منبع پایان نامه درباره فتح الله گولن، حزب عدالت و توسعه، اسلام گرایی، جهان بینی

دانلود پایان نامه ارشد

از زندان تعداد زیادی از مردم شهر از وی تجلیل کردند، ولی نظام لائیک ترکیه همچنان افراد مسلمان با صلاحیت و لیاقت را از داخل نظام حاکم بیرون می راند که اردوغان یکی از آن ها بود. در اوت سال 2001 میلادی ممنوعیت فعالیت سیاسی اردوغان لغو شد البته نظامیان از وی تعهد شفاهی گرفتند که از اسلام خواهی و اسلام گرایی پرهیز کند (زارع،241:1383).
با این حال، لغو ممنوعیت فعالیت سیاسی اردوغان که سه سال پیش از آن بر اثر فشار ژنرال های ارتش اعمال شده بود تا حدودی شگفت آور به نظر می رسید صاحب نظران معتقدند که این اقدام حامیان میراث آتاتورک در واقع نشانگر شدت بحرانی است که سیستم سیاسی لائیک با آن دست به گریبان است و ژنرال ها با این اقدامات سعی می کنند که از شدت آن بکاهند (همان منبع). اردوغان بلافاصله رهبری جناح نوگرای حزب تعطیل شده ی فضیلت را که پیش از این بر عهده ی عبدالله گل بود را به دست گرفت و تقاضای تأسیس یک حزب جدید را به وزارت کشور ارائه داد، حزب عدالت و توسعه که اختصاراً «آک» نامیده می شود در زبان ترکی به معنای سفید و تمیز است. اردوغان همچنین برای آنکه در جمع سکولارهای ترکیه نفوذ کند به آرامی از پیشگامان اسلام گرایی فاصله می گیرد البته برخی عقیده دارند که وی، ایده های اسلام گرایانه اش را همچنان حفظ کرده است با این تفاوت که اینک، قانون اصلی بازی سیاسی ترکیه را فرا گرفته است. این قانون که هیچ گاه نباید با نظامیان لائیک و خشن هوادار لائیزیسم در ترکیه درافتاد (همان منبع).
1-3- رجایی کوتان
رجایی کوتان که از اسلام گرایان میانه رو است، در کابینه ی اربکان وزیر انرژی بود و از دهه ی 1970 با حزب سلامت ملی اربکان همراهی کرد و از نزدیکان وی به شمار می رفت. کوتان را میانه روترین فرد در بین اسلام گرایان می دانند پس از نعطیلی حزب رفاه و ممنوعیت فعالیت اربکان با هدایت وی نمایندگان پیشین حزب رفاه در حزب تازه تأسیس یافته ی فضیلت گردهم آمدند و رهبری حزب به رجایی کوتان سپرده شد اما وی اعلام کرد که حزب فضیلت دنباله رو حزب رفاه نیست بلکه صفحه ی سفیدی در عرصه ی سیاست ترکیه محسوب می شود او برای کاستن از حساسیت لائیک ها که حزب فضیلت را ادامه ی حزب رفاه می دانستند و درخواست تعطیلی آن را نیز به دادگاه قانون اساسی داده بودند، بسیاری از اعضای کادر حزب رفاه که از عناصر فعال اسلام گرا و با تجربه بودند را برکنار کرد و به جای آن ها عناصری از احزاب لائیک را گماشت از جمله رئیس روابط عمومی حزب فضیلت را از اعضای حزب راست انتخاب کرد. به گفته ی مطبوعات غربی رجایی کوتان پس از این برخلاف رویه ی سلف خود در حزب رفاه، زنانی را وارد حزب فضیلت کرد که بی حجاب بودند و ابائی از نوشیدن مشروبات الکلی نداشتند. در ادامه ی این سیاست، رجایی کوتان از شعارهای اسلامی در جریان انتخابات سال 1999 پرهیز کرد و مانند احزاب سکولار، شعار دموکراسی و حقوق بشر را به عنوان شعار حزب فضیلت انتخاب کرد. نتیجه ی طبیعی این اقدامات، رویگردانی بخش بزرگی از جامعه ی ترکیه از حزب فضیلت بود زیرا آن ها حزب رفاه را برای این می خواستند که از هویت آن ها، یعنی اسلام سخن می گفت، و گرنه احزاب دیگر نیز شعارهای دموکراسی و حقوق بشر را پیش از این سر داده بودند. به همین دلیل، حزب فضیلت که پس از حزب رفاه حزب اول ترکیه بود در انتخابات سال 1999 به حزب سوم کشور تبدیل شد.
آن چه در این میان مهم است دیدگاه رجایی کوتان نسبت به اسلام گرایی است، وی حتی در جریان بحران منع حجاب که با ورود نماینده ی محجبه ی حزب فضیلت به مجلس شدت گرفت از موقعیت استفاده نکرد و حتی موضع گیری منطقی جمهوری اسلامی را مورد انتقاد قرار داد. وی همچنین برای اینکه چهره ای عادی از حزب فضیلت نشان دهد به آمریکا سفر کرد و در آن جا با رهبران صهیونیست های آمریکایی به گفتگو نشست و نیز در ترکیه با سفیر رژیم صهیونیستی ملاقات کرد، ولی تمام این اقدامات موجب نشد که لائیک های افراطی دست از حزب فضیلت بردارند به طوری که «وورال ساواس» دادستان اسلام سستیز ترکیه در ادعانامه اش، رهبران حزب فضیلت را «خون آشامان تشنه به خون» توصیف کرد (زارع،242:1383).
1-4- عبدالله گل
عبدالله گل که از اهالی شهر قیصری آناتولی است، فارغ التحصیل رشته ی مهندسی است و مدتی به عنوان استاد در دانشگاه استانبول تدریس کرده است، وی از سال 1991 عضو حزب رفاه شد و در دوره ی قبلی، نماینده ی این حزب در مجلس ترکیه بود تا اینکه با به قدرت رسیدن اربکان، مشاور ارشد وی در امور خارجی شد. به نوشته ی روزنامه ی نیویورک تایمز، بسیاری از دیپلمات ها در آن زمان عبدالله گل را وزیر امور خارجه ی ترکیه می دانستند، به طوری که می گفتند اولین دیدارهای خارجی اربکان که سفر به ایران و لیبی بود با برنامه ها و توصیه ی عبدالله گل صورت گرفته است. هر چند وزیرخارجه ی رسمی دولت اربکان، خانم چیللر رهبر حزب ائتلافی راه راست بود ولی اربکان به جهت اعتماد به عبدالله گل، وی را به جای چیللر برای مذاکره با مقامات آمریکایی و توجیه مواضع حزب رفاه به واشنگتن اعزام کرد. عبدالله گل، پس از انحلال حزب رفاه رهبری جناح اصلاح طلب حزب فضیلت را به عهده گرفت و در انتخابات حزبی در آخرین کنگره ی حزب فضیلت تنها رقیب رجایی کوتان، رهبر حزب بود. به هر حال در همان زمان بسیاری بر این باور بودند که حزب فضیلت نیز با فشار لائیک های افراطی تعطیل شود (زارع،243:1383).
1-5- فتح الله گولن
فتح الله گولن در ازروم- اخلاط متولد شد. پدر وی شخص متدینی بود که هرگز عمامه اش را از سر بر نمی داشت. گولن، تحصیلات خود را در مدارس علوم دینی ادامه داد سپس به ادرنه، شهر غربی ترکیه رفت و در سازمان امور دیانت استخدام گردید و در مسجدی پیش نماز شد. فتح الله گولن، همانند دیگر نورجی ها به تبلیغ و ارشاد اهمیت می داد لذا با موعظه هایی که در ازمیر و اطراف آن می کرد، شهرت یافت و پس از مدتی دیگر تنها نبود جماعتی دور او شکل گرفتند. او نیز طرح ایجاد یک جامعه ی اسلامی را در سر می پروراند. او به شدت ملی گراست ودر طول زندگی، هرگز در انتخابات رأی نداده است. حتی برخی معتقدند وی با سعید نورسی که پیرو و مرادش بود به خاطر تعلقاتش به جامعه ی کردها، هرگز ملاقات نکرد. فتح الله گولن همیشه مدعی است که رهبری طریقتی را به عهده ندارد، ولی در واقع یک رهبر دینی است و جهان بینی خاص جماعتش را دارد. یکی از پایه های جهان بینی طریقت او، اسلام است و پایه ی دیگر آن ملی گرایی و محافظه کاری است. در بینش اسلامی گولن اصل مهم به جای انقلاب، دعوت است یعنی تشکیل جامعه ی اسلامی طرحی است که به گذشت زمان احتیاج دارد. به نظر او اصل مهم، اسلامی کردن افراد است نه منقلب کردن جامعه، زیرا وقتی افراد اصلاح شوند جامعه نیز خود به خود متحول می شود (زارع،246:1383 و 247).
بدیع الزمان نورسی، بنیان گذار طریقت نورجیه جهان بینی خود را این گونه بیان کرده است «ما اهل حقیقتیم نه طریقت، رهبر ما قرآن و ایمان و عرفان است» بسیاری بر این اعتقادند که فتح الله گولن هرگز از این خط مشی رهبرش جدا نشد و ائتلاف ایمان و عرفان را هدف خود قرار داد. هر چند گفته می شود نورجی ها از مداخله در سیاست می پرهیزند، اما کارنامه ی این طریقت نشان می دهد که با حزب راست به رهبری سلیمان دمیرل روابط بیشتری داشته و در آن نفوذ کرده است همچنین با حزب مام میهن، به رهبری تورگوت اوزال نیز روابط خوبی داشته است (زارع،247:1383).
گولن معتقد است، مسلمانان بايد آموزشي را در پيش بگيرند كه به ادغام آنان در جهان معاصر منتهي مي شود و بايد فن آوري و علوم جديد را فراگيرند و از اين رو از حضور پررنگ مسلمانان در نظام سياسي و اقتصادي جهاني حمايت مي كند. وي از مدافعان جدي پيوستن تركيه به اتحاديه ی اروپا می باشد و با سياسي كردن دين اسلام مخالف است، زيرا نبايد دين را با دنيا در آميخت و بايد طبع هر كدام را حفظ كرد. اما مخالفان گولن، يعني جريان لائيك تركيه معتقدند كه او حقيقتاً از عرصه ی سياست دور نيست، زيرا نفوذ سياسي او در پنج سال گذشته در جريان حمايت از حزب عدالت و توسعه در انتخابات آشكار شده است (لطفي،4:1388). گولن از پایگاه اجتماعی قدرتمندی برخوردار است. وی بیشتر بر توجه مسلمانان به محتوای آموزه های قرآنی به جای توجه به ظواهر دین تأکید دارد (ارس و کاها،61:1381).
هدف اصلي گولن، ايجاد جامعه ی اسلامي متعهد و در عين حال برخوردار از علم و معرفت، فن آوري جديد و مترقي است تا بدين طريق دوران تفوق جهان غرب بر جهان اسلام به سر آيد. امروزه نام فتح الله گولن با اصطلاح اسلام روشنگر و يا معتدل ترك گره خورده است، زيرا فتح الله گولن با هوادارانش، جنبش ديني ـ سياسي مدرني را تأسيس كردند، كه مدرنيته را با دين ورزي و ناسيوناليسم و تسامح و مردم سالاري پيوند داده و اسلام و ناسيوناليسم و آزادي خواهي را در كانونی واحد گردآورده است. بسياري از مطبوعات غربي جهان،گولن را رهبر جنبش اجتماعي اسلامي قوميت گرا و ناستيز با غرب مي دانند، كه آينده ی خاورميانه را به سوي اسلام اجتماعي جهت مي دهد، اما مخالفان گولن معتقدند كه وي بيشترين خطر را براي لائيسيته تركيه دارد و او را متهم مي كنند كه از طريق اسلامي سازي فعاليت هاي اجتماعي، در پي ريشه كني بنياد لائيك دولت تركيه است. همان گونه كه نجم الدين اربكان، پدر اسلام سياسي در تركيه خوانده مي شود، فتح الله گولن را هم به عنوان پدر اسلام اجتماعي در اين كشور مي خوانند. وي بنيان گذار و رهبر جنبش گولن است، جنبشی ديني كه داراي صدها مدرسه در تركيه و صدها مدرسه ديني در خارج تركيه از جمهوري هاي آسياي مركزي و قفقاز گرفته تا روسيه و مغرب و اوگاندا و كنيا و بالكان مي باشد. هر چند در تركيه معروف است، كه نجم الدين اربكان استاد و اسوه ی رجب طيب اردوغان، نخست وزير اسلام گراي تركيه است، اما تجربه ی حزب عدالت و توسعه نشان مي دهد كه استاد حقيقي، فتح الله گولن است (لطفي،5:1388).
2- احزاب و جریان ها و سازمان ها ي اسلام گرا
1- 1- احزاب اسلام گرا
دهه ی50 میلادی، دهه ای حساس و سرنوشت ساز برای ترکیه بود. در سال ۱۹۵۰ عملاً نظام سیاسی ترکیه از حالت تک حزبی خارج شد و حزب تازه تأسیس دموکرات به رهبری «عدنان مندرس» در انتخابات پارلمانی، شکست سختی را به حزب جمهوری خواه خلق وارد کرد و به مدت ده سال نخست وزیری ترکیه را در دست گرفت. مشی لیبرال و سیاست های تسامح گرایانه مندرس نسبت به دین باعث شد روند دین ستیزی حاکمیت در ترکیه ، تعدیل شود و تجدید نظرهایی در سیاست دین زدایی صورت پذیرد. هر چند این سیاست ها با مخالفت شدید حزب اپوزیسیون جمهوری خواه و نظامیان کمالیست مواجه شد ، اما اقبال افکار عمومی به دولت مندرس باعث شد تا هوای تازه در عرصه ی سیاسی و اجتماعی ترکیه وارد گردد. توجه مجدد به دین، احیای مساجد، لغو برخی قوانین سخت گیرانه در مورد متدینین و روحانیون از سیاست های عمده دولت مندرس بود، با اجرای این سیاست ها، اسلام گرایان دوباره و این بار با مشی متفاوت تلاش کردند تا وارد عرصه ی قدرت شوند و با رعایت قواعد بازی، دست به رقابت سیاسی بزنند. هر چند دولت مندرس در سال ۱۹۶۰ با کودتای نظامیان مواجه شد و با اعدام وی شوک بزرگی به فعالان سیاسی و به ویژه اسلام گرایان وارد شد اما این عامل مانع فعالیت سیاسی قانونی و مسالمت آمیز اسلام گرایان نگردید (اکبری،26:1388 و 27).
پس از کودتای سال 1960 باز اسلام سیاسی به بالندگی خود ادامه داد و از جمله احزاب مهمی که در دهه 1960 خود را جایگزین حرب دموکرات می دانستند و مدعی حمایت از آزادی مذهبی مردم بودند «حزب عدالت» به رهبری سلیمان دمیرل بود.گرچه این حزب نیز با کودتای سال 1971 تعطیل شد (زارع: 177:1383). اما اسلام گرایان از دهه ی ۷۰ به این نتیجه رسیدندکه برای پیشبرد افکار و اجرای سیاست های مورد نظر خود در جامعه ی ترکیه، باید به تشکل سازی مدرن و یا همان فعالیت حزبی بپردازند. از این رو، اولین حزب اسلام گرا به نام «حزب نظام ملی» در ژانویه ۱۹۷۰ توسط نجم الدین اربکان

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره حزب عدالت و توسعه، قانون اساسی، ماه پیشانی، اجتماعی و سیاسی Next Entries منبع پایان نامه درباره فتح الله گولن، اسلام گرایی، حاج بکتاش ولی، آسیای مرکزی