منبع پایان نامه درباره فتح الله گولن، اسلام گرایی، حاج بکتاش ولی، آسیای مرکزی

دانلود پایان نامه ارشد

از طریقت های اصلی می باشند (همان منبع).
«طریقت نقشبندیه» در قرن هشتم هجری قمری، توسط محمد بهاء الدین نقشبندی تأسیس شد. این طریقت از جمله طریقت هایی است که سعی دارد رابطه ی بین طریقت و شریعت را به نحوی حل کند. نقشبندیه اکنون در سراسر جهان، به ویژه در کشورهایی که مذهب سنی حنفی رایج است، هوادارانی دارد و در هر یک از این کشورها نقشبندیان دارای شیخ خاص خود هستند این طریقت در ترکیه قدمتی طولانی دارد و اکنون نیزرایج ترین طریقت در این کشور به شمار می رود، به طوری که گفته می شود بسیاری از سیاست مداران راست گرای ترکیه به نحوی با این طریقت در ارتباط بوده اند. تورگوت اوزال، رئیس جمهور فقید ترکیه و نجم الدین اربکان، نخست وزیر سابق این کشور، مشهور به عضویت در این طریقت بوده اند (انصاری، 137:1373).
طریقت نقشبندیه در ترکیه دارای نشریه های گوناگون و مراکز خیریه ی قوی است و فعالیت های اجتماعی مختلفی دارد. از جمله انتشار ماهنامه ی اسلام و بنیاد خیریه ی راه حق، و همچنین بسیاری از گروه ها و جماعت های اسلامی در ترکیه از جمله، جماعت محمود افندی، جماعت سامی افندی، گروه منزیل چیلر وابسته به این طریقت هستند (همان منبع:106و 107و 108). این طریقت، از مهم ترین طریقت هایی بوده است که به علت میانه روی، هوشیاری اجتماعی، داشتن اهرم های قوی اقتصادی و قدرت سیاسی (با نگرش کسب منافع عالیه ی مسلمانان) و همچنین وجود یک شبکه ی به هم پیوسته و منسجم داخلی، نقش مهمی را در صحنه ی سیاسی ترکیه بازی می کند (آیتی،65:1379).
«طریقت نورجیه» این طریقت که پس از نقشبندیه مهم ترین طریقت در ترکیه به شمار می رود اساساً مکتبی است عرفانی، منسوب به شیخ نور در سال 1907 میلادی و شاخه ای از آن به نام رکنیه در قرن 14 میلادی تجدید حیات کرده است. نورجی های فعلی ترکیه، پیرو یکی از علمای مشهور ترکیه به نام سعید نورسی معروف به بدیع الزمان سعید نورسی هستند، در سال های اخیر، طریقت نورجی به دو شاخه تقسیم شده است، رهبر گروه نخست محمد زاهد افندی و رهبر گروه دوم فتح الله گولن است. ازگروه ها و جماعت های منسوب به این طریقت می توان به جماعت مظهر جیلار،گروه یازی جیلار، گروه اوکویو جولار اشاره کرد (انصاری،137:1373).
«طریقت بکتاشیه» بکتاشیه منتسب به حاج بکتاش ولی نیشابوری، صوفی بلند آوازه ی قرن هفتم هجری است. امروزه علویان ترکیه خود را از مریدان حاج بکتاش ولی می دانند (ابوالقاسمی و اردوش،162:1378). «طریقت مولویه» این طریقت منتسب به مولانا جلال الدین محمد بلخی است. به رغم تلاش های محافل روشنفکرمآب لائیک ترکیه، در جهت قلب تعابیر عرفانی مولانا، تهی کردن آن از مفاهیم والای الهی و تطبیق آن با دعاوی لامذهبی، اباحی گری و تسامح طلبی، اما هم چنان شهر مولانا یعنی قونیه، یکی از مهم ترین پایگاه ها اسلام گرایی و شریعت طلبی در ترکیه محسوب می شود (همان منبع: 166).
«طریقت قادریه» بنیانگذار این طریقت، عبدالقادر گیلانی معروف است. این طریقت، برخلاف طریقت نقشبندیه، به عدم دخالت در امور سیاسی معتقد است. «طریقت سلیمانیه»، این طریقت گرچه وابسته به نقشبندیه محسوب می شود ولی بنیانگذار آن سلیمان هیلمی توناخانی به علت مخالفت با جو غالب برنقشبندیه راه جداگانه ای برای فعالیت برگزیدند. کمالیست ها نیز این طریقت را از دشمنان سرسخت میراث آتاتورک می دانند. اعضای این طریقت در ده ها، مسجد و مراکز فرهنگی برای ترک های سراسر اروپا ساخته اند، و خوابگاه های متعددی برای دانشجویان بی بضاعت در ترکیه تأسیس کرده اند. در طریقت سلیمانیه دو محور فکری قابل تشخیص است، شاخه ی روشنفکران و شاخه ی رادیکال های جوان (ابوالقاسمی و اردوش،1380: 178 و 180).
از آغاز دهه ی 1990 و در کمتر از ده سال بیش از 1200 ایستگاه رادیویی (سراسری، منطقه ای و محلی) و 250 کانال تلویزیونی (سراسری، منطقه ای و محلی) در ترکیه فعال شدند و به پخش برنامه پرداختند. از اوایل این دهه به بعد، برخی از جماعت ها و احزاب اسلام گرا نیز موفق به تأسیس گروه های انتشاراتی و رسانه ای قدرتمند شدند که در ادامه به مهم ترین آن ها و نقش قابل توجه شان در روند اسلام گرایی اشاره می شود (زارع،258:1383).
«طریقت فتح الله گولن» این فرقه توسط فتح الله گولن تأسیس شد و اکنون نه تنها در تمام نقاط ترکیه دارای شعبه است، بلکه در فراسوی مرزها فعالیت گسترده ای را انجام می دهد. آن ها، دارای امکانات بسیار گسترده ی ارتباطی بوده و برای ده ها هزار دانش آموز بی بضاعت، خوابگاه ایجاد کرده اند. این طریقت با در اختیار داشتن یک شبکه خصوصی تلویزیونی بزرگ و یک روزنامه ی پر تیراژ در کنار مؤسسات متعدد چاپ و انتشارات توانسته اند خود را به عنوان یکی از نیروهای اصلی ذینفوذ در صحنه ی سیاست داخلی ترکیه معرفی سازند. این طریقت در حدود 200 باب مدرسه در خارج از کشور (از افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز گرفته تا کشورهای بالکانی و اروپای شرقی) دارد و در این مدارس تدریس به زبان محلی، ترکی استانبولی و انگلیسی صورت می گیرد (حیدرزاده نائینی،212:1380 و 213).
«گروه رسانه ای اربکان چی ها» اعضای این گروه، از لحاظ عقیدتی، حنفی مذهب میانه رو هستند و در راستای برنامه ها و اهداف حزب رفاه و فضیلت، تحت رهبری نجم الدین اربکان قرار دارند. روزنامه مهم این گروه، «ملی گازته» نام دارد و شبکه ی تلویزیونی آن کانال 7 است. این کانال خصوصی را گروهی از روشنفکران مسلمان ترکیه با مساعدت نجم الدین اربکان در سال 1994 تأسیس کردند و اکنون برنامه های این کانال به صورت شبانه روزی و سراسری در ترکیه، آسیای میانه و اروپا قابل رؤیت است (حیدر زاده ی نائینی،213:1380).
«گروه رسانه ای نورجی ها» این گروه به طریقت نورجیه وابسته است و تحت رهبری فتح الله گولن فعالیت می کند. نشریه های این گروه عبارتند از، روزنامه ی «ینی آسیا» و «ینی نسیل» و ماهنامه ی سیزینتی و اکسیون خبرگذاری، کانال تلویزیونی این گروه «راه شیری» است که در سال 1993 تأسیس شد و اکنون در کشورهای آسیای مرکزی و بخشی از اروپا هم قابل رؤیت است. این شبکه در راستای اشاعه ی اسلام تک بعدی اسلام منهای سیاست می کوشد (زارع،259:1383).
«کمپانی اخلاص» صاحب این گروه دکتر «انور اورن» نام دارد و روزنامه ی ترکیه، خبرگذاری اخلاص و کانال تلویزیونی TGRT متعلق به آن است، این گروه ضمن رعایت مبانی لائیسیزم حاکم، اشاعه گر مسائل ملی گری ترک، به علاوه مذهب گرایی حنفی متعصب است. خبرگذاری «اخلاص» یکی از بزرگ ترین بنگاه های خبر پراکنی ترکیه است و در پنج قاره ی جهان نمایندگی دارد (همان منبع:259و260).
«رادیو هدف»، این رادیو توسط گروهی از مسلمانان حنفی مذهب ترکیه تأسیس شده است آن ها معتقدند که از طریق دموکراسی (تشکیل احزاب اسلامی، مبارزات پارلمانی و…) نمی توان به حکومت اسلامی دست یافت و تنها راه تحقق این هدف ارتقای سطح آگاهی جامعه و تبلیغ یا معرفی فرهنگ و معارف اسلامی است. «رادیو بیرلیک (وحدت)» این رادیو توسط شرکت «ییمپاس» متعلق به اصناف ترک مسلمان مقیم آلمان تأسیس شده و مسئولان آن، گروهی از نویسندگان و هنرمندان مسلمان اسلام خواه و ملی گرای ترکیه هستند. همچنین در ترکیه رادیو امید و نیز رادیو عارفان نیز به پخش برنامه های مختلف مذهبی می پردازند (همان منبع:260 و 261).
در سال های پس ازجنگ جهانی دوم که اروپا برای بازسازی به شدت به نیروی کار فراوان و ارزان نیاز داشت، تعداد زیادی از اتباع ترکیه در جستجوی کار، به کشورهای اروپایی بخصوص آلمان مهاجرت کردند و اغلب با خانواده های خود در آن جا ساکن شدند. این مهاجران در اروپا به فعالیت های مذهبی مانند تشکیل گروه ها و انجمن های دینی حتی با گرایش های سیاسی و ضد لائیسم دست می زنند. از مهم ترین این سازمان ها می توان به این موارد اشاره کرد. «جمعیت اتحاد اسلامی»، این تشکیلات را انشعابی از سازمان بینش ملی (میلی گوروش) دانسته اند که ارگان برون مرزی حزب رفاه به شمار می رود. رهبر این جمعیت، یکی از روحانیون مشهور ترکیه به نام «جمال الدین کاپلان» نام داشت که رسانه های لائیک او را «صدای سیاه» می نامیدند و بعدها نظام لائیک آن را بنیادگراترین تشکیلات اسلامی دانست (سیاری،97:1376).
وی انقلاب اسلامی ایران را حرکت قرن می نامید و از آن حمایت می کرد. پس از مرگ وی فرزند وی «متین کاپلان» مشهور به «متین مفتی اوغلو» این مسئولیت را به عهده گرفت (ابوالقاسمی و اردوش،44:1378). همچنین گروه های دیگری چون گروه شیخ کالکان و گروه آوجی با اهدافی کم و بیش مشابه، در سایر نقاط اروپا به فعالیت می پردازند.
در ترکیه، سازمان امور دینی به عنوان تنها سازمان مذهبی در جمهوری ترکیه، جزئی از دستگاه دیوان سالاری دولتی این کشور به شمار می رود. این سازمان نهادی وابسته به نخست وزیری است که در سال 1924 تأسیس شد. از طریق این سازمان، کلیه ی عملکردهای مذهبی تحت کنترل دولت درآمده است. چون کارمندان آن مستخدمین دولت محسوب می شوند به علاوه کلیه ی نهادهای آموزشی که وظیفه ی تربیت کادر خدماتی و تبلیغی مذهبی را به عهده دارند جزء مجموعه ی آموزش و پرورش به حساب می آیند (حیدرزاده ی نائینی،305:1380).
از لحاظ حقوقی این نهاد جدیدالتأسیس مسئولیت اداره ی مساجد، آموزش طلاب، ائمه ی جمعه و جماعات، تربیت مؤذن و از همه مهمتر بررسی محتوای خطبه ها و سخنرانی وعاظ در مساجد را بر عهده داشته است. کارکرد این نهاد، فعالیت و نفوذ نهادهای غیر دولتی را تضعیف می کند (Ayata,1996:13).
پ) سیاست ها و عملکردهای جریان اسلام گرای ترکیه
1- سیاست ها و عملکردهای جریان اسلام گرا در بعد داخلی
1-1- عرصه ی سیاسی
1-1-1- مشارکت سیاسی
خلاء شدیدی که پس از تحولات دهه های اولیه ی تشکیل نظام جمهوری وجود داشت احزاب سیاسی را بر آن داشت، تا با استفاده از جلب نظر گروه های مذهبی، حمایت مردم را نیز به دست آورند البته باید گفت وجود احزاب راست مذهبی مانند حزب رفاه و فضیلت سبب شد تا برخی تحلیلگران بیشترین توجه خود را معطوف احزاب سیاسی- مذهبی در ترکیه کنند و از موقعیت دیگر تشکل های مذهبی که نقش گروه های میانه را دارند غافل شوند مانند گروه های اهل شریعت و حتی اهل طریقت، طبق نظر شریف ماردین، اهل تصوف صرف نظر از طریقت های مختلف، در زمره ی گروه های فرعی و کوچک تری قرار دارند که دارای موقعیت بسیار بالایی در بین جامعه ی مذهبی ترکیه هستند و نقش اسلام در سیاست ترکیه بدون در نظر گرفتن کلیه ی طریقت های مهم که در مجموعه تصوف، نقش بازی می کنند قابل فهم نیست (حیدرزاده نائینی،21:1380).
مسئله ی طریقت ها در جامعه ی ترکیه قدمتی چندصد ساله دارد که با از بین رفتن عثمانی و روی کار آمدن نظام جمهوری، با مشی ضد دینی و به صورت زیرزمینی به حیات خود ادامه دادند. مهم ترین نقشی که این طریقت ها بعد از استقرار نظام جمهوری بازی کردند تأثیر بر روند انتخابات جمهوری ترکیه بوده است از این رو نخبگان سیاسی ناچار به چانه زنی با رهبران و شیوخ شریعتی و طریقتی درجهت کسب حمایت مردم شدند همین قدرت گروه های مذهبی در ترکیه و سعی در جلب نظر مردم برای بدست آوردن آراء، دلیل بقاء و نیرومندی احزاب مذهبی در ترکیه شده است. از حدود ۱۹۵۹ گروه ها و جنبش های اسلام گرا به طور قانونی آغاز به فعالیت کردند. در واقع باید گفت این بازگشت جریان های اسلامی جهت مشارکت در انتخابات از راه معرفی نامزدهای اسلام گرا نبود بلکه چالش احزاب لائیک با یکدیگر برای کسب آراء گروه های اسلامی سبب اهمیت یافتن آنان شد (کاویان نژاد،1389).
علاقه ی مردم ترکیه به احزاب اسلامی زمانی آشکارا قابل فهم بود که حزب عدالت که یک حزبی اسلامی است توسط نجم الدین اربکان در سال 1970 تأسیس شد که البته یک سال بعد به اتهام تخطی از اصول لائیک غیر قانونی اعلام شد و در جولای ۱۹۸۳که فعالیت احزاب دوباره آزاد شد حزب رفاه جایگزین آن شد و این حزب در ۱۹۸۷ و ۱۹۸۹ در انتخابات سراسری موفق به کسب آراء فراوانی شد. در دوره های

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره فتح الله گولن، حزب عدالت و توسعه، اسلام گرایی، جهان بینی Next Entries منبع پایان نامه درباره حزب عدالت و توسعه، اسلام گرایی، مردم سالاری، نظام سیاسی