منبع پایان نامه درباره ناسخ و منسوخ، بین النهرین، تفسیر مأثور

دانلود پایان نامه ارشد

– مستندات طبری در رابطه با ولایت و امامت اهل بیت در آیاتی که به دلالت مطابقی دال بر امامت است چیست؟
3- مستندات طبری در رابطه با ولایت و امامت اهل بیت در آیاتی که به دلالت التزامی دال بر امامت است چیست؟
فرضیه ها
در بخش‌هایی از کتاب تفسیر جامع البیان نویسنده مفسر کوشیده است تا آیات بیانگر امامت و ولایت اهل بیترا تبیین و مناسبات روایی آن‌ها را یاد آور شود. طبری در این کتاب با بهره گیری از روایات، آیات شریفه را مورد توجه قرار داده و در موردی رأی نهایی خود را صادر کرده است. آیاتی که در این باره بیان شده همان بخشی از کلام وحی است که در این رساله به آن‌ها پرداخته می‌شود. از این رو پاسخ و نقد عالمانه و محققانه، به دور از جانب داری یک طرفانه از رأی و نظر نویسنده جامع البیان مبتنی بر فهم و کشف معانی واژگان آیات در پرتو اصول و مبانی تفسیری قرار داده می‌شود.
روش انجام تحقیق
این تحقیق به صورت کتابخانه‌ای صورت گرفته و روش پردازش ما در این پایان نامه روش بررسی تطبیقی- تحلیلی است. زیرا ضمن بیان آراء اهل سنت و شیعه، آن را مورد تجزیه و تحلیل و نقد و بررسی قرار می‌دهد.
گفتار دوم: مفاهیم
طبری و جایگاه تفسیر وی
ابوجعفر محمدبن جریر بن کثیر بن غالب طبری در آمل از شهرهای طبرستان(مازندران) به دنیا آمد. تا دوازده سالگی مقدمات علوم زمان را در زادگاهش فرا گرفت. خود او در این باره می‌گوید: «در هفت سالگی قرآن را حفظ کردم، در هشت سالگی برای مردم نماز گزاردم و در 9 سالگی پاره‌ای از احادیث را نگاشتم.» سپس می‌افزاید که به خاطر رویایی که پدرش دیده بود، از دوران خردسالی به تحصیل او در علوم دین اهتمام نشان داده است و بنابراین از 12 سالگی به تشویق پدر به ری رفت.
در آن زمان شهر ری یکی از بزرگ‌ترین شهرهای ایران و از نظر آموزش علوم زمان سرآمد شهرهای دیگر بود. در ری از محمد بن حمید رازی حدیث فرا گرفت و مغازی(تاریخ جنگ‌های پیامبر) را از محمد بن اسحاق واقدی آموخت. سپس رهسپار بغداد شد و زمانی به آن شهر رسید که چند روزی از مرگ احمد بن حنبل می‌گذشت. طبری از بغداد به واسط، شهری در میان بصره و کوفه، رفت و علم حدیث را تا جایی که توانست فرا گرفت. از آن پس او به عنوان یک فقیه بر اساس مذهب شافعی فتوی می‌داد.
محمد بن جریر پس از مدتی میان‌رودان(بین النهرین) را ترک کرد و برای آشنایی با اصحاب رأی عازم مصر شد. او در این سفر از راه شام و بیروت گذشت و در 253هـ.ق. هنگام حکومت احمد بن طولون به مصر وارد شد و سه سال در آن دیار ماند و در شهر فسطاط مصر نزد پاره‌ای از دانشمندان آن دیار شاگردی کرد.
طبری طی سفرهای بسیار خود بیش‌تر سفرنامه‌هایی را که حاوی تاریخ و جغرافیای پیش از زمان خود بود، مطالعه کرد. هم‌چنین، طی آن سفرها سیره نویسان گوناگونی را در جهان اسلام دیدار کرد و اطلاعات زیادی از آن‌ها به دست آورد. او پس از زندگی سه ساله در مصر از راه شام به بغداد بازگشت و پس از زمان کوتاهی برای دیدار از وطنش راهی طبرستان شد و در سال 290هـ.ق. به آمل آمد. طبری پس از آن که محیط آمل را برای ادامه‌ی تحصیل خود مساعد ندید به بغداد بازگشت و در محله‌ی رحیه‌ یعقوب اقامت نمود و مطالعات خود را ادامه داد.
طبری در بغداد ضمن آن که دانش خود را در فقه، تاریخ، حدیث تکمیل می‌کرد، شاگردانی نیز تربیت نمود و ‌زمانی که در محله‌ی قنطره البردان بغداد زندگی می‌کرد، نگارش تاریخ خود را با نام «تاریخ الرسل و الملوک و اخبارهم و من کان فی زمن کل واحد منهم» که با نام تاریخ طبری شناخته می‌شود، به زبان عربی آغاز کرد. او که روزانه چهل برگه از تاریخ خود را گردآوری می‌کرد، نزدیک چهل سال به نوشتن تاریخ طبری پرداخت. به این ترتیب که از 48 سالگی شروع به گرد‌آوری نسخه‌های پراکنده سفرنامه‌ها نمود و از 65 سالگی به طور مستمر در بغداد یادداشت‌های پراکنده خود را به مدت 23 سال تنظیم کرد تا آن که پیش از مرگش آن را به پایان رساند.
طبری در کنار تنظیم تاریخ خود، کتاب «جامع البیان عن تاویل آی القرآن» را نیز در تفسیر قرآن نوشت.
طبری در سن 88 سالگی در خانه مسکونی خویش در روز یک شنبه دو روز مانده از شوال سال 310هـ.ق. در بغداد درگذشت و در همان جا به خاک سپرده شد. 2
با توجه به تخصص طبری در زمینه‌های مختلف دارای آثار فراوانی نیزمی باشد که عبارتند از:
1. تاریخ الرسل و الملوک و اخبارهم و من کان فی زمن کل واحد منهم(تاریخ طبری)
2. جامع البیان عن آی تاویل القرآن (تفسیر طبری)
3. اختلاف علماء الامصارفی احکام شرائع الاسلام(در نظریه‌های فقهی)
4. اللطیف القول فی احکام شرائع الاسلام(در فقه)
5. الخفیف فی احکام شرائع الاسلام(چکیده‌ی اللطیف)
6. بسیط القول فی احکام شرائع الاسلام(پیرامون نظرهای فقهی خودش)
7. تهذیب الاثار و تفصیل الثابت عن رسول الله من اخبار(در فقه و حدیث)
8. ادب النفوس الجیده و الاخلاق النفیسه(در اخلاق)
9. فضائل علی ‌بن ‌ابی طالب(پیرامون غدیر)
10. فضائل ابی‌بکر و عمر
11. الرد علی ذی‌الاسفار(در رد نظریه‌های فقهی داود بن علی اصفهانی)
12. رساله البصیر فی معالم الدین(در رد مذهب‌های بدعتی)
13. صریح السنه(پیرامون باورهای خود)
14. المسترشد فی علوم الدین و القراآت
15. مختصر مناسک(در حج)
16. مختصر الفرائض
17. الموجز فی اصول
18. عباره‌الرویا(در تعبیر خواب)
19. کتاب الوقف
20. حدیث الطیر
21. طرق الحدیث
22. المسند المجرد
23. الرد الحرقوصیه(نقد فرقه‌ها)
24. الرد ابن عبدالملک علی مالک
25. ذیل المذیل(سیره‌ی یاران پیامبر)
26. العدد و التنزیل
27. ادب القاضی
28. تاریخ الرجال من الصحابه و التابعین
29. المحاضر و السجلات.
30. دلایل النبوه
طبری به عنوان یک مورخ، محدث، مجتهد، فقیه، و مفسر در میان دانشمندان اهل سنت جایگاه ویژه‌ای دارد به خصوص تفسیر ایشان که به أم التفاسیر معروف است زیرا تفاسیر قبل از ایشان به ذکر روایت بسنده می‌کردند اما ایشان، توجیه اقوال و ترجیح بعضی بر بعضی و ذکر اعراب‌ها واستنباط‌ها واستشهاد به اشعار عرب در معانی الفاظ را نیز بیان نموده است. از این رو طبری در علت تألیف تفسیرش چنین نوشته است:
ما در شرح تأویل کتاب خدا (که هیچ شکی در آن نیست) و بیان معانی موجود آن، انشالله کتاب جامعی که بتواند حاجت مردم را از علم برآورده کند و کفایت کننده از سایر کتب در آن علم باشد خواهیم نوشت و در آن هر آنچه که به ما رسیده و بر آن دلیل وجود دارد و علما اتفاق نظر دارند و یا در آن اختلاف نظر دارند، خبر می‌دهیم وعلت هر گروه و مذهب را در آن رأی بیان می‌کنیم و تا آن‌جایی که امکان دارد با رعایت خلاصه گویی، نظر خود را شرح می‌دهیم. 3
ما به اختصار گزیده‌ای از نظرات دانشمندان اهل سنت را درباره طبری وتفسیرش بیان می‌نمائیم.
خطیب بغدادی نوشته است:
طبری یکی از بزرگترین علما است و بخاطر معرفت و فضل ایشان به قول و رأیش حکم می‌شود. بعضی از علومی که هیچ یک از علمای عصرش در آن شریک نیستند در او جمع شده است، او حافظ کتاب خدا، آشنا به قرائات، آگاه به معانی، و فقیه در احکام است. همچنین ایشان عالم به روایات و طرق آن و صحیح و سقیم و ناسخ و منسوخ آنها می‌باشد و آشنا به اقوال صحابه و تابعین بوده است. به تاریخ ملل و افراد احاطه دارد به گونه ای که کتابی در تاریخ به نام تاریخ الامم و الملوک و کتابی در تفسیر دارد که هیچ کس مثل آن دو را ننوشته است.4
در جای دیگر از کتابش آورده است: « از احمد بن ابو حامد بن ابی طاهر اسفرایینی به من رسیده که او گفت : اگر شخصی به چین مسافرت کند تا کتاب محمد بن جریر را دریافت کند کار زیادی نکرده است (کتاب ارزش آن سفر را دارد)»5
همو می‌نویسد:
ابوبکر بن بالویه نقل می‌کند که روزی محمد بن اسحاق مرا دید و گفت: درست شنیده ام که تو تفسیر محمد بم جریر را کتابت می‌کنی؟ گفتم: بله او إملا می‌کند و من تفسیر او را می‌نویسم
گفت: همیه تفسیر را؟
گفتم: بله
گفت در چند سال؟
گفتم: از سال 83 تا 90
بعد از دو سال محمد بن اسحاق مرا دید و گفت: من از اول تا آخر تفسیر او را نگاه کردم و خواندم و روی زمین شخصی عالم تر از محمد بن جریر پیدا نکردم در حالیکه حنابله به او ظلم کردند.6
داوودی نوشته است:
محمد بن جریر کتاب تفسیر خود را تمام کرد در حالیکه کتاب خوبی بود و در آن احکام قرآن، ناسخ و منسوخ،کلمات مشکل و نا مأنوس و اختلاف نظر علما در احکام و شأن نزول ها و در نهایت رأی صحیح آنها را بیان کرد. او اعراب حروف و داستان اخبار امت ها و قیامت و هر آن چه از عجایب بود کلمه کلمه و آیه آیه بیان کرد و اگر عالمی ادعا کند که از تفسیر طبری 10 کتاب می‌نویسد و هرکدام آنها حاوی یک علم باشد چیز عجیبی نیست. 7
ذهبی آورده است: «أباالعباس فرزند سریح گفت: محمد بن جریر عالم فقیه است و او در علوم کثیری متبحر است از جمله آن علوم: علم قرائات، تفسیر، حدیث، فقه و تاریخ است.»8
روش و سبک پردازش طبری در تفسیر آیات و نقد نظرات این است که ایشان ابتدا آیه را بیان می‌نماید بعد از آن به شرح کلمات نامأنوس و دارای اعراب مشکل می‌پردازد و در صورت نیاز به اشعار عرب استشهاد می‌نماید سپس به تفسیر آیه می‌پردازد به این نحو که اگر بر یک نظر واحد، حدیث یا قول مأثوری بود بیان نماید واگر اقوال ونظرات متفاوتی بود هر نظر را بصورت مستقل بیان می‌نماید و سپس به جرح و تعدیل و بررسی مرجحات می‌نماید و در پایان نظر خود را قید می‌نماید واین روش بهترین روش در تفسیر مأثور است.9
مهم‌ترین مصادر تفسیر طبری روایات رسیده از پیامبر اکرم اقوال صحابه و تابعان است ولی غیر از آن، موارد زیر نیز می‌تواند منبع وی باشد:
1- بهره بردن از ادبیات عرب بویژه نحو
2- استفاده از لغت
3- استفاده از شعر
4- انتخاب قرائت خاص از قرائت قاریان مشهور
5- نقل و بیان آراء فقها ونقد وبررسی آن‌ها10
معنا یابی واژگان تحقیق
امامت از دیدگاه لغت نویسان و متکلمان
لغت نویسان ریشه لفظ امام را (أم) دانسته و برای آن معانی (أصل و پایه، قصد کردن، پیشوا) را بیان نموده‌اند.11
جمع امام أئمه است که در اصل (أأممه)بر وزن أمثله بوده است کسره میم به همزه منتقل و دو میم در یکدیگر ادغام شده است.12
در کتب لغت برای إمام مصادیق و کاربردهای زیر بیان شده است:
1-قرآن کریم (القرآن، إمام المسلمین)13
2- پیامبر گرامی اسلام (و النبی إمام الأئمه)14
3- جانشین پیامبر اکرم که پیشوای امت است (والخلیفه، إمام الرعیه)15
4- راهنمای مسافران (الدلیل للمسافرین)16
5- چوب یا ریسمانی که در بنایی به کار می‌رود(خشبه أو خیط یسوی بهما البناء)17
6-راه (الطریق)18
7- دانشمندی که از او پیروی می‌شود(العالم المقتدی به)19
8- ساربان و راهنمای شتران (الحادی لإبل)20
امام کسی است که به قول، فعل و تقریرش اقتدا می‌شود چه بر حق باشد چه بر باطل و جمه امام، أئمه است.21
امام با کسره، عبارت است از هر کسی که به او اقتدا کنند از رئیس قوم گرفته تا سایر افراد، بر راه راست و مستقیم باشد یا گمراه. 22
بدین ترتیب لفظ إمام از الفاظ دارای اشتراک وصفی است یعنی هم درباره افراد ارزشی و هم ضد
ارزشی به کار می‌رود.23
دانشمندان شیعه و سنی براساس اختلاف در مبانی فکریشان تعاریف گوناگونی از امامت داده‌اند و این تعاریف به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند: دسته اول تعریف‌های عام است که نبوت را شامل می‌شود ولی دسته دوم تعریف‌های خاص است که، نبوت را شامل نمی‌شود.24
1. 1. 1 معانی عام
1- امام کسی است که ریاست عامه در دین و دنیای همگی برای اوست.25
2- امامت ریاست عام دینی است که مشتمل بر تشویق عموم مردم در حفظ مصالح دینی و دنیوی آن هاست.26
3- در شرع امام به کسی می‌گویند که ولایت بر امه و تصرف

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره حقایق تاریخی، تفسیر قرآن، خلفای راشدین Next Entries منبع پایان نامه درباره امام حسین، شخصیت حقوقی، علامه طباطبائی