منبع پایان نامه درباره سلسله مراتب، چند شاخصه

دانلود پایان نامه ارشد

متغيير هاي مناسب، براي اندازه گيري ميزان دستيابي و پيروزي اهداف (شاخص ها) و توسعه يك مجموعه مناسب از آلترناتيوها مي باشد.
شاخص ها براي تعيين جنبه هاي مثبت و منفي هر آلترناتيو استفاده مي شوند؛ به عنوان مثال، قيمت خريد، اندازه باك و ميزان استفاده از بنزين، 3 شاخص مختلف هستند كه مي توانند براي توضيح ماشين هاي مختلفي كه امكان خريد آنها وجود دارد، استفاده شوند.
در اين مرحله مي توان از ابزارهاي مختلفي استفاده كرد مانند: سلسله مراتب اهداف، دياگرام هاي means/ends و دياگرام هاي تاثير.
قدم2 – پيامدهاي آلترناتيوها
براي تعيين پيامد آلترناتيوهاي موجود، مي بايست براي هر شاخص كه در قدم 1 تعيين شده، آناليزهاي عددي انجام شود( به عنوان مثال، ساختن مدل هاي رياضي و استفاده از آناليز داده). ميزان تلاش براي تعيين پيامد هاي هر يك از آلترناتيوها، بستگي به نوع شاخص مورد بررسي و نيز پيچيدگي مسئله تصميم گيري دارد. به عنوان مثال ، در مساله تصميم گيري خريد ماشين، اطلاعات مورد نياز براي شاخصي مانند قيمت را مي توان از مجله هاي ماشين بدست آورد. از طرف ديگر، تصميم گيري بر روي يك سياست تغيير مناسب در زمينه آب و هوا، ممكن است به تخمين سطح بالا آمدن آب نياز داشته باشد. يك چنين شاخصي بدون شك نيازمند استفاده از يك فرد خبره مي باشد كه بتواند مدلهاي رياضي را كه شامل معادلات پيچيده، فرضيات و تحقيقات زياد است، حل كند.
ابزارها و تكنيك هاي قدم 2 شامل مدل هاي صفحه گسترده، مدلسازي شبيه سازي، شبيه سازي مونت كارلو، درخت تصميم گيري و احتمال، محاسبات ميانگين مورد انتظار و آمار بيز مي باشد.
قدم 3 – اولويت پيامدها
همانطور كه در شكل آمده است، دو جنبه مجزا براي استخراج وزنها در MADM وجود دارد:
1-دستيابي به وزنهاي اهداف يا شاخص ها،
2 – دستيابي به ترجيهات موجود براي تغيير در سطح شاخص هاي هر هدف در سرتاسر محدوده اش (استخراج تابع ارزشي يا مطلوبيت براي هر شاخص).
بطور كلي وزنها در آناليز تصميم گيري، تخميني از اهميت نسبي است كه تصميم گيرنده احساس مي كند كه يك هدف در مقايسه با ديگر اهداف در آن مسئله بخصوص و در محدوده مشخص آن هدف بايد داشته باشد. توابع ارزش و توابع مطلوبيت، بيانگر ميزان ترجيهات حاصله در توابع هدف به ازاي تغيير در سطوح شاخص ها مي باشد. توابع ارزش و توابع مطلوبيت، سطوح مختلف يك شاخص را با استفاده از يك مقياس فاصله اي به يك معيار ارزشي تبديل كرده و بيانگر قضاوت فرد تصميم گيرنده در مورد مطلوبيت نسبي مقياس طبيعي شاخص مي باشند.
به عنوان مثال، در نظر بگيريد «تعداد اتاقها» به عنوان يك شاخص براي ارزيابي ارزش يك خانه باشد. يك تصميم گيرنده (DM) ( به عنوان مثال خريدار خانه)، ممكن است تمايل زيادي به سطح اين شاخص داشته و نيز ترجيحات اين فرد از تابع غير خطي پيروي كند. به عنوان مثال، براي فرد تصميم گيرنده ارزش و اهميت يك خانه با 2 اتاق خواب تفاوت زيادي ندارد؛ اما ارزش يك خانه 3 خوابه يا 4 خوابه به طور قابل ملاحظه اي با هم تفاوت ميكنند.
در بحث ارزيابي ارزش، تحليلگر همواره بين تابع مطلوبيت و تابع ارزش تفاوت قائل است. يك تابع مطلوبيت علاوه بر اندازه گيري ارزش يك شاخص، گرايش فرد را نيز نسبت به ريسك در نظر ميگيرد.
تئوري مطلوبيت چند شاخصه (MAUT) نوعي از آناليز تصميم گيري چند معياره را پوشش مي دهد كه تمايل ريسك را نيز در توابع مطلوبيت دخالت ميدهد. تئوري مطلوبیت چند شاخصه (MAUT) زماني مورد استفاده قرار مي گيرد كه نتوان از ريسك و عدم قطعيت چشم پوشي كرد.
تعيين اوزان و توابع ارزشي نياز به استخراج ارجهيت ها از تصميم گيرنده اصلي كه در گير مسئله است، دارد. تعدادي از ابزارها و تكنيك ها كه براي كمك به استخراج ارجهيت ها در دسترس است شامل: روش سووينگ، شرط بندي استاندارد، رتبه بندي مستقيم و مقايسات زوجي مي باشد.
قدم 4- ارزيابي و مقايسه آلترناتيوها
به منظور ارزيابي و مقايسه آلترناتيوها تكنيك ها و روش های مختلفي وجود دارد كه در ادامه به خصوصيات اين تكنيك ها پرداخته ميشود.
خصوصيات تكنيك هايMADM
اگر چه تكنيكهاي زيادي براي حل مسائل MADM وجود دارد وليكن همه اين تكنيك ها داراي خصوصيات مشترك زير مي باشند:
قالب سلسله مراتبي معيارها/ شاخص ها
معمولا هر آلترناتيو مانند سازمان، طرح تجاري و يا محصول، توسط تعدادي معيار و يا شاخص ، ارزيابي ميشود. شاخص بيانگر خصوصيات يك آلترناتيو مي باشد، كه بعضي از شاخص ها ممكن است به چند لايه زيرين تقسيم شوند.
ناسازگاري ميان شاخص ها
معيارها و شاخص هاي ارزيابي يك آلترناتيو معمولا با هم سازگاري ندارند. به اين معني كه مثلا در مورد خريد يك ماشين، شاخص استفاده از سوخت كمتر همراه با كاهش فضاي داخل ماشين و در نتيجه با كاهش راحتي سرنشين همراه است. لذا معيار سوخت كمتر، با معيار راحتي سرنشين، ناسازگار است.
وجود ماهيت تركيبي
عدم تناسب مقياسهاي اندازه گيري:
يك گزينه (Ai) درMADM ممكن است توسط دو نوع شاخص توصيف شود : شاخص كمي ( مانند هزينه، ظرفيت، سرعت و…) و شاخص كيفي ( مانند راحتي، زيبائي، انعطاف پذيري و …).
مقياس اندازه گيري شاخص هاي كمي ميتوانند با يكديگر متفاوت باشند (مانند هزينه به ريال در مقابل وزن به كيلو گرم ) و به اين دليل انجام عمليات اصلي رياضي قبل از بي مقياس كردن يا يكسان سازي مقياس ها مجاز نيست. همچنين در اندازه گيري يك مقياس كيفي ممكن است از مقياس هاي فاصله اي و رتبه اي استفاده شود. يك روش عمومي در اندازه گيري يك شاخص مقياس فاصله اي استفاده از مقياس دو قطبي فاصله اي است. به قرار زير:

اين اندازه گيري ( به صورت فوق براي شاخص هاي با جنبه مثبت مانند« راحتي» كه هرچه بيشتر نيز مطلوب تر خواهد بود) بر اساس يك مقياس ده نقطه اي مي باشد به طوري كه صفر مشخص كننده مينيمم ارزش ممكن( كه عملا قابل درك باشد) و ده مشخص كننده ماكزيمم ارزش ممكن از شاخص مورد نظر است. همچنين نقطه وسط نيز نقطه شكست مقياس بين مساعد ها و نامساعد هاست.
اين مقياس اندازه گيري به طور مشابه براي شاخص هاي با جنبه منفي ( مانند سختي كار كه هرچه كمتر نيز مطلوب خواهد بود) به منظور هماهنگي در محاسبات به صورت ذيل تنظيم مي گردد:

لازم به ذكر است كه ارزش هاي صفر و ده عملا در مقياس هاي فوق كمتر مورد استفاده واقع مي شوند؛ ضمنا ارزش هاي 2،4،6،8 را ميتوان به عنوان ارزش هاي واسطه اي از مقياس فوق به كار برد.
عمليات جمع و ضرب در مقياس هاي فوق با توجه به استنباطات ذيل مجاز است:
الف- در اين گونه مقياس فرض بر اين است كه مثلا امتياز 9 سه برابر مناسب تر از امتياز 3 است.
ب- بعلاوه به طور مثال اختلاف بين زياد و كم يكسان با اختلاف بين خيلي كم و متوسط ( هر دو با امتياز 4) است.
عدم قطعيت
1 ) عدم قطعيت در قضاوت هاي ذهني
معمولا افراد نسبت به قضاوت هاي ذهني خود 100% مطمئن نيستند.
2 ) عدم قطعيت به علت كمبود اطلاعات يا نبود اطلاعات
بعضي مواقع اطلاعات مربوط به يك معيار كاملا در دسترس نيست ويا حتي اصلا وجود ندارد.
بزرگي مسائل
مسائل MADM در دنياي واقعي ممكن است شامل صدها شاخص يا معيار باشند. به اينگونه مسائل، مسائل بزرگ (lorg scale) گفته مي شود. به عنوان مثال، در مدل(EFQM) ، 3 سطح معيار شامل :9 معيار در سطح 1 ، 32 معيار در سطح 2 و174 معيار در سطح 3 وجود دارد؛ ويا در يك مدل ارزيابي تامين كننده براي يك شركت بزرگ بين المللي، 2سطح شامل10 معيار در سطح اول و بيش از 900معيار در سطح دوم وجوددارد.

قطعي نبودن نتايج حاصل از تكنيك ها
به علت كمبود اطلاعات، تضاد بين شاخصها، عدم قطعيت در قضاوت هاي ذهني و وجود ترجيهات مختلف بين تصميم گيرنده هاي مختلف، نتايج نهائي ارزيابي يك مسئله ممكن است قطعي نباشد. لذا ممكن است راه حلهاي مختلفي براي يك مسئله MADM وجود داشته باشد مانند راه حل ايده آل، راه حل غير مسلط، راه حل رضايتبخش كه در ادامه به توضيح در مورد آنها مي پردازيم.[2]
راه حل ايده آل
معيارهاي موجود در يك مساله MADM به دو دسته تقسيم مي شوند: معيارهايي كه از جنس هزينه هستند (Input) و معياهايي كه از جنس سود هستند (output) . يك راه حل ايده آل براي مسائل MADM ، راه حلي است كه همه معيارهاي هزينه را مينيمم و همه معيارهاي از جنس سود را ماكزيمم كند. البته اين راه حل در اكثر مواقع براي يك مسئله MADMبه علت تعارضات موجود در بين شاخص ها وجود نخواهد داشت.

راه حل غير مسلط
اگر براي يك مسئله راه حل ايده آل وجود نداشته باشد، DM به دنبال راه حل غير مسلط مي گردد. يك آلترناتيو زماني آلترناتيو مسلط ناميده مي شود كه آلترناتيو ديگري وجود داشته باشد كه حداقل در يك شاخص از آن بهتر باشد و در ديگر شاخص ها، با اين آلترناتيو هم ارزش باشد. آلترناتيوي را غير مسلط گويند كه توسط هيچ آلترناتيو ديگري تحت تسلط قرار نگيرد.
راه حل رضايت بخش
راه حل هاي رضايت بخش زير مجموعه اي از راه حل هاي امكان پذير هستند كه اين راه حل ها، مقاصد از قبل تعيين شده براي تصميم گيري را بيش از حد مورد نياز تامين مي نمايند. اين گونه راه حل ها ممكن است از راه حل هاي مؤثر نبوده اما سادگي آنها با رفتار DM مطابقت دارد.
گروه بندي تكنيك هاي MADM
گروه بندي هاي مختلفي از ديدگاههاي مختلف بر روي تكنيك هاي MADM صورت گرفته است؛ كه در ادامه به سه نوع گروه بندي اشاره ميشود.
گروه بندي بر اساس امكان تبادل در بين شاخص ها:
دو دسته عمده از روشهاي مختلف در اين گروه يكي روشهاي منشعب از مدلي مشهور به مدل غير جبراني بوده و دسته ديگر منشعب از مدل ديگري معروف به مدل جبراني مي باشد.
1- روشهاي غير جبراني
اين روشها شامل روشهايي مي شوند كه در آنها مبادله در بين شاخص ها مجاز نيست؛ يعني نقطه ضعفي در يك شاخص توسط مزيت موجود از شاخص ديگر جبران نمي شود. بنابراين هر شاخص در اين روشها به تنهايي مطرح مي باشد و مقايسات بر اساس شاخص به شاخص انجام مي پذيرد.
مزيت روشهاي متعلق به اين مدل سادگي آنهاست كه با رفتار DM و محدود بودن اطلاعات او مطابقت دارد؛ به طوري كه حتي در برخي از اين روشها ممكن است نيازي به كسب اطلاعات از DM نباشد. مثالهايي از اين روشها شامل:
* روش تسلط:
اين روش كليه آلترناتيوهاي تحت تسلط را حذف ميكند. راه حلهايي كه توسط اين روش ارائه مي شود ممكن است بيش از يك راه حل باشد. البته لازم به ذكر است بي مقياس كردن شاخص ها در اين روش مورد نياز نيست.
* روش ميني ماكس:
اين تكنيك توسط يك محقق به نام «سويچ» پيشنهاد شده است و بر مبناي استفاده از تعريف « فرصت از دست رفته» استوار است؛ بدان معني كه « فرصت از دست رفته» عبارت است از زيان وارده به علت عدم انتخاب مناسبترين استراتژي در تصميم گيري.
در اين روش ابتدا فرصت هاي از دست رفته را به ازاي وقوع هر متغير قابل كنترل ( هر شاخص)، از يك ماتريس تصميم گيري، به طور جداگانه محاسبه نموده و سپس كمترين فرصت از دست رفته از بين بيشترين فرصتهاي از دست رفته موجود، براي آلترناتيوهاي مختلف، را انتخاب مي نمائيم (ميني ماكس يعني، انتخاب كمترين از بين بيشترين ها).
بنابراين به منظور استفاده از اين تكنيك براي حل يك مسئله بايد علاوه بر « ماتريس تصميم گيري» يك ماتريس ديگر به نام « ماتريس فرصت هاي از دست رفته» تشكيل شود و سپس مناسبترين آلترناتيو، با استفاده از معيار « ميني ماكس» انتخاب گردد.
بمنظور محاسبه فرصت هاي از دست رفته براي هر ستون از ماتريس (براي هر شاخص) بايد از رابطه زير استفاده كرد:
(نتيجه مورد انتظار)- ( بهترين نتيجه موجود در آن ستون)= فرصت از دست رفته
*روش ماكسي مين:
اين تكنيك توسط ابراهام والد پيشنهاد شده است. اين تكنيك بيشتر توسط يك تصميم گيرنده بدبين بكار برده مي شود و عبارت است از انتخاب بيشترين بهره وري از بين كمترين بهره وريهاي موجود از آلترناتيوهاي مختلف. اين روش ضعيف ترين شاخص را براي آلترناتيو پيدا مي كند و سپس آلترناتيوي را انتخاب مي كند كه بيشترين حداقل سودآوري را داشته باشد.
در اينجا يك تصميم

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره نیروی انسانی، ریسک عملیاتی، چند شاخصه، انواع ریسک Next Entries منبع پایان نامه درباره سلسله مراتب، مدیریت ریسک، رتبه بندی، ریسک مالی