منبع پایان نامه درباره حزب عدالت و توسعه، قانون اساسی، افکار عمومی، ریاست جمهوری

دانلود پایان نامه ارشد

تأسیس شد (اکبری،27:1388). اما این حزب نیز در سال 1980 با کودتای ارتش به رهبری ژنرال کنعان اورل، منحل شد و اربکان از انجام فعالیت سیاسی باز ماند. فروریختن حصارهای سیاسی پس از سال 1983 و رونق آزادی های فردی و اجتماعی و اعمال قانون و پدید آمدن نظام چند حزبی که به صورت نسبی بر جامعه ی ترکیه حاکم شد، هم راًی به پایان قرنطینه ی سیاسی اربکان داد و هم راه را برای نفوذ و گسترش هر چه بیشتر حزب رفاه هموارکرد (کسرایی،20:1376و 21). در سال 1983 که کودتاچیان اجازه ی تاًسیس احزاب سیاسی را دادند حزب رفاه به اشاره ی اربکان و توسط علی ترکمن یکی از نزدیکان وی تاًسیس شد، ولی این حزب نتوانست در انتخابات عمومی سال 1983 شرکت کند (زارع،185:1383).
در سال 1986 ممنوعیت اربکان لغو شد و او رهبری حزب رفاه را به عهده گرفت در نتیجه در انتخابات سال 1987 حزب رفاه توانست بیش از 78 از درصد آراء را کسب کند، اما به علت قانون سد، در به دست آوردن کرسی نمایندگی مجلس موفق نبود. در انتخابات زودرس پارلمانی در سال 1991 حزب رفاه به یمن ائتلاف با احزاب حرکت ملی و اصلاح طلب دموکرات با کسب نزدیک به 17 درصد آراء، تعداد 40 کرسی پارلمان را به دست آورد. جامعه ی ترکیه در انتخابات دسامبر 1995 با انتخاب 158 نفر از نامزدهای حزب رفاه و تبدیل آن به حزب اول نظام سیاسی کشور عزم خود را برای سپردن اداره ی کشور به اسلام گرایان در سال های قرن بیستم و آغاز قرن جدید نشان داد. پیروزی چشمگیر حزب رفاه را نظام لائیک و کمالیست های افراطی بزرگترین خطر دانستند (همان منبع).
مطابق عرف نظام سیاسی ترکیه، تشکیل دولت به حزب برتر یعنی حزب رفاه واگذار شد و از آن جا که تعداد کرسی های حزب رفاه برای تشکیل دولت و کسب رأی اعتماد کافی نبود و مستلزم ائتلاف با احزاب دیگر بود، نجم الدین اربکان بسیار سعی کرد تا حزب مام میهن را که از احزاب راست بود و سابقه ی بیشتری در دفاع از آزادی دینی مردم بخصوص در دوران اوزال داشت به ائتلاف ترغیب کند ولی حزب مام میهن به رهبری مسعود ایلماز، حزب مام میهن دهه ی 1980 نبود بلکه با تصفیه ی حزب از جناح اسلام گرا عملاً به یک حزب لائیک تبدیل شده بود بنابر این با ناکامی اولیه ی اربکان با تانسو چیللر و مسعود ایلماز، دولت ائتلافی خود را تشکیل داد ولی این دولت شش ماه به طول نینجامید و با رسوایی مالی مسعود ایلماز و استیضاخ وی از سوی اسلام گرایان از هم پاشید. ائتلاف غیر منتظره ی حزب راه راست با حزب رفاه که بزرگ ترین حرب در پارلمان ترکیه بود عملاً باعث روی کار آمدن اربکان شد چنین بود که 158 نفراز اعضای حزب رفاه به رهبری اربکان با 13 نفر از اعضای «حزب راه راست» و نیز 7 نفراز «حزب اتحاد بزرگ» با یکدیگر متحد شدند اما 15 نفر دیگر از رأی دادن به ائتلاف سرباز زدند و در نهایت ائتلاف اربکان- چیللر با 13 رأی بیشتر از میزان مشخص شده برای کسب اکثریت آراء در پارلمان رأی اعتماد گرفت و نجم الدین اربکان به نخست وزیری رسید (زارع،185:1383و 186).
حزب رفاه، طولانی ترین زمان فعالیت سیاسی را در میان احزاب اسلام گرا در ترکیه داشت. این حزب توانست چهارده سال در فضای سیاسی ترکیه فعالیت کند و برای اولین بار در تاریخ جمهوری ترکیه یعنی در سال ۱۹۹۶ اربکان به مقام نخست وزیری رسید. این سمت بیش از یک سال برای او دوام نیاورد. اربکان به محض به قدرت رسیدن با انجام سفرهایی جنجال برانگیز در محافل لائیک، تمایل خود را برای سیاست نگاه به شرق و توسعه مناسبات با جهان اسلام به نمایش گذاشت. وی در اولین سفر خارجی خود به ایران آمد و پس از آن با سفر به لیبی و نیجریه پیام معناداری برای محافل لائیک ارسال کرد. محافل لائیک (احزاب و نظامیان) در مورد سفر وی به لیبی و ایران با توجه به مناسبان غیرمطلوب این دو کشور با آمریکا، دست به جنجال سازی در سطح رسانه های داخلی و محافل سیاسی زدند (اکبری،27:1388).
در نهایت نظامیان در شبه کودتایی و پس از یک جنگ سخت، نجم الدین اربکان رئیس حزب رفاه و نخست وزیر را مجبور کردند که در سال 1997 از سمت خود کناره گیری کند (گزبلات،57:2000). وکرسی نخست وزیری را به مسعود ایلماز از حزب «مام میهن» سپرد و پس از مدتی حزب رفاه از سوی دادگاه قانون اساسی ترکیه منحل شد. در نوامبر ۱۹۹۷ حزب جدید «فضیلت» به رهبری رجایی کوتان جانشین حزب رفاه شد و اربکان به مدت پنج سال براساس حکم دادگاه از فعالیت سیاسی منع گردید. با تغییر ایدئولوژی، حزب سابق رفاه نیز دچار تغییراتی شد (اکبری،27:1388).
در واقع رهبران حزب رفاه با این احتمال که نظام لائیک حزب آن ها را منحل خواهد کرد در اقدامی عاقلانه پیش از آن به تأسیس حزب جدیدی به نام فضیلت اقدام کرده بودند و اعضای حزب رفاه که پس از انحلال آن اعضای مستقل پارلمان شده بودند دسته جمعی به این حزب پیوستند در عین حال برخی از نمایندگان حزب منحله ی رفاه ترجیح دادند به این حزب نپیوندند. به دنبال سرنگونی دولت اربکان بحران در ترکیه با فروپاشی دوکابینه، همچنان ادامه یافت و تا انتخابات آینده ی مجلس ترکیه در آوریل 1999 اسلام گرایان آماده می شدند تا به رغم سیاست هایی که ژنرال ها در مقابل آن ها اجراء می کردند بخش اعظم آراء مردم را به دست آورند به نحوی که نیاز به هیچ ائتلافی نباشد. حزب فضیلت نیز با بهره برداری از فسادی که در مقامات بالا به وجود آمده بود و نیز بروز جدایی و اختلاف میان لائیک ها خود را جایگزینی مناسب برای حل بحران های اجتماعی ترکیه می دانست. نتایج پیش بینی ها و نظرسنجی هایی که یک سال قبل از انتخابات انجام گرفته بود همگی حاکی از پیروزی حزب فضیلت و دستیابی به کرسی های بیشتر در پارلمان ترکیه بود. حال آنکه انتخابات با پیروزی حزب دموکرات چپ به رهبری بولنت اجویت انجام شد (زارع،203:1383 و 204).
عواملی که موجب تنزل حزب فضیلت شد در واقع از همان ابتدای تأسیس حزب و با اعمال رهبران آن، که همواره سعی داشتند در مقایسه با حزب رفاه چهره ی بسیار غیرمذهبی تری به حزب خود بدهند، سفر مقالات حزب به امریکا در چند روز آغاز تأسیس آن، اعلام تمایل آن ها به برقراری روابط دوستانه با تمام کشورهای دنیا بدون اینکه مانند گذشته رژیم صهیونیستی را مستثنی کنند،کوتاه آمدن در برابر خواسته های اسلام گرایانه، همه حکایت از کوتاه آمدن حزب فضیلت از بسیاری از مواضع خلف خود (حزب رفاه) داشت (همان منبع،204).
حزب فضیلت، هم در عرصه ی سیاست داخلی و هم در عرصه ی سیاست خارجی سعی کرد به طور مستقیم با خط قرمزهای لائیک برخورد نکند و دست کم در مواضع رسمی، پایبندی خود را به اصول لائیک جمهوری ترکیه و سیاست خارجی که روابط استراتژیک با آمریکا و رژیم صهیونیستی از اصول اساسی آن است را نشان دهد. حزب فضیلت نیز پس از سه سال تحمل از جانب لائیک ها در نهایت در سال ۲۰۰۱ توسط دادگاه قانون اساسی منحل شد. در این مقطع با توجه به سابقه ی انحلال تمام احزاب اسلام گرای قبلی توسط دادگاه قانون اساسی، نخبگان حزب فضیلت به دوگروه تقسیم شدند،گروهی از نخبگان سنت گرا به رهبری رجایی کوتان به تشکیل حزب جدید دیگری به نام «حزب سعادت» مبادرت کردند. بخش دیگر حزب فضیلت که شاخه ی نوگرا و دموکرات تر و از نظر سنی جوان تر حزب بود، با جدا شدن از رهبری سابق حزب و حتی پدر معنوی احزاب اسلام گرا (نجم الدین اربکان)، «حزب عدالت و توسعه» را تشکیل داد (اکبری،28:1388).
به نظر می رسید که به طور طبیعی رهبری این حزب بر عهده ی عبدالله گل، رهبر جناح نوگرا در آخرین کنگره ی حزب فضیلت خواهد بود ولی با لغو ممنوعیت فعالیت سیاسی رجب طیب اردوغان، شهردار سابق شهر استانبول و شخصیت برجسته ی حزب رفاه، رهبری این حزب جدید به وی واگذار شد و اردوغان بلافاصله تشکیل حزب عدالت و توسعه را با نام اختصاری «آک» اعلام کرد.گروه جدیدی که پیرامون اردوغان جمع شدند اغلب از اسلام گرایان هستند و خود را نو آور می دانند این گروه را خبرنگاران، هنرمندان و هم حزبی های سابق اربکان تشکیل می دهند و شعار این حزب نیز، «صداقت و کوشش» است (مفیدنژاد،7:1386).
انتخابات نوامبر 2002 در ترکیه بسیاری از محافل خبری در سراسر جهان را شگفت زده کرد، به طوری که بسیاری ازکارشناسان و تحلیل گران، نتیجه ی این انتخابات را یک شوک یا زلزله سیاسی تعبیر کردند. شایان ذکر است که برای دومین بار در تاریخ ترکیه یک حزب با اقتدار کامل به تنهایی مأمور تشکیل کابینه می شود و بخصوص این مطلب زمانی موجب شگفتی است که حزب برنده نماینده ی اقشار مسلمان ترکیه است. در پیروزی طیف اسلام گرای عدالت و توسعه علل متعددی دخیل بوده است،که مهم ترین آن ها عبارت اند از، سیاست های نظام لائیک ترکیه در قبال اقلیت های دینی و نژادی، مشکلات و معضلات اقتصادی، وضعیت فرهنگی جامعه ی ترکیه، اختلاف شدید میان احزاب لائیک، حمایت گروه های مختلف اسلام گرا از حزب عدالت و توسعه، بی اعتمادی افکار عمومی به احزاب لائیک و کارنامه ی موفق احزاب اسلام گرا بخصوص حزب پیروز،گرایش ها و مطالبات اسلامی مردم ترکیه، شعارها و اهداف حزب عدالت و توسعه و تأکید بر آزادی و حقوق بشر در ترکیه، مجموعه علل یاد شده هریک به نحوی دربسیج افکار عمومی و محبوبیت حزب پیروز، نظر مردم و واکنش آن ها در برابر نظام لائیک، احزاب و گروه های سنت گرا مؤثر بوده است (زارع،218:1383 و 216).
شایان ذکر است عملکرد رادیکالی برخی احزاب اسلامی و نیز ناتوانی گروهی دیگر در اجرای اهداف و برنامه های حزبی خود تا حدودی مردم و افکار عمومی را به اتخاذ راه کارهای معتدل تر ترغیب کرده است. در این میان، حزب اسلام گرای عدالت وتوسعه با برخورداری از کادر رهبری اسلامی و نیز عملکردی موفق به منظور تحقق شعارها و برنامه ها و اهداف معتدل و میانه روی حزب، زمینه های پیروزی و موفقیت خود را در میان مردم به دست آورد و در نهایت در انتخابات سال 2002 با اکثریت آراء به پیروزی رسید. بر خلاف رقابت شدید میان احراب مختلف لائیک، اغلب احزاب اسلام گرا، گروه ها و تشکل های اسلامی ضمن حمایت از احزاب اسلام گرای مورد نظر، قدرت این احراب را دو چندان کرده اند. حزب عدالت و توسعه ضمن بر خورداری از اختلافات موجود میان گرو های لائیک سعی می کند با عامه ی مردم،گروه های روشنفکر اسلام گرا و حتی روشنفکران لائیک، گروه های قومی و سایر بخش های دخیل و مؤثر در سطح جامعه ی ترکیه ارتباط نزدیکی برقرار کند (همان منبع: 218و 219 و220).
این حزب مجدداً در سال ۲۰۰۷ به پیروزی رسید و با انتخاب عبدالله گل به سمت ریاست جمهوری ترکیه، به عنوان اولین رئیس جمهور اسلام گرا، بعد از ۸۰ سال به کاخ ریاست جمهوری (نماد ارزش های سکولار) رسید (اکبری،30:1388).
1-2- جریان ها و سازمان ها ي اسلام گرا
برخی معتقدند که طریقت ها مهم ترین و مفصل ترین شکل بروز اسلام مردمی در ترکیه محسوب می شوند (سیاری،89:1376). اسلام در ترکیه، اسلام شبکه اى است. در امپراطورى عثمانى «طریقت»، ساختار اصلى جامعه و تقریباً هر شهروند، عضوى از یک سلسله ی طریقت بود که آتاتورک آن را ملغى نمود. طریقت هم اکنون نیز، در ساختار اجتماعى ترکیه عنصر مهمى است، اما از نفوذ آن کاسته شده، زیرا در یک اجتماع وسیع ارتباطات غیر شخصى (مانند رادیو، تلویزیون و روزنامه ها) جایگزین ارتباطات شخصى مبتنى بر طریقت مى شود (ماه پیشانیان،8:1388). زندگی اسلامی در ترکیه شامل گروه های فرعی و کوچکتر دیگر نیز می شود که به گروه های متصوفه (نهادهای واسطه) معروفند و نقش اسلام در سیاست ترکیه بدون در نظر گرفتن طریقت های مهم، قابل فهم نیست (آیتی،63:1379). لذا با توجه به اهمیت موضوع، لزوم بررسی ساختار تشکیلاتی طریقت ها و نیز اهداف سیاسی و چگونگی تاثیرگذاری آن ها بر جریان اسلام گرایی در ترکیه و گرایش مردم به طرف احزاب اسلام گرا به بررسی و معرفی این طریقت ها پرداخته می شود.
این گروه های اسلام گرا به متقدمین و متأخرین تقسیم می شوند. متقدمین (نقشبندیه، بکتاشیه، تیجانیه و مولویه) همان گروه اصلی بوده و متأخرین (نور، عجزمندیه، گولن، سلیمانجی و ایشیک) گروهی منشعب

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره حزب عدالت و توسعه، قانون اساسی، ماه پیشانی، اجتماعی و سیاسی Next Entries منبع پایان نامه درباره فتح الله گولن، اسلام گرایی، حاج بکتاش ولی، آسیای مرکزی