منبع پایان نامه درباره رضایت آگاهانه، نظام های حقوقی، خودمختاری، انتقال اطلاعات

دانلود پایان نامه ارشد

چنین تهدیدی به وضعیت بدتر بیمار، نمی انجامد؛ از این رو مثلاً تهدید به عدم مراقبت از بیمار که عملاً به ندرت منجر به بدتر شدن وضعیت بیمار می شود، نمی تواند رضایت را بی اثر کند، مگر این که وضعیت بیمار، عملاً از آنچه هست یا آنچه باید باشد، بدتر شود.336
سؤالی که ممکن است مطرح شود این است که آیا تهدید ضمنی، تهدید محسوب می شود؟
تصور کنید بیماری، می ترسد که کاهش مراقبت های پزشکی، برای سلامتی او مضر باشد، بدون این که پزشک در این مورد مستقیماً سخنی گفته باشد؛ گفته شده است که اگر این ترس عمداً از طرف پزشک القاء شده باشد، رضایت حاصله نامعتبر خواهد بود؛ حتی زمانی هم که ترس بیمار، بی اساس و غیر ارادی است، قدرت نابرابر موجود در رابطه ی پزشک- بیمار و سلسله مراتب موجود، غالباً رضایت بدون اختیار را به ذهن متبادر می کند.337
ج ـ فریب338
فریب یا بازی دادن عبارتست از دستکاری یا حذف تعمّدی اطلاعات داده شده به بیمار به منظور وادار کردن بیمار به قبول یک درمان.339
گفتار دوم ـ عوامل داخلي سالب اختیار
سلب اختیار فرد علاوه بر عوامل خارجی، تحت تأثير عوامل داخلي نیز مي‌باشد؛ عوامل داخلي عواملي هستند كه وابسته به خود بيمار مي‌باشد و از جسم و يا ذهنيت وي سرچشمه مي‌گيرند؛ مانند درد، اضطراب یا ذهنیت غلط بیمار نسبت به اختیار خود.
الف ـ درد
فردي كه از درد شديد رنج مي‌برد براي خلاصي از آن ممكن است به هر اقدامي رضايت دهد. رضايت در چنين هنگامي تنها در مواردي نافذ است كه تأخير اخذ آن به پس از كنترل درد ممكن نباشد؛ به عنوان مثال به نظر مي‌رسد اجازه ی اقدام جراحي براي بيماري كه دچار حملات كوليكي شديد سنگ كليه است، مقبوليت نداشته و چنين مجوزي پس از كنترل درد بيمار از نفوذ بيشتري برخوردار است.
ب ـ اضطراب
بسياري از افراد به دليل عدم آگاهي نسبت به بيماري و يا شكايت خويش دچار اضطراب نامتناسب با مشكل خويش مي‌شوند. اين بيماران به دليل مشابه درد امكان دارد نسبت به هر مداخله‌اي پاسخ مثبت داده و يا به دليل نگراني بيش از حد، متقاضي اقدامات غيرمعمول طبي باشند؛ به عنوان مثال خانمي كه دردهاي زايماني را در اولين زايمان تجربه مي‌كند به دليل اضطراب زياد ممكن است به سرعت به پيشنهاد سزارين پاسخ مثبت داده و يا اصرار بر انجام آن نمايد. به نظر نمي‌رسد چنين رضايتي مقبوليت داشته باشد چرا كه شرایط به گونه ای است که صلاحیت تصميم‌گيري مخدوش شده است. بسياري از بيماران متوجه صلاحيت خويش براي مشاركت و مداخله در تصميم‌گيري درماني نيستند. اطاعت محض از پزشك و تيم درماني به عنوان پيش فرض ذهني اين گروه مي‌باشد. در واقع ايشان نسبت به آزادي خويش در انتخاب درمان واقف نيستند و با ذهنيت غلط خويش خود را مجبور به اطاعت از خواسته‌هاي پزشك مي‌دانند. رضايت اين گروه نيز مقبول نيست.340
اما به نظر یکی از نویسندگان341، اصولاً اضطراب، نمی تواند صلاحیت تصمیم گیری فرد را مخدوش کند؛ در این زمینه گفته شده است بیمار، در طول درمان، تحت تأثیر استرس شدید قرار دارد؛ استرس و اضطراب همراه با بیماری لزوماً نباید مانعی برای شرکت فرد در تصمیم گیری های درمانی باشد؛ مگر این که اقدامات احتیاطی صورت گیرد و اطمینان حاصل شود که بیمار دارای ظرفیت تصمیم گیری درست نیست.
به نظر می رسد ترسی که موجب سلب اختیار است، ترس ناشی از تهدید می باشد نه ترس ناشی از نگرانی از بیماری که در اغلب افراد شایع است.
با وجود این گفته شده است براي حذف عوامل داخلي سلب‌كننده ی آزادي، به فراخور عامل بايد عمل كرد؛ مثلاً تعويق تصميم‌گيري به پس از كنترل اضطراب، حمايت رواني از بيمار و رفع نگراني وي و آگاهي دادن بيمار نسبت به حيطه‌ ی آزادي ‌هاي فردي وي از جمله راهكار هاي حذف عوامل فوق مي‌باشد. 342
یکی دیگر از عناصری که با اختیار همراه است، آگاهی است؛ تصمیم گیری بدون آگاهی در واقع تصمیم گیری بدون اختیار محسوب می شود. ضمن اینکه آگاهی به خودی خود، یکی از ارکان رضایت است.
مبحث سوم ـ آگاهي
اگرچه پزشكي كه پيش از اقدام، فرم “رضايت نامه و برائت نامه” را جهت انجام عمل مورد نظر از بيمار اخذ مي‌كند، به لحاظ حقوقي در برابر نتایج احتمالی ناشی از اقدام متعارف خويش، منوط بر اين ‌كه سهل‌انگاري يا اشتباهی رخ ندهد، مسؤول نيست، اما به لحاظ حقوقی و اخلاقي، اين سلب و یا کاهش مسؤولیت، تنها زماني حاصل مي‌گردد كه پزشك، آگاهي لازم، کافی و متناسب را در اختيار بيمار گذارده باشد.
در واقع به لحاظ حقوقی رضايتي معتبر است كه بر پايه ی آگاهي رضايت دهنده نسبت به مداخله پزشكي حاصل شده باشد؛ آگاهي محصول ارائه ی اطلاعات لازم و انتقال مناسب آن به بيمار است و هدف از بيان اطلاعات، آگاه نمودن بيماران جهت اتخاذ تصمیم صحیح می باشد.
در بخش دوم به تفصیل از عنصر آگاهی سخن خواهیم گفت.

بخش دوم
نقش وصف آگاهانه بودن در تأثیر رضایت

طرح مطلب
رضایت الزاماً با آگاهی در ارتباط است؛ چراکه صحت رضایت منوط به اطلاعاتی است که در دسترس است.343 پزشک باید اطلاعات مورد نیاز بیمار را برای تصمیم گیری صحیح344 در اختیار وی قرار دهد؛ اغلب از عبارت اخذ رضایت آگاهانه345 برای بیان این وظیفه ی قانونی، یعنی افشاء اطلاعات مربوط به ماهیت، خطرات و منافع احتمالی درمان، استفاده می شود.346 رضایت آگاهانه رضایتی است که در نتیجه ی ارائه ی یک رشته اطلاعات خاص، راجع به نوع درمان و پیامد های آن به بیمار، حاصل می شود و در حقوق پزشکی این نوع رضایت مؤثر است رضایت واقعی زمانی حاصل می شود که بیمار کاملاً از عمل مورد نظر آگاه شود.347 بالعکس، رضایتی که از روی نا آگاهی و ناشی از اطلاعات ناقص و یا اشتباه باشد، فاقد اعتبار لازم348 خواهد بود. وظیفه ی آگاه سازی بیماران در نوشته های حقوقی و اخلاق پزشکی تحت عناوین متفاوتی از قبیل افشای اطلاعات، آشکارسازی، حقیقت گویی و… مورد تأکید قرار گرفته و آنچه مطالعه ی این نوشته ها به وضوح به دست می دهد، آن است که در دهه های اخیر، در حوزه ی اخلاق پزشکی، مقوله ی آگاهی دادن به بیمار، از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. این پیشرفت، با انگیزه ی حفظ حق خودمختاری بیمار در موضوعات درمانی، مرهون نگاه متفاوتی است به انسان، به عنوان موجودی مستقل، دارای اختیار و حاکم بر سرنوشت خویش.
با توجه به مطالب فوق و اینکه اعتبار رضایت، مرهون آگاهانه بودن آن است و اینکه الزام اخلاقی و قانونی پزشک به ارائه ی اطلاعات، به واقع، تضمینی است برای حقوق بیمار؛ از این رو، بخشی از این تحقیق، به حق آگاهی بیمار اختصاص یافته است.

فصل اول
ضرورت آگاه سازی، مبانی، مستندات و قلمرو اصل آگاهی بیمار
این فصل در چهار مبحث ارائه شده است:
مبحث اول: ضرورت آگاه سازی بیمار و ضمانت اجرای آن
مبحث دوم: مبانی اصل اگاهی بیمار
مبحث سوم: مستندات حقوقی اصل آگاهی
مبحث چهارم: قلمرو اصل آگاهی؛ در این مبحث از استثنائات اصل آگاهی و موانعی که بر سر راه آگاه سازی بیمار وجود دارد، سخن خواهیم گفت.
مبحث اول ـ ضرورت آگاه سازی بیمار و ضمانت اجرای آن
گفتار اول ـ ضرورت آگاه سازی
هریک از ما در زندگی حقّ گزینش داریم و چنانچه آگاهانه به گزینش نپردازیم، بهای آن را خواهیم پرداخت.349
حق آگاهی بیمار را باید به عنوان یک اصل که پيش شرط و لازمه ی یک رضايت سالم و معتبر است در نظر گرفت و از سوی دیگر تکلیف آگاه سازی بیمار قرار دارد که از مهمترين و پيچيده ترين مسؤوليت هاي اخلاقي و قانوني پزشكان، پيش از شروع يك دوره ي درمان و حتي پس از آن است؛ كوتاهي در وظیفه ی افشاء اطلاعات كافي و دقيق، نوعي قصور پزشکی تلقی می شود و بيمار مي تواند براي خسارت وارده اقامه ی دعوي نماید.
آگاهی از چگونگی اقدام پزشک و اطّلاع از عوارض احتمالی آن و بسیاری موارد مربوط به درمان، حقّ بیمار است؛ در واقع حقّ بیمار است که از اطلاعات مهمی که پزشک راجع به آن ها می داند، با خبر باشد. پزشک بر اساس اصل احترام به خودمختاری انسان ها حقایق را برای بیماران خود بازگو می کند و لازمه ی اصل احترام به اتونومی افراد که در جای خود مورد بررسی قرار گرفت، آن است که پزشک، اطّلاعات کافی را برای انتخاب آگاهانه ی بیمار در اختیار وی قرار دهد و تصمیمات آگاهانه ی بیمار را محترم شمارد. آنچه بيماران به واقع مي خواهند آن است که از وضعيّت پزشکي خود مطّلع شده و در تصميم گيري هاي درماني، آگاهانه درگير شوند.350 اگرچه طبق آمارها 96 درصد سرويس هاي جراحي به صورت روتين بيماران را آگاه می کنند و اطّلاعات لازم را در اختیارشان قرار می دهند، اما کمتر از 50 درصد پزشکان براي اقدامات جایگزین، همچون آزمايش هاي خوني يا راديولوژي هاي تشخيصي، از بيماران خود، رضایت مبتنی بر آگاهی کسب می کنند.351
زماني كه پزشكي معالجه و درمان يك بيمار را پذيرفته است، بايد لوازم و تبعات آن را نيز بپذيرد. يكي از اين لوازم، بي شك، دادن اطلاعات دقيق و صحيح به بيمار در خصوص عمليات پزشكي و تبعات آن مي باشد؛ پزشک بايد بيمار را نسبت به تشخيص خود در مورد بيماري، ماهيت و محدوده ی عمليات پزشکي پيشنهادي، عواقب و خطرات احتمالي ناشي از آن و مسائلي از اين دست آگاه نموده و اطلاعات صحيح و کاملي در اين خصوص در اختيار وي قرار دهد تا او با رضايت کامل و آگاهانه راجع به آنچه نسبت به تن و روان وي صورت مي گيرد تصميم گيري نمايد. پزشک بايد بيمار را نسبت به تشخيص خود در مورد بيماري، ماهيت و محدوده ی عمليات پزشکي پيشنهادي، هزینه ی اقدام پزشکی پیشنهادی و عواقب و خطرات احتمالي ناشي از آن و مسائلي از اين دست آگاه نموده و اطلاعات صحيح و کاملي در اين خصوص در اختيار وي قرار دهد تا او بتواند با رضايت کامل و آگاهانه راجع به آنچه نسبت به جسم وي صورت مي گيرد تصميم گيري نمايد. دکترين رضایت آگاهانه بر اين مفهوم تکيه دارد که انتقال اطلاعات كامل و دقيق از سوي پزشك و آگاهي از ريسك ها و تبعات عمليات پزشكي، بيمار را قادر مي سازد که تصميمي مبتني بر آگاهي اتخاذ کرده و با رضايت مؤثر در راه درمان گام بردارد؛ این نظریه، ابتدائاً از آمريكا شروع شد352 و بعدها به تدريج مورد پذيرش برخي از كشورهاي اروپايي قرار گرفت. امروزه حقّ رضایت بر پایه ی آگاهی، در نظام های حقوقی، جایگاه ویژه ای یافته و حقّ آگاهی بیمار، پایه و اساس قانونی و قراردادی پیدا کرده است. وظیفه ی آگاهی دادن به بیمار در کنوانسیون های بین المللی، قوانین اساسی کشورها، قوانین خاص (مانند قوانین مربوط به اهداء اعضاء، قوانین مربوط به سقط جنین، قوانین مربوط به بیماری های خاص، قوانین مربوط به آزمایش و پژوهش بر روی انسان ها و قوانین دیگری از این دست) و مقرّرات کلّی قوانین مدنی، جزایی و اداری، در نظام های مختلف حقوقی پیش بینی شده است که به موجب آنها پزشک ملزم است بیمار را از وضعیّت خود آگاه کند و رضایت وی را بر اساس این آگاهی اخذ نماید. اين تعهد حقوقی ـ اخلاقی پزشک، زاييده ی اعتقاد به اين امر است که بدين طريق منافع درماني بيمار به بهترين نحو تأمين خواهد شد؛353 به علاوه در برخی نظام های حقوقی، رابطه بين پزشك و بيمار، ماهيتاً يك رابطه قراردادي است؛ اين قرارداد ممكن است به طرفيت پزشک و خود بيمار يا افراد ديگري مثلاً والدين يا فرزندان به نيابت از طرف بيمار وي منعقد گردد. در اين قرارداد نيز مانند ديگر قراردادها قصد و رضايت طرفين يكي از مهمترين اركان و از جمله عناصر اساسي عقد است و يكي از جلوه هاي اساسي وجود توافق ميان طرفين آن است كه طرفين با رضايت، به قرارداد تن داده باشند و قصد ايجاد يك رابطه و تعهد را داشته باشند. از طرفي قصد انعقاد قرارداد بايد آزادانه و با آگاهي كامل از آنچه مورد توافق قرار گرفته است باشد؛ به ويژه بيمار بايد بر آنچه كه توافق نموده علم كافي داشته باشد. بيمار تنها در صورتي مي تواند رضايت واقعي خود را نسبت به اقدامات پزشکی اعلام کند که از اطلاعات کافي برخوردار باشد و بر پايه ی آنها تصميم بگيرد؛ همین قرارداد است که اساس حقّ دستیابی به آگاهی را تشکیل می دهد؛ به عبارت دیگر تعهّد آگاه سازی، از این

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره رضایت آگاهانه، کامن لا، اقدامات درمانی، کاربرد مستقیم Next Entries منبع پایان نامه درباره جبران خسارت، ضمان پزشک، نظام های حقوقی، حق تعیین سرنوشت