیتاش در حال تکوین و شکوفایی و شکلگیری و رشد است و عمدتأ نسبت به دیگر همنوعانش آسیبپذیرتر است. (متولی زاده نایینی، 1386: 125)
زیرا از نظر جسمی و ذهنی و فکری در برههای از شرایط زمانی و مکانی و وضعیت زندگی و دوران سنی خاصی به سر می‌برد که بیش از دیگران تقلید و تبعیت مینماید و به راحتی به سوی جرم و انحراف و بزهکاری کشانده میشود و در دامن تبهکاران و سوداگران گرفتار میشود و عموماً از عاقبت عمل خود باخبر نیست زیرا به دوران بلوغ فکری و انتزاع ذهنی و عاقبت اندیشی به طور کامل نرسیده است که این طیف همانا «کودکان و نوجوانان» و بعضاً جوانان هستند که محور و موضوع بحث ماست و بدین سبب از محبت و رأفت تقنینی برخوردارند و نهادهای اجتماعی رسمی و غیررسمی به نوعی تکلیف دارند که از آنها حفاظت و مراقبت و صیانت نمایند و به سخن دیگر از آنها شبانی نمایند.
بنابراین در این نوع از پیشگیری اجتماعی «رشد مدار» که همان طوری که از عنوانش پیداست اقدامات و عملیات پیشگیرانه به طور طبیعی بر روی فرد است و فردی که شخصیت او در حال رشد و شکوفایی است و در این مقطع سنی یعنی دوران طفولیت یا کودکی و نوجوانی در شکلگیری شخصیتش به لحاظ قُصران نهادهای اجتماعی (خانواده، مدرسه و…) خلاء ایجاد شده است و اگر در این دوران حساس و طوفانی یعنی شکل گیری شخصیت در جهت ترمیم نیازها و خواستههای معقول آن اقدام ننمایند چهبسا بخش عظیمی از اینها بر اثر عدم تربیت و جبران نیازها و تأمین خواستههای مشروع، اندک اندک به انحراف و ناسازگاری و بزهکاری روی میآورند و از دیدگاه روانشناسان تبدیل به «شخصیت مسئلهدار» و از منظر جامعه‌شناسان مبدل به «شخصیت منحرف» و از نظر جرمشناسان تبدیل به «شخصیت بزهکار» و از دیدگاه مقنن تبدیل به «شخصیت مجرمانه» میشوند و نهایتاً نهادهای کیفری برچسب مجرم بودن را بر پیشانی او الصاق مینمایند.
بنابراین در این نوع از پیشگیری اقدامات پیشگیرانه تأثیرگذاریاش در طول دوران رشد فرد است که ممانعت از مجرم شدن او و جلوگیری از سقوط او در ورطه بزهکاری مینماید. پس در این نوع پیشگیری طبقه یا قشر خاصی از افرادی که در حال رشد هستند مورد خطاب قرار می‌گیرد و محور و موضوع بحث و تحقیق در این گفتار واقع میشود که همانا آنها اطفال (کودکان و نوجوانان) هستند که بانیان این امر سعی و تلاش در این دارند تا آنها را از انحراف و کج‌روی بازدارند و آنها را به نوعی تربیت و آموزش دهند تا اجتماعپذیر و جامعهپذیر شوند و بپذیرند که باید با همنوعان خود در جامعه برای بهتر زیستن و با هم زیستن تعامل داشته باشند و موفقیت آنها در سایه باهم زیستن و چگونه زیستن است لذا چگونه زیستن در تکوین شخصیت و رشد آنها حائز اهمیت است و به خاطر همین است که دکتر شریعتی می فرماید: «خدایا چگونه زیستن را به من بیاموز و چگونه مردن را خواهم آموخت.» پس اگر به کودکان و نوجوانان چگونه زیستن را بیاموزیم و به سخن دیگر یعنی اجتماع پذیری را اگر درست و با شیوه صحیح متولیان امر به این اقشار و طیف آموزش و تعلیم بدهند به منویات این رویکرد جامه عمل پوشاندهایم و برای تحقق آن و به منصه ظهور و بروز رساندن این باید از ابزارها و ساز و کارهای اجتماعی و تربیتی و فرهنگی و اقتصادی بهره مند شد و در سایه توکل و توسل به این ابزارهاست که می توان به اجتماعی شدن کودکان و سازگاری نوجوانان با محیط اطراف کمک و یاری نمود و از فرایندی که کودک را جهت رساندن به قلمرو بزهکاری و دامنه کج روی حمایت و هدایت مینماید بازداشت و چرخه آنها را مختل نمود و مدار حرکت آنها را به ایستا تبدیل نمود و آنها را با کشتی نجات از امواج خطرناک و خروشان نجات داد و به ساحل سلامت رساند تا مبادا در نهایت به آستانه مجرمیت برسند.
«در پیشگیری رشدمدار هدف، احیای اوضاعی است که در زمان خود تربیت طفل مقصود بوده است هدف متمدن کردن، مردمآمیز نمودن و جامعهپذیرکردن این طفل وحشی و جامعهگریز است. این طفل باید بیاموزد که چگونه پرخاشگری را سرکوب کند و تقاضای خود را به طور مناسب و بدون تهدید بیان نماید. از این رو در پیشگیری رشد مدار با آموزش الفبای زندگی و احیای مهارت های زندگی اجتماعی سروکار داریم.» (نجفی ابرندآبادی، 1266: 1266)
پیشگیری جامعهمدار
یکی از تقسیمات پیشگیری غیرکیفری پیشگیری اجتماعی است. همانطوری که بیان شد موضوع بحث پیشگیری اجتماعی یا خود فرد است که فرد تحت تأثیر آن عوامل فردی و شخصی بزهکار یا بزهدیده میشود مثل کودکان و نوجوانان و نونهالان یا عوامل محیطی و اجتماعی است که سبب انحراف و کج‌روی و ناسازگاری و یا بزهکاری فرد و مانع جامعهپذیری اوست. به طور مثال محیط خانواده های از هم‌گسیخته یا محیط های آموزشی غیرسالم که سبب انحراف و بزهکاری نوجوانان میشود. بنابراین در پیشگیری اجتماعی به دنبال حذف یا خنثیسازی آن دسته از علل و عواملی که در تشکیل و تکوین جرم مستقیماً دخالت دارند و زمینهساز جرم هستند و با مداخله در محیطهای اجتماعی مانع تحقق و تکوین قصد مجرمانه و عملیات اجرایی جرم و خنثی ساختن علل آن میشود و هدف از آن سالم‌سازی جامعه و جامعهپذیری فرد و مانع جامعهستیزی و جلوگیری از ارتکاب جرم اولیه و یا تکرار جرم است.
«جرمشناسان و متخصصان امر پیشگیری اجتماعی را عموماً به دو دسته تقسیم کردهاند. زمانی که تأثیرگذاری بر محیط‌های پیرامون انسان مورد نظر است، در واقع صحبت از پیشگیری جامعهمدار یا محیطی میشود و آنگاه که تدابیر پیشگیرانه در مراحل مختلف رشد کودک و نوجوان ناسازگار، منحرف یا مجرم اعمال میشوند، سخن از پیشگیری زودرس یا رشدمدار بهمیان میآید. پیشگیری اجتماعی را پیشگیری فردمدار نیز نامیدهاند زیرا هدف این دسته از اقدامات پیشگیرانه، تأثیرگذاری بر فرآیند شکلگیری رفتار و شخصیت فرد (انگیزه ها) یا بر محیط های پیرامون اوست که این فرایند را شکل میبخشند و تحت الشعاع خود قرار میدهند.» (نجفی ابرند آبادی، 1378:12)
بنابراین یکی دیگر از گونهها یا تقسیمبندی پیشگیری اجتماعی، پیشگیری جامعهمدار یا پیشگیری محیطمدار است البته محیط اجتماعی است زیرا برخی از اساتید جرمشناسی پیشگیری محیطی را مشمول پیشگیری وضعی تلقی مینمایند و برخی دیگر پیشگیری محیطی را همان پیشگیری جامعهمدار گویند لکن بهعقیده نگارنده اگر پیشگیری محیطی ناظر بر محیط اجتماعی اطراف فرد باشد تحت عنوان «پیشگیری محیطی اجتماعی» به عنوان پیشگیری جامعهمدار تلقی میشود که ناظر بر محیطهایی چون محیط خانواده، محیط فرهنگی، محیط آموزشی، محیط همسالان، محیط اقتصادی، محیط تفریحی و ورزشی و سایر محیطهایی که در اطراف زندگی فرد قرار دارد و فرد در آن شرایط محیطی رشد و نمو پیدا میکند و در آن زندگی روزمره خود را سپری مینماید. اما اگر پیشگیری محیطی ناظر بر پیشگیری محیط فیزیکی اطراف فرد باشد، آن را پیشگیری وضعی یا «پیشگیری محیطی فیزیکی» گویند. محیط فیزیکی مانند پارکها یا ساختمانها که در اطراف ما وجود دارد که در مبحث بعدی به آن خواهیم پرداخت. پس پیشگیری اجتماعی جامعهمدار یا پیشگیری اجتماعی محیط مدار را میتوان چنین تعریف نمود که پیشگیری اجتماعی جامعه مدار عبارت است از «مجموعهای از تدابیر یا اقدامات پیشگیرانه است که در پی حذف یا خنثی کردن علل و عوامل محیطی غيرفیزیکی جرمزایی که در اطراف فرد قرار دارد و زمینهسازی ارتکاب جرم وی میباشد.»
پیشگیری اجتماعی از بزهکاری در جرمشناسی به معنی اتخاذ مجموعه اقدامهای پیشگیرانهای است که به دنبال حذف یا خنثیسازی عوامل مؤثر در تکوین جرم میباشند. به عبارت دیگر پیشگیری اجتماعی به طور مستقیم در مقام جلوگیری از مجرم شدن افراد است و سعی دارد از تبدیل شدن بزهکاران بالقوه به بزهکاران بالفعل مانع گردد. بدین توضیح که در جهت پیشگیری از جرم اقدامات لازم در جهت اجتماعی شدن افراد جامعه انجام میگیرد تا تفکر مجرمانه را از ذهن آنان پاک نموده و احترام به قوانین و مقررات در ذات آحاد جامعه نهادینه شود. چنانکه برخی از اساتید حقوق جزا نیز متذکر شدهاند، عاملی که بیش از عوامل بازرسی اجتماعی من جمله مقررات جزایی در تنظیم رفتار اجتماعی افراد جامعه تأثیر میگذارد«اجتماعی شدن» صحیح در جهت حفظ ارزشها و خواستهای اکثر مردم جامعه است. بدین معنی که اکثر اعضای یک جامعه در شرایط عادی از ارتکاب جرم و تعدی و تجاوز نسبت به حقوق یک دیگر خودداری میکنند. این بدین جهت است که از آغاز کودکی رفتارهای مورد قبول را فرا گرفته و در گروههای جامعه اجتماعی شده اند. پس به همان اندازه که «اجتماعی شدن» در شرایط بهتر صورت گیرد از نیاز به اجرای مقررات جزایی و مجازاتهای سخت کاسته میشود.(صانعی، 1376؛ 3)
گفتارششم) پیشگیری وضعی
از زمان تعریف جرم تاکنون اين پرسش مطرح است که چرا برخی از مردم مرتکب جرم مي‌شوند. در این راستا در طول تاریخ اندیشمندان، دست اندرکاران و مکاتب مختلف علوم انسانی، هریک به فراخور بنیادهای تحلیلی خود، تبیینهایی از جرم ارائه دادهاند. با نظاممند و علمی شدن تبیینهای مختلف درباره عوامل وقوع پدیده مجرمانه، ذهن بشر بیش از پیش به سوی پیشگیری از جرم راه یافت. چرا که با تحلیل ریشهها و عوامل جرم بهتر از هر رویکرد دیگر میتوان از وقوع جرم پیشگیری کرد.
بنداول: مفهوم پیشگیری وضعی
برخی از نظریههای جرمشناسی وقوع جرم را به‌ علت نواقص و کمبودهاي نظام عدالت کيفري، کمبود مأموران پليس، وجود قضات با ارفاق و آسان‌گير، زندان‌ها و بازداشتگاه‌هاي پرجمعيت، شرايط عفو و آزادي مشروط مي‌دانند. عده‌اي ديگر، جامعه و فقدان مسئوليت و پاسخگويي قاطع اجتماعي و فردي، پدر و مادران آزار‌دهنده و سوء استفاده‌گر يا سهل‌انگار، آموزشگاه‌هاي نامناسب و معلمان غيرمجرب و ناکارآمد، زوال عقيده، خشونت رسانه‌اي، مواد مخدر، نرخ بالاي بيکاري و … را عامل وقوع جرم مي‌دانند (اداره تحقیقات فدرال5، 2009: 345).
آنچه از زمان ظهور تفکرات علمی و جدید در خصوص جرم و پیشگیری از آن مطرح شده، تا چند دهه قبل، بر محور مرتکب- اغلب مرتکبان مذکر- و شرایط و اوضاع و احوال محیط بر زندگی آنها در ابعاد مختلف اعم از فردی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و … میچرخید تا مشخص گردد یک شخصیت مجرمانه چگونه شکل میگیرد و به چه طریقی میتوان آن را

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره پیشگیری اجتماعی، ارتکاب جرم، تکرار جرم، پیشگیری از جرم Next Entries منبع پایان نامه درباره ارتکاب جرم، پیشگیری وضعی، جرمانگاری، پیشگیری از جرم