منبع پایان نامه درباره رضایت آگاهانه، ارزش های فرهنگی، ارزش های اجتماعی، نظام حقوقی

دانلود پایان نامه ارشد

لحاظ حقوقی رضايتي مقبول است كه بر پايه ی آگاهي مطلوب بیمار نسبت به مداخله ی پزشكي حاصل شده باشد و در واقع این آگاهی است که مبنا و پیش شرط رضایت مؤثر است و به امر درمان و اقدام پزشکی مصونیت و مشروعيت مي بخشد.
اين آگاهي محصول ارائه ی اطلاعات لازم و انتقال مناسب آن به بيمار است.
آگاهی نسبت به امری ممکن است کامل باشد و تمام جوانب و جزئیات امر را پوشش دهد که در ادبیات حقوقی، از آن به علم تفصیلی یاد می شود و یا ممکن است مختصر و جزئی باشد و علم اجمالی نام گیرد.
الف ـ علم تفصیلی447
از لحاظ حقوقی اصل بر آن است که علم و آگاهی شخص نسبت به آنچه که می خواهد، به صورت تفصیلی و کامل باشد (علم تفصیلی) و صرفاً در موارد استثنائی آگاهی اجمالی نسبت به موضوع، کفایت می کند.448 آنچه برای تأثیر و صحت رضایت لازم است علم تفصیلی به موضوع رضایت است؛ یعنی علم کامل به تمام جوانبی که عرفاً در تحقق رضایت مؤثر است. لزوم علم تفصیلی به موضوع رضایت به عنوان اصل برخواسته از ضرورت نظم اجتماعی و قضایی است. اموری که می تواند در مرحله ی سنجش، ارزیابی و پیدایش رضایت مؤثر باشد باید معلوم باشد تا رضای حاصل در فضای روشن تحقق یابد و ابهامی در عوامل پیدایش رضا باقی نماند که زمینه ی ایجاد اختلاف و دعوی بین طرفین را که سبب تراکم دعاوی قضایی است، فراهم سازد. رضای مبتنی بر آگاهی های مبهم همان است که در فقه از آن به کلمه ی “غرر” یاد می شود.449
ب ـ علم اجمالی450
در پاره ای از موارد به طور استثنائی قانون علم تفصیلی را به موضوع رضایت لازم نشمرده و به وجود علم اجمالی بسنده کرده است. منظور از علم اجمالی آگاهی محدودی است تا جایی که امر معلوم را از امور دیگر متمایز و مشخص کند بدون اینکه همه ی خصوصیّات آن در حوزه ی آگاهی قرار گیرد. مواردی که قانون علم اجمالی را نسبت به موضوع رضایت کافی دانسته است، مواردی است که معمولاً در روابط متعارف اجتماعی با گذشت و تسامح نگریسته می شود و امکان دقت و سخت گیری در شرایط ابراز رضایت وجود ندارد و الزامی شمردن علم تفصیلی مانع ایجاد روابط حقوقی میان افراد می شود. در این گونه موارد که علم اجمالی ضروری است هرگاه موضوع اجمالاً هم معلوم نباشد، رضایت حاصله بی تأثیر خواهد بود.451
با این مقدمه می خواهیم برّرسی کنیم که مفهوم آگاهی بیمار چیست و در رابطه ی بین بیمار و پزشک، علم و آگاهی بیمار چه نقش و جایگاهی در کاهش مسؤولیّت پزشک دارد؟ قلمرو آگاهی بیمار چیست؟ آیا علم و آگاهی بیمار در موارد لزوم، باید تفصیلی باشد یا مواردی وجود دارد که علم اجمالی به موضوع، کافی باشد؟ معیار آگاهی بیمار چیست؟ آیا عرف و رویه ی پزشکی ملاک ارائه ی آگاهی به بیمار است یا ملاک درک بیمار است؟ و در صورت اخیر آیا معیار نوعی است یا شخصی؟
گفتار دوم ـ مفهوم وصف آگاهانه بودن رضایت
الف ـ مفهوم لغوی آگاهی
آگاهی در لغت به معنای خبر، اطّلاع، حالت مطلع بودن و هوشیاری آمده است.452
ب ـ مفهوم اصطلاحی آگاهی
اصطلاح رضایت آگاهانه453 برای نخستین بار در حوزه ی حقوق پزشکی، در سال 1957، توسط قاضی Paul.Gebhard ، در پرونده ای با موضوع قصور پزشکی مورد استفاده قرار گرفت و حکم این پرونده بیانگر این واقیت بود که بیمار باید نسبت به تمام امور مهمی که در جلب رضایت وی مؤثر است آگاه باشد تا رضایت ابراز شده ی مبتنی بر این آگاهی، اثر حقوقی داشته باشد.
در تعریف اصطلاح آگاهی گفته شده است که پزشک آگاهی هایی درباره ی جوانب اقدامات درمانی به بیمار می دهد تا بیمار تصمیم بگیرد که آیا می خواهد تحت چنین شرایطی به درمان رضایت دهد یا خیر. این فرآیند درک خطرات و مزایای درمان به عنوان فرآیند آگاهی شناخته می شود و تصمیمی که بر اساس این آگاهی گرفته می شود رضایت آگاهانه نام دارد.454
رضایت آگاهانه عبارتست از توافق آزادانه ی فرد واجد صلاحیت مبنی بر مشارکت در تصمیم گیری درمانی به دنبال آگاهی از ماهیت هدف و الزامات آن با اعتقاد به تأثیر این مشارکت در انتخاب مؤثرترین و مفید ترین روش درمانی.455
“رضایت آگاهانه یک پروسه ی قانونی است برای مطمئن شدن از اینکه بیمار یا مراجعه کننده از تمام خطرات و هزینه های درمان آگاه است.” 456
در نظام حقوقی کامن لا، از نقطه نظر پزشک، آگاهی بیمار، بدین معناست که پزشک اطمینان حاصل کند که بیمار هدف درمان ، منافع درمان، خطرات درمان و سایر گزینه های درمانی را درک کرده است.457
آگاهی فرآیندی است که به بیمار امکان می دهد تا در انتخاب های پزشکی خود با دید باز شرکت کند و آنچه را برای بدنش قرار است اتفاق بیفتد مدیریت و هدایت کند. 458
در این راستا روش های کنونی در حال حاضر بر ارائه ی اطلاعات کامل (علم تفصیلی) به بیمار تأکید دارند و این مهم به صورت یک استاندارد واحد درآمده است.459 (در گفتار بعدی اشاره شده است که معیار اطلاعات کامل چیست.)
به طور کلی در نظام های حقوقی پذیرفته شده است که وصف آگاهی شامل علم به عناصر ذیل است: ماهیت تصمیم گیری، روش های درمانی جایگزین روش پیشنهادی، خطرات و مزایای درمان پیشنهادی و عوارض احتمالی هر یک از روش های درمانی.460
آگاهی مستلزم آن است که پزشک به بیمار اطلاعاتی در رابطه با نوع بیماری، ماهیت، روش درمان پیشنهادی، روش های جایگزین موجود، خطرات و مزایای پروسه ی درمانی، طول مدت درمان، هزینه های درمان و عوارض احتمالی آن به بیمار ارائه کند.461
با توجه به مطالب فوق، عبارت رضایت آگاهانه، “عبارتی است که در حقوق پزشکی برای نشان دادن اعلام رضایتی به کار می رود که از حداقل معیارها و استاندارد های قانونی معین برخوردار است و رضایتی است که بر پایه ی درک روشن و درستی از واقعیت ها، پیامدها و نتایج احتمالی یک اقدام پزشکی ابراز شده است.” 462
در نظام حقوقی کامن لا، در عرف پزشکی، بین رضایت ساده و رضایت آگاهانه تفاوت وجود دارد و رضایت آگاهانه فرآیند دقیق تری است که برای اقدامات پزشکی پرخطر و اقداماتی که عوارض جانبی در پی دارد، باید اجراء شود.
“انجام همه ی اقدامات پزشکی، قبل از شروع، مستلزم رضایت بیمار است. (یا کسی که مجاز است به جای بیمار تصمیم گیری کند). در برخی اقدامات پزشکی، بیمار به سادگی، با گرفتن نسخه ی تجویز شده و یا با دادن خون برای آزمایش های دوره ای (چکاپ)، طرح پزشک را تأیید می کند؛ این رضایت، رضایت ساده نامیده می شود و در واقع موافقت با درمانی است که خطرات کمی برای بیمار به همراه دارد؛ اما اغلب اوقات که اقدامات پزشکی خطرات زیادی به همراه دارد، مانند اعمال جرّاحی، یک فرآیند دقیق تر به نام رضایت آگاهانه463مورد نیاز است.”464
در این فرآیند آنچه اهمیت و جایگاه ویژه ای پیدا می کند ضرورت آگاهی بیماران است. یکی از نویسندگان در این مورد چنین می گوید:
“حق آگاهی بیماران در شرایطی اهمیت و ضرورت بیشتری پیدا می کند؛ مثلاً در مواردی که روش درمان، اثرات و عوارض جانبی قابل توجهی دارد به ویژه در اعمال پزشکی پر خطر مانند عمل جرّاحی، بیهوشی و سایر روش های درمانی خطرناک، یا در بیماری های مسری که اقدامات پیشگیرانه باید انجام شود و یا زمانی که اطلاعات اهمیت حیاتی برای بیمار دارد. در این زمینه مسأله ی چالش برانگیز، شیوه ی ارائه ی این آگاهی ها به بیمار است.”465
ظاهراً در ایران تفاوت چندانی در عرف پزشکی میان اعمال پرخطر و اقدامات بی خطر، وجود ندارد؛ در اعمال پرخطر که مصداق بارز آن اعمال جراحی است، بیمار (یا نماینده ی او)، اغلب اوقات، حتی بدون آنکه با جرّاح خود ارتباط مستقیم برقرار نموده باشد و از این طریق نسبت به اقدامات، آگاه شود، موظف است پیش از جراحی، در قسمت پذیرش، فرم های تحت عنوان رضایت و برائت را که در مقابل وی قرار می گیرد امضاء کند. این رویه بیانگر میزان ارزش و جایگاهی است که برای اتونومی بیمار و به طور کلی اختیار انسان در تصمیم گیری های مربوط به خود قائل هستیم.
بر اساس يك مطالعه 74% اساتيد و رزيدنت‌هاي بيمارستان‌هاي آموزشي شيراز تشخيص بيماري مزمن لاعلاج را به هيچ وجه به بيمار خود نمي‌گويند و بيماران از پيش‌آگهي بيماري و تصميماتي كه براي آن‌ها گرفته مي‌شوند بي‌اطلاعند.466
در مطالعه ی ديگري كه روي دویست بيمار بستري در بيمارستا‌ن‌هاي آموزشي تهران انجام شد تنها 41 درصد ايشان از اطلاعاتي كه در مورد بيماريشان داده شده بود اظهار رضايت كردند.467
مروري بر مطالعات صورت گرفته در ايران بيانگر لزوم توجه به اين بعد از حقوق بيمار است.
در مطالعه‌ ديگري كه به صورت مقايسه‌اي در خصوص نگرش بيماران، پزشكان و پرستاران در خصوص ضرورت رعايت ـ مفاد منشور حقوق بيمار ميان سه بيمارستان آموزشي، خصوصي و دولتي صورت گرفت مشخص گرديد كه ميزان رعايت سوالات مرتبط با حق دريافت اطلاعات و حق انتخاب و تصميم‌گيري در هر سه مدل بيمارستان به مراتب كمتر از ميزان ضرورت آن خصوصاً از ديدگاه بيماران است.468 مروري بر مطالعات صورت گرفته در ايران بيانگر لزوم توجه به اين بعد از حقوق بيمار است.
مبحث دوم ـ عوامل مؤثر بر آگاه سازی و شیوه های آن
گفتار اول ـ عوامل مؤثر بر آگاه سازی
در بحث کیفیت آگاه سازی بیمار، اولویت ها و ارزش های حاکم بر جوامع و فرهنگ غالب در جامعه عوامل قابل توجهی هستند که بر روند آگاهی مؤثرند؛ بین فرهنگ ها و ارزش های اجتماعی جوامع مختلف همیشه اختلاف وجود دارد و این عوامل بر روند آگاه نمودن بیمار مؤثر اند.
همچنین تمایل بیماران به دانستن اطلاعات که در جوامع مختلف متفاوت است، نحوه ی ارتباط بیمار و پزشک و مرجع ارائه ی اطلاعات به بیماران، عوامل مؤثر دیگری بر روند آگاه سازی بیماران هستند. در ادامه به شرح مختصری از تأثیر این عوامل بر آگاهی می پردازیم.
الف ـ تأثیر ارزش های فرهنگی جامعه
بین فرهنگ های جوامع مختلف همیشه اختلاف وجود دارد و ارزش های فرهنگی در یک جامعه با ارزش های فرهنگی در جامعه ی دیگر متفاوت است. ارزش ها حتی در یک جامعه با گذشت زمان دستخوش تغییر می شوند؛ این تغییرات پایه و اساس تغییر در برخورد حرفه ای پزشک می باشد؛ از سوی دیگر آمارها نشان دهنده ی آن است که فرهنگ تمایل به دانستن، در میان افراد جوامع مختلف متغیر است؛ از این رو آگاه سازی بسته به باورهای فرهنگی و معنوی افراد صورت می گیرد.469
ب ـ تأثیر ارزش های اجتماعی جامعه
علاوه بر عامل فرهنگی ارزش های اجتماعی هر جامعه ای بر روند آگاه سازی بیمار مؤثر است؛ برای مثال در آمریکا تمایل به ادامه ی حیات و امید به زندگی ارزش اجتماعی محسوب می شود و بر همین اساس پزشکان آمریکایی هنگام آگاه سازی بیمار، تلاش می کنند این ارزش ها را حفظ کنند.470
ج ـ تأثیر کیفیت ارتباط پزشک و بیمار
در گذشته، در اکثر جوامع پزشک را دارای توانایی خداگونه در تشخیص و درمان بیماری ها می دانستند. بر طبق نظریه ی امپریالیسم پزشکی، بدون اینکه بیمار از روند تشخیص و درمان، آگاه شود، پزشک رأساً و بدون جلب نظر بیمار به جای او تصمیم می گرفت.
اما در دهه های اخیر مدل ارتباطی نوینی توسط برخی پزشکان غربی تعریف شد که بر اساس آن رابطه ی پزشک و بیمار به صورت یک عقد و پیمان در آمد و در عمل، می بایست برای تصمیم گیری در مورد مراقبت های پزشکی، آگاهی های لازم به بیمار ارائه شود و او در خصوص ردّ درمان یا پذیرش آن و در صورت اخیر، در خصوص انتخاب نوع روش درمانی مشارکت داشته باشد؛ در این زمینه نقش پزشک صرفاً محدود به ارائه ی اطلاعات و تفسیر آنها و راهنمایی بیمار است.471 از این پس آمارها نشان می داد که از یک سو تمایل بیماران برای آگاه شدن افزایش می یافت و از سوی دیگر تغییرات مثبتی در رویه ی پزشکی، درباره ی روند آگاه سازی بیماران پدید می آمد؛ بدین ترتیب ارتباط بیمار و پزشک به یک ارتباط صحیح و صادقانه تبدیل شد و امروزه نیز اصل مشارکت آگاهانه ی بیمار در روند درمان است.
برای مثال نتیجه ی یک آمارگیری نشان می دهد که بیماران در یک ارتباط صحیح و صادقانه که طی آن پزشک بر اساس احترام به اصل استقلال بیمار آگاهی های لازم را در اختیار وی قرار می دهد و او را در تصمیم گیری ها مشارکت می دهد، بیماران به پزشکشان

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره نظام های حقوقی، رضایت آگاهانه، نظام حقوقی، اقدامات درمانی Next Entries منبع پایان نامه درباره اعتماد عمومی، رضایت آگاهانه، کیفیت زندگی، اقدامات درمانی