منبع پایان نامه درباره سبک شناسی، صحیفه سجادیه، لایه نحوی، مقتضای حال

دانلود پایان نامه ارشد

: زمانی که مثلا از سبک معیشت در نزد ملتی خاص، یا سبک کار نزد جماعتی معین، صحبت می کنیم.
ب) ممکن است منظور از سبک، خصائص فردی باشد که چیزی را از غیر آن جدا می- کند. این جا صحبت از سبکِ «کاتب یا نویسنده» معین، یا میل به گوش دادن به موسیقی با سبک خاص یا لذت بردن از سبک کلاسیکی در اثاثیه منزل است» (درویش، بی تا: 20).
1-7-2سبک شناسی:
«اسلوبیه» یا سبک شناسی، رابطِ بینِ علم زبان شناسی با ادبیات و نقد ادبی است و به وسیله آن، با بررسی جمله از منظر زبان، به بررسی زبان در متن، می رسد. بنابر این، سبک- شناسی، پل زبان شناسی به تاریخِ ادب است، همان گونه که اسپیتزر2 تعبیر کرده است» (عیاشی، 2002: 27). «سبک شناسی علمی است که از عناصر ممتاز کننده پرده بر می دارد و به وسیله آن، مولف می تواند آزادی ادراک خود را حفظ کند و همچنین نظر خود را در فهم و ادراک، بر خواننده تحمیل کند» (خفاجی و دیگران: 23). و دانشی که از مجموع جریان سبک های مختلف یک زبان، بحث می کند «سبک شناسی» نامیده می شود. سبک شناسی را نمی- توان دانشی مستقل و مجزا تصور کرد، بلکه به عکس باید آن را فنی مرکب از علوم و فنون مختلف دانست – حکمت و علوم که شامل علم الأدیان و فلسفه و عرفان و تاریخ عمومی می شود و فنون ادبی شامل دستور زبان، معانی و بیان، نقد الشعر و نقد النثر، علم قافیه، عروض، تاریخ ادبیات می شود- که احاطه به مجموع آن ها، فن نامبرده را به وجود می آورد» (بهار،1382: 20و21).

کلیات پژوهشی

مقدمه:
«به طور کلی می توان گفت، سبک وحدتی است که در آثار کسی به چشم می خورد. یک روح یا ویژگی یا ویژگی های مشترک و متکرر در آثار کسی است. زمینه مشترک یا وحدت یعنی سبک، فقط منوط به عوامل لفظی زبان نیست، بلکه در تفکر و بینش هم، وحدت یا تکرار عوامل و عناصر خاص اندیشگی حضور دارد» (شمیسا، 1372: 13 و 14). بنابر این از خلال بررسی سبک هر متن و عوامل لفظی زبان، می توان به نگرش نویسنده پی برد و این همان مسئله مورد بحث در این پایان نامه است.
«سبک شناسی، از جمله علوم ادبی است که امروزه اهمیت خاصی دارد و یکی از شیوه- های مهم، برای پی بردن به ویژگی های یک اثر و به دست آوردن معیاری از روش هنری یک هنرمند، تحلیل سبک شناختی آثار او بر اساس زبان و ویژگی های ادبی و فکری است. غیاثی معتقد است: «سبک ادبی، از ذهن و اندیشه نویسنده و شاعر مایه می گیرد و آن چه بدان رنگ فردی می دهد نگرش و بینش هنری و واقعیت های عینی و سبک زندگی فکری است، چه عملی که از نیروی خلاقه آدمی سر می زند، از فعالیت های نظری و عملی او گسسته نیست بلکه در گرو تأثیر هایی است که از جهان بیرون می پذیرد و آن ها را به رنـگ نظر گاه های فکری یا عاطفی خود در می آورد» (باقری، 1391: 9).
«احمد شایب»، پدیده ادبی را به عناصرِ عاطفه و فکر و خیال تقسیم می کند؛ سپس اضافه می کند: «و اخیراً، اصطلاح گفتاری را که اسلوب (سبک) نامیده می شود، می یابیم، همان وسیله ای که برای انتقال و ظاهر کردن عناصر معنویِ موجود در نفس ادیب، لازم است؛ و از همین جاست که می توانیم ادبیات را بشناسیم، به این که ادبیات کلامی است که از عقل و عاطفه تعبیر می کند» (مسدی، بی تا: 110 و 111). طبیعی است که ادبیات، فقط شکل تعبیر نیست، بلکه افکار و مضامینی در خود دارد که رسالت انسانی و قومی و فنی را آشکار می کند. همین امر، سبب می شود که با بررسی سبک نحوی دعا های امام (ع)، نگرش ایشان باز شناخته شود.
«سبک شناسی به عنوان یک نظام مطالعاتی و دانش مستقل قدمت چندانی ندارد. خاستگاه اصلی این علم، آلمان قرن بیستم است و قدیم ترین کاربرد این اصطلاح در زبان انگلیسی در سال های 1800 به مسأله آموزش زبان و آیین نگارش مرتبط است. در قرن نوزدهم، هم زمان با تحولات علمی، مطالعات زبان نیز با رویکرد های علمی آغاز شد و پژوهش در شیوه های بیان فردی یا بررسی سبک شخصی پا گرفت و نهایتاً راهی گشود به مطالعه و تفسیر متن ادبی از منظر مسائل زبانی که امروزه به نام سبک شناسی شناخته می شود» (فتوحی،1392: 91). پایه های اولیه این علم، در دو کتاب «اسرار البلاغه» و «دلائل الإعجاز» عبد القاهر جرجانی وجود دارد؛ هرچند علمای بلاغت متأخری مثل «سکاکی» (ت 626ه) و «خطیب قزوینی» (ت 739ه) و «سعد تفتازانی» (ت 791ه)، فضل بزرگی در رساندن این فن از خلال مختصرات و مطولات خویش به ما دارند، با این وجود، عبد القاهر جرجانی گوی سبقت را از آن ها ربوده است؛ زیرا او اولین موسس این علم، و واضع نظریه نظم در نقد عربی می- باشد.
«سبک پدیده ای انسانی، و همانند آدمی چند وجهی است. به همین جهت شناخت سبک مستلزم رشته پیچیده ای از بررسی های همه جانبه است» (غیاثی، 1368: 10). گستردگی این علم موجب شده که هر نویسنده و یا محققی به یک بخش یا یک سطح از این علم توجه نموده و آن را بررسی کند. تحقیق پیش رو از میان سطوح مختلف، سطح نحوی یا ترکیبی را در بیست دعایِ نخستِ صحیفه سجادیه انتخاب نموده است.
بعد از واقعه جانگداز كربلا و شهادت کم نظیر ترین شخصيت ‏هاى تاريخ بشريت، بنى- اميه زمامِ امورِ امتِ اسلام را به تصرف ظالمانه خود در آوردند و از تعاليم و پيشرفت اسلامى جلوگيرى کردند. در این زمان بود که، امام زين العابدين (ع) خانه ‏نشين گرديدند و كسى جرأت نزديك شدن، و كسب فيض نمودن از آن حضرت را نداشت و از سویی دیگر، آن حضرت هم نمي توانست مردم را به تكاليف و واجباتشان آشنا کند، پس به ناچار روش دعا را – كه دعا يكى از روش‏هاى آموزنده براى تزكيه نفس و تهذيب اخلاق است – انتخاب نمودند تا به اين ترتيب تعاليم قرآن و آداب اسلام و طريقه اهل بيت عصمت را در جامعه منتشر نمایند. و اين يك روش ابتكارى در بیان حقایق بود كه دشمنان زمانش، به آن پى نمى‏بردند و بهانه هم به دست دشمن نمى‏افتاد. در حقیقت، شناخت سبک این دعا ها، موجب فهم بیش تر و بهتر مفاهیمی که امام (ع) در نظر داشته اند، – و آن مفاهیم را به خاطر جو خفقانی که بنی امیه ایجاد کرده بودند، ابراز نمی داشتند- می باشد.
پیشینه:
پژوهش‌های بسیاری در باب ترجمه وشرح صحیفه سجادیه انجام گرفته است. در زمینه ترجمه می توان به ترجمه الهی قمشه ای و ترجمه محمد مهدی رضایی اشاره کرد و در زمینه شرح می توان از حسن اسفندیاری و فیض الاسلام علینقی نام برد. همچنین کتاب ریاض العارفین فی شرح الصحیفه سید الساجدین نوشته محمد بن محمد دارایی، و کتاب ریاض السالکین سید علی خان مدنی، از مهم‌ترین شروح به حساب می آیند. از سویی دیگر، چند مقاله، در زمینه سبک شناسیِ صحیفه سجادیه نوشته شده است؛ از جمله مقاله «شکوه تعبیر و صحیفه سجادیه» دکتر علی اوسط خانجانی که تا حدودی به اسلوب صحیفه پرداخته است، و همچنین «سبک شناسی مناجات التائبین صحیفه سجادیه بر مبنای رویکرد ساختار گرایی» نوشته حسین چراغی وش، و «فراهنجاری در صحیفه سجادیه (برجسته سازی در سطح واژگانی، آوایی، نحوی و معنایی)» نوشته عباس گنجعلی، و «دراسه الموسیقی الداخلیه فی الصحیفه السجادیه» نوشته حسن خلف؛ و اخیرا پایان نامه ای در سبک شناسی صحیفه سجادیه با عنوان «بررسی سطح ادبی صحیفه سجادیه» نوشته محبوبه عزیزی در دانشگاه بوعلی سینا نوشته شده که بیش‌تر به بلاغت و صور بیانی و بدیعی در صحیفه، پرداخته است. چنان چه مشاهده شد، لایه نحوی به صورت کامل در صحیفه سجادیه، سبک شناسی نشده است؛ بنابراین بررسی این دعاها از جنبه نحوی و رسیدن به مقاصد امام (ع) لازم می نماید.

تبيين پژوهش

مقدمه:
در این فصل که تحت عنوان تبیین پژوهش آمده است؛ به بیان مسائل اساسی و محوری، مانند تعریف سبک و سبک شناسی در لغت و اصطلاح پرداخته می شود. معرفی این مباحث، قبل از دخول به بحث اصلی-فصل چهارم- لازم می نماید. از سویی دیگر برای روشن شدن مطلب، به طرح دیدگاه های ادبای صاحب نظر، در زمینه سبک شناسی پرداخته می شود. سپس اشاره مختصری، به مکاتب سبک شناسی، اعم از توصیفی، تکوینی، ساختار گرا و نقش گرا، می رود. در پایان، سبک شناسی لایه ای – آوایی، واژگانی، تحلیلِ معنا شناسی، تحلیلِ کاربرد شناسی و لایه نحوی، معرفی می شود و لایه نحوی –که لایه مد نظر است- به صورت مفصل، مورد بحث قرار می گیرد.
سبک در لغت و اصطلاح:
ابتدا به معنای فرهنگ لغتیِ کلمه (اسلوب) سبک در زبان عربی اشاره می شود: «ابن منظور در لسان العرب گفته است: اسلوب (سبک) به سطری یا ردیفی از نخل ها گفته می شود و هر طریق ممتد همان اسلوب است. پس اسلوب، طریق، وجه و مذهب است، گفته می شود «أنتم فی أسلوب سوء» و به أسالیب جمع بسته می شود» (ابن منظور، 1414: زیر ماده سلب).
در یک فرهنگ لغت فرانسوی3 در تعریف سبک این گونه آمده است: «دو معنی و دو کارکرد می توان برای کلمه سبک استخراج کرد: گاهی این کلمه اشاره می کند به نظام وسائل و قواعد کاربردی یا اختراع شده، که در تألیفی از تألیفات به کار گرفته می شود و گاهی به معنی خصوصیات و ویژگی متمایز کننده است، پس به تملک در آوردن سبک فضیلت است» (عیاشی، 2002: 29).

«با نگاه به مشخص کردن معنای لغوی کلمه اسلوب، می توان ارتباط مفهوم کلمه را در مدلول آن به معنی طریق ممتد یا ردیفی از نخل ها، با جنبه ظاهری یا شکلی بیابیم» (عبد المطلب، 1994: 10). به عبارت بهتر، میان معنای لغوی و اصطلاحی کلمه سبک، ارتباطی واضح وجود دارد.
«این تعریف از جهت لغوی کامل است ولی چاره ای نیست مگر این که این تعریف را با مفهوم دلالی برای سبک در میراث عربی کامل کنیم. شاید دقیق ترین محدوده این تعریف، بر می گردد به ابن خلدون که در مقدمه خودش درباره سبک این گونه گفته: «سبک همان روشی است که جملات بر محور آن در هم تنیده می شوند و به نظم در می آیند و یا قالبی که جمله در آن ریخته می شود». واضح است که این مفهوم ترکیبیِ دقیق، برای سبک، قطعاً همان مفهوم اصطلاحی است نه لغوی» (فضل، 1998: 94).
«ابن خلدون» مفهوم سبک را از خلال دو نوع از فنون ادبی یعنی شعر و نثر، توضیح می دهد و فرق بین آن دو را با تکیه بر خصوصیت های هر نوع، از جنبه شکل لغوی و بناء یا ساختار عروضی برای ما نشان می دهد؛ همان گونه که اسلوب را به دو عنصر مهم : گوینده (المخاطِب) و شنونده (المخاطَب) و مقتضای حال و آن چه بدان متصل است – اطناب و ایجاز و حذف و اثبات و استعاره و کنایه و …- ربط می دهد، که همگی آن ها به طریقه ادای معنا بر حسب مقتضای حال اختصاص دارند» (عبد المطلب: 1994: 37).
«در مغرب عربی، بعضی از ادبا مفهوم سبک را همان گونه که «جاحظ» گفته است به مفهوم ساختار ربط می دهند، و بعضی دیگر با تکیه بر نظر عبد القاهر، مفهوم سبک را به نظم مرتبط می دانند، و برخی نیز، علاوه بر تکیه بر نظر عبد القاهر به مباحث سبک، نزد ارسطو هم، نظر دارند. «ابن جزی کلبی» به نظر عبد القاهر در تساوی میان اسلوب و نظم، گرایش دارد. «ابن رشیق» از جاحظ در مفهوم اسلوب پیروی می کند یعنی « الصیاغة اللفظیة» و «تلاوم الأجزاء» و «سهولة المخرج» و عذوبة النطق» و «قرب الفهم» (همان : 31).
«کلمه سبک، مجالی نیکو در بررسی های قدیم مشرق عربی به خصوص در مباحث اعجاز قرآنی یافته است؛ زمانی که بررسی مقایسه ای میان اسلوب قرآن و سایر اسالیب عرب برای اثبات اعجاز قرآن صورت می گیرد. «ابن قتیبه» تلاش خوبی را در این زمینه به تصویر می کشد زمانی که سعی می کند برای کلمه سبک، مفهوم مشخصی در کتابش «تأویل مشکل القرآن» ارائه کند و رابطه ای بین تعدد اسالیب و افتنان در آن – یعنی شیفتگی- و روش عرب ها در ادای معنا پیدا کند» (همان: 11).
«ابن اثیر» این ارتباط بین سبک و وجوه تصرفات در معنا را به اعتبار این که شاعر و یا نویسنده بلیغ همان کسی است که معنایی از معانی را می

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره سبک شناسی، صحیفه سجادیه، لایه نحوی، امام سجاد Next Entries منبع پایان نامه درباره سبک شناسی، زبان شناسی، ساختارگرایی، سبک شناختی