منبع پایان نامه درباره روابط اجتماعی، طبقات اجتماعی، مجلس شورای اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

شارستان می گفتند و دارای حصاری و دیواری و برج و بارویی و یا یک قلعه بوده است. ظاهراً ابتدایی ترین شهرها به شکل دایره بوده است. معادل این کلمه در عربی مدینه و در رومی اورب است یا Village و مترادف آن کمپانی که از کمپ (Camp) گرفته شده و به معنی محل اتراق اردوگاه نظام است. نظر به اینکه در روم قدیم وقتی که از نام شهر نام می بردند فقط شهر رم در خاطر مجسم می شده است. قلمروهای یکجانشینی غیر از رم را کامپانی می گفتند که معمولاً نیروی شهر بود. این طرز تفکر در نقاط مختلف ایران نیز وجود داشته و دارد. روستاییان از شهر تجسم خاصی دارند، مثلاً وقتی یک روستایی نام شهر را می برد به یاد رفاه، خرید لباس و نظایر آن می افتد، اما وقتی یک شهری می خواهد شهر را ترک کند، هدف از مسافرت و ترک شهر برای او استراحت است، کوچه های منظم خانه ها، آمد و رفت، هیاهو و ازدحام اینها معانی و تصورات ناشی از کلمه شهر است که در ذهن ما جایگزین شده است. با وجود این هر متخصصی از شهر تعریفی دارد و برحسب اینکه مورد استفاده از این تعریف چه باشد تعریف مخصوصی را ملاک قرار می دهند (رضوانی، 1381، ص 12)

2-2-1 مفهوم شهر از دیدگاه تاریخی
شهر در قدیم، وظایف و خدماتی را انجام می داده و عملکرد آن حقوق، مزایا و برتری هایی را برای آن ایجاد می نموده است. و به خاطر چنین امکاناتی درست نقطه مقابل روستا قرار می گرفته است. در قرون وسطی فقط شهرها حق افتتاج بازار داشته اند و شهر مجبور به اطاعت از مقتضیاتی نظامی مثلاً ساختن حصار و بارو و کندن خندق بوده است. قلمرو شهرها به این ترتیب دقیقاً محدود و معین می شده است و در هر تمدن شهری زندگی مدنی باشکوه هر چه بیشتر ادامه داشته است. امروزه نیز در بسیاری از شهرهای کشورهای صنعتی از جمله انگلستان، نروژ، فرانسه، آلمان، ژاپن و آمریکا مقررات شهری بسیار مشخص و معینی حاکم است به طوری که پاره ای از شهرهای این کشورها دارای قدرت های مخصوص، برای دادن پیشنهاد به قدرت مرکزی هستند و از لحاظ قضایی نیز تفاوت های زیادی با روستاها دارند. اختلاف میان شهر و روستا در گذشته بسیار روشن و مشخص بود، در حالی که امروزه روز به روز ااین اختلاف کمتر شده و رفاه نسبتاً مشابهی برای روستاها ایجاد شده است. همین تشابه نسبی روستا و شهر مشکلاتی را نیز برای تعریف آن پیش آورده است(رضوانی، 1381، ص 13).

2-2-2 مفهوم شهر از دیدگاه اجتماعی
از دیدگاه جامعه شناسی شهر را می توان سکونت گاه دائمی، انبوه و نسبتاً بزرگی برای افرادی که از نظر اجتماعی ناهمگون هستند تعریف کرد( دیکنز، ترجمه بهروان، 1377، ص71). یعنی شهر تنها از تجمع افراد تشکیل نمی شود بلکه مشتمل بر گروه های مختلفی مانند خانواده، طبقات اجتماعی، گروه های نژادی و انجمن های مختلف است. پیچیده بودن سازمان اجتماعی در شهرها موجب می شود که روابط اجتماعی بسیار متنوع و متحرک تر از روستاها گردند. اگر مسئله تمرکز جمعیت زیاد و ناهمگنی را در فضای محدود شهر به آن اضافه کنیم کاملاً مفهوم می شود که زندگی اجتماعی در شهرها به بارزترین وجه و پیچیده ترین و غنی ترین شکل خود ظاهر می شود. سبک زندگی و شیوه فکر کردن و بروز احساسات و عواطف که برحسب جوامع و مناطق مختلفی که شهر جزیی از آن است متفاوت و برحسب تاریخ و خصوصیات شهرها متغیر است. استقلال افراد در مقابل سنن و آداب و در شهرها افزایش می یابد و پذیرش افکار جدید، مدپرستی، خلاقیت، نوآوری و تسامح فزونی می گیرد. در مقابل به علت سست شدن سنت ها و قواعد رفتار آبا و اجدادی و فردگرایی، زندگی در شهرها برخلاف زندگی روستایی بسیار مشکل می گردد (توسلی، 1374، ص4).

2-2-3 مفهوم شهر از دیدگاه اقتصادی
اگر شهر از نظر اقتصادی تعریف شود، همانا زیستگاه ساکنانی است که در درجه اول از راه بازرگانی و نه کشاورزی زندگی می کنند. اما با این همه بطور کلی درست نیست که تمام مکان هایی را که بازرگانی و تجارت بر آن غالب است، شهر بنامیم، این امر متضمن آن خواهد بود که زیستگاه های جمعی را که از اعضای خانواده تشکیل می شود و دارای یک بنیاد معاملات عملاً موروثی است مانند نمونه روستاهای مبادله گر روسیه و آسیا نیز در مفهوم شهر گنجانده شوند در حالیکه لازم است نوعی تنوع در انجام معاملات را به خصیصه شهر افزود، با این همه این خصیصه نیز به خودی خود به عنوان یگانه خصیصه ممیزه شهر مناسب به نظر نمی آِد. تنوع اقتصادی شهر می تواند حداقل بر دو پایه استوار باشد، اول بر پایه وجود املاکی که به صورت سرمایه داری اداره می شوند و دوم بر پایه وجود بازار به مثابه مکان مبادله ثروت.
روش دیگر ایجاد تنوع اقتصادی، اهمیت جامع تری برای شهر دارد و آن حضور داشتن در مکان استقرار یک مرکز داد و ستد کالا، آنهم بطور منظم و نه اتفاقی است. بازار یک جزء اصلی و حیاتی در زندگی ساکنان این زیستگاه است. بطور دقیق تر می توان گفت هر بازاری هم، لزوماً مکان استقراری را که در آن بنیاد گرفته به شهر بدل نمی کند. به عنوان مثال بازار مکاره های فصلی و بازارهای سالانه داد و ستد خارجی که در آنجا بازرگانان مسافر در زمان معینی گرد هم می آمدند تا کالاهای خود را به صورت عمده و یا خرده بفروشند اغلب در مکان های روستایی برپا می شد.
بنابراین شهر را مکانی باید دانست که ساکنان محلی بخش مهمی از خواسته های اقتصادی روزانه خود را در بازار محلی و تا حد ضروری با محصولاتی برآورده می کنند که سکنه محلی و اهالی روستاهای همجوار شهر برای فروش در بازار تولید کرده اند و یا از راه های دیگر به دست آورده اند. شهر در معنایی که در اینجا به کار برده شده مکان بازار است( وبر، ترجمه کاویانی، 1375، ص64).

2-2-4 مفهوم شهر از دیدگاه آماری
متخصصین آمار احتیاج دارند که شهر را تعریف کنند چرا که باید بدانند که نسبت و رابطهبین جمعیت روستایی و روستانشین و شهری و شهرنشین در یک منطقه معین چیست. بنابراین باید فرق عددی بین روستا و شهر را معین کنند، از این جهت است که در فرانسه هر مرکز تجمعی که عدد آن از 2000 نفر بگذرد شهر نامیده می شود و یا در آمریکا و بلژیک 2500 نفر، و در ایرلند 1500 نفر می باشد، «درایران از سال 1335 به این طرف سکونتگاه ها و مراکز تراکم انسانی بیش از 5000 نفر جمعیت شهر شناخته شده بود و در سرشماری سال 1365 به نقاطی که در زمان سرشماری دارای شهرداری بوده اند شهر گفته اند و اخیراً طبق قانون تقسیمات کشوری مصوب مجلس شورای اسلامی تعداد جمعیت شهر به 000/10 نفر افزایش یافته است (مومنی، 1366، ص35).
این اختلاف عددی جمعیت، نشان می دهد که مفهوم شهر بر حسب نوع کشور، وضع جغرافیایی منطقه و سطح معیشت و درجه اقتصاد فرق می کند به طوری که نمی توان عدد ثابتی را برای شهر شدن روستا معین کرد. از سوی دیگر اشکال در این است که بسیاری از نقاط و مراکز تجمع انسانی هستند که از لحاظ عددی به حد نصاب آماری برای شهر شدن رسیده اند، اما وقتی آنها را می بینیم به هیچ وجه فرقی میان آنها و مراکز غیرشهری مجاور دیده نمی شود، مثلاً در ایران، بلغارستان، سیسیل، هندوستان و یا ترکیه مراکز تجمع چندین هزار نفری وجود دارند که جز یک روستای بزرگ نیستند. از سوی دیگر نمی توان گفت که اجتماع چند روستا، حتماً یک شهر را تشکیل می دهد، گاهی مردم بر اثر ضرورتی خارجی مثلاً برای دفاع بهتر و مؤثرتر گرد هم جمع شده اند با آنکه تنها این نقطه در منطقه می توانسته است مهیای استقرار انسان ها باشد (مناطق محصور بین باطلاق ها)، در این حالت روستاییان ابداً احساس شهرنشینی را ندارند، این وضعیت با تنوع زیاد در مناطق پرجمعیت خاور دور دیده می شود.
پیرگورو در مطالعه بخش دلتای تونکن که در آنجا تراکم جمعیت از 10000 نفر در کیلومتر مربع بیشتر است از روستاهایی نام می برد که بیش از 10000 نفر جمعیت دارند و هر یک نیز جزو یک مرکز تجمع هستند. در ژاپن 57 درصد جمعیت روستاها بین 2000 الی 10000 نفر است که شهر زراعی نامیده می شوند و شکل جدید آنها در روسیه همان اگروگرادها هستند.
به هر حال یک روستا به طور مقطعی به راحتی می تواند ظرف چند سال جمعیتش از عدد 2000 و یا هر حد نصاب دیگری بگذرد بدون آنکه خصایص شهری به خود بگیرد، عکس قضیه نیز امکان پذیر است. در همان دلتای تونکن در مقابل روستای 10000 نفری، شهرهای 500 نفری وجود دارد زیرا سکنه ی آنها کارمند، پیشه ور و تاجرند یعنی نوع معیشت شهری دارند. با وجود این عدد خشک برای تنظیم تابلوهای آماری لازم است اما تعریف شهر را نمی تواند متضمن باشد.
«در ایران به تبع ویژگی های جغرافیایی نواحی اتکای تولید بر اهرم کشاورزی است و کم و بیش وابستگی تنگاتنگی بین شهر و روستا وجود دارد و حیات و دوام اقتصادی این دو به هم جوش خورده است به گونه‎ای که اکثر شهرهای کوتاه اندام نواحی مختلف کشور هنوز بر اقتصاد مبتنی بر کشاورزی وفادار مانده‎اند و در کالبد و رخساره آنها علائم و نظانه هایی از تولید زراعی به چشم می خورد.
بر این اساس اگر بتوان با تعیین معیار جمعیتی شهر را از روستا مشخص نمود چاره ای نیست که در این شناسیایی بر نوع فعالیت شهرنشینان نیز تأکید داشت و پیشنهاد کرد که در ایران آن واحد جغرایایی را شهر بنامیم که عدد جمعیت آن از 10000 نفر بگذرد و جمعیت فعال غیرزراعی 15 سال به بالای آن از 50 درصد کل جمعیت فعال شهری کمتر باشد (فرید، 1368، ص5).

2-2-5 مفهوم شهر از نظر نوع معیشت
شهر انواع معیشتی خاص خود را دارد. چنانکه در مورد روستا نیز چنین است. وقتی می گوییم شهر یا روستا بلااراده به انواع معیشت آنها می اندیشیم. از این لحاظ است که در بلژیک، دستگا های آماری ساختمانی شغلی و حرفه ای سکنه و جمعیت یک مرکز تجمع انسانی شهری را در تعریف شهر دخالت می‎دهند. روستا معمولاً جایی است که اساس و مبنای معیشت آن بر کارکشت به ویژه در بهره برداری از زمین استوار است، حتی مساکن روستایی نیز وابسته به نوع معیشت اند. شاید بتوان گفت شهر جایی است که مبانی شغلی و و معیشتی و بافت مسکن آن با بهره برداری از زمین رابطه ای مستقیم و چندانی ندارد و یا آنکه کارکشت مشغله اصلی آن را تشکیل نمی دهد.
به هر حال تعریف جامع شهر می تواند براساس نوع معیشت باشد. در بعضی کشورها شهرهای زراعی داشته و داریم که در آنها نوع معیشت از کشت زمین تبعیت می کنند که این موضوع با درجه تمدن در رابطه است. باید دانست یک کارخانه دور افتاده، یک روستا نیست، همچنین هر مرکز تجمع غیرزراعی شهر نیست، چنانچه خانه های کارگری در روستاها هم مساکن روستایی نیستند. بنابراین تعریف شهر باید بیان کننده‎ی معیشت غیرروستایی و نشان دهنده درجه اهمیت مراکز تجمع دائمی باشد.
پیش از آنکه به تعاریف دیگری درباره ی شهر بپردازیم، نکته ای در خور ذکر است، اینکه شهر به هر شکلی که باشد دارای خصیصه ای ارتباطی است و مظهر این ارتباط همانا داد و ستد و پیوستگاه انواع فعالیت های سرزمین های اطراف است و مظهر این ارتباط همانان مراودات و ارتباطات تجاری و غیرتجاری اند. به عبارت دیگر خمیر مایه نخستین شهرها ارتباط به منظور داد و ستد بوده و خصایص دیگر شهری بعدها بدان اضافه شده است (رضوانی، 1381، ص16).

2-2-6 مفهوم شهر از دیدگاه منظر خارجی و سیمای آن
دست یافتن به چهره خارجی یک مرکز تجمع شهری برای جغرافیایی انسانی پرمعنی و بااهمیت است. یک شهر قبل از هر چیز سیما و منظره ای دارد و چهره خارجی مناظر نیز عامل طبقه بندی آنهاست. پس می‎توان مناظر را طبقه بندی کرد و برای شهرها هم طبقه ای شناخت، به علاوه در چهره خارجی یک شهر عواملی چون عدد جمعیت، جنبه تاریخی، منشأ زراعی، صنعتی و غیره منعکس است. بدیهی است شناخت سیما و مناظر شهر نیازمند به مهارت های لازم است، با این وجود، این چهره خارجی عمق قضایا را به ما می‎نمایاند.
2-2-7 مفهوم شهر از دیدگاه جغرافیایی
برای جغرافیدانان، قبل از هر چیز، شهر به عنوان فضای جغرافیایی و در معنای اخص کلام فضای شهری مطرح است. فضایی که سکونتگاه های متمرکز انسانی را در بطن خود جای داده است. برای جغرافیدانان شهر برحسب اشغال آگاهانه فضایی از طبیعت مفهوم پیدا

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره روابط شهر و روستا، منزلت اجتماعی، توسعه روستا Next Entries منبع پایان نامه درباره ساختار کالبدی، مورفولوژی، قرون وسطی