منبع پایان نامه درباره حزب عدالت و توسعه، قانون اساسی، ماه پیشانی، اجتماعی و سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد

مذهب و جامعه رخ داد و سیستم سیاسی از تک حزبی به چند حزبی تغییر یافت و نخستین انتخابات آزاد در سال 1950 صورت گرفت. فضای نسبتاً دموکراتیکی در کشور به وجود آمد و از فشار بر روی نیروهای مذهبی کاسته شد و آن ها امکان فعالیت بیشتری یافتند. لائیسم همچنان جزو اصول ثابت و خدشه ناپذیر حکومت به شمار میرفت و ضمناً شکل استقرار یافته و چارچوب ثابتی پیدا کرده بود. از نظر ساختار سیاسی حکومتی همچنان گرایشات اسلامی و مذهبی مردم در صورتی که به حیطههای اجتماعی و سیاسی کشیده می شد. خطری بزرگ محسوب میشد. و تمام مقررات و قوانین جزایی که در گذشته وجود داشت در این دوره نیز وجود داشت. اما این سیستم قدرت و صلاحیت و توان سرکوب خود را مانند گذشته از دست داده بود. لذا در این دوره، نیروهای مذهبی فعالیت بیشتری از خود بروز دادند و در حقیقت در ارتباط میان مذهب و سیاست در درون جامعه تغییرات مهمی در این دوره رخ داد. علاوه بر این، فعالیت طریقتهای مذهبی در این دوره به سرعت افزایش یافت. و گرایشات مختلف این طریقت ها که تا کنون مکتوم مانده بود بروز بیرونی پیدا کرد (Mardin,1991:135) .
همچنین آن چه در دهه ی 1960 قابل توجه است وجود کشمکش بین احزاب و گروه های مختلف می باشد. یعنی در دوره ی بعد از جنگ جهانی دوم به دلیل وارد آمدن فشارهای سیاسی و اقتصادی متعدد بر مردم ترکیه احزاب و جنبش هایی در این کشور پا گرفتند که خواهان اسلامی شدن دولت و جامعه در ترکیه بودند. «جنبش سعید نورسی» یکی از مهم ترین این جنبش ها بود. حزب رستگاری ملی نیز که در دهه 1960 به وجود آمد یکی دیگر از احزاب اسلام گرای ترکیه بودکه خواهان حکومتی بود که علاوه بر حمایت از اسلام و اصول اسلامی، سیاست خود را نیز بر پایه ی اسلام قرار دهد (لاپیدوس،858:1381 و856).
اسلام گرايان از دهه ی70 به اين نتيجه رسيدند كه براي پيشبرد افكار و اجراي سياست هاي مورد نظر خود در جامعه ی تركيه، بايد به تشكل سازي مدرن و يا همان فعاليت حزبي بپردازند. از اين رو اولين حزب اسلام گرا به نام حزب «نظام ملي» در ژانويه 1970 توسط نجم الدين اربكان تاسيس گرديد. اما حاكميت لائيك دو سال بيشتر نتوانست آن را تحمل كند و در نهايت در مارس 1972 توسط دادگاه قانون اساسي منحل شد. اربكان بلا فاصله پس از انحلال حزب نظام ملي، دست به تشكيل حزب ديگري به نام حزب «سلامت ملي» زد. عمر حزب سلامت ملي بيش از حزب قبلي بود و تا كودتاي سال 1980 نظاميان كه در آن بسياري از احزاب منحل شدند دوام آورد (ماه پیشانیان،7:1388).
درواقع اولين جرقه هاي انشعاب و استحاله ی جريان هاي اسلام گرا در تركيه را مي توان از ميانه هاي دهه 70 مشاهده كرد. در اين مقطع، دو دسته اسلام گرا وجود داشت، از طرفي گروهي با تشكيل حزب قانوني و در چارچوب نظام سياسي لائيك تركيه، در پي كسب قدرت سياسي بودند و هيچ ابايي از شركت در دولت هاي ائتلافي به همراه احزاب لائيك نداشتند و در سوي ديگر، گروه هاي اسلام گراي تندرو با حفظ مرام خود در مخالفت با ساختار لائيك نظام تركيه، هر نوع شركت در نظام سياسي و ائتلاف با احزاب لائيك را مردود مي دانستند. در ميانه ی اين دو طيف نيز گروه هاي متصوفه و طريقت هاي مذهبي در تركيه بودند كه از دهه ی 60 نقش و حضور پر رنگي در پشت پرده سياست داشتند. از طريقت هاي پرنفوذ در تركيه مي توان به طريقت هايي چون نقشبنديه، نورجو، عجزمنديه و طريقت فتح الله گولن اشاره داشت كه نقش و نفوذ زيادي در پشت پرده ی سياست در تركيه ايفا كرده و مي كنند. حزب رفاه، طولاني ترين زمان فعاليت سياسي را در ميان احزاب اسلام گرا در تركيه داشته است. اين حزب توانست چهارده سال در فضاي سياسي تركيه فعاليت كند و براي اولين بار در تاريخ جمهوري تركيه تا آن زمان یعنی در سال 1996 نجم الدين اربكان به مقام نخست وزيري رسيد. اين سمت بيش از يك سال براي وي دوام نياورد (همان منبع:9).
در فوريه 1997 با فشار نظاميان، در شبه كودتايي، كرسي حزب رفاه از سوي دادگاه قانون اساسي تركيه منحل شد. بعد از این حزب، حزب فضیلت روی کار آمد که این حزب نیز پس از سه سال تحمل از جانب لائيك ها در نهايت در سال 2001 با اين استدلال كه حزب فضيلت در واقع ادامه دهنده ی راه حزب رفاه بوده و تمام اعضاي سابق رفاه در آن عضو هستند و اينكه اين حزب با ساختار لائيك تصريح شده در قانون اساسي تضاد دارد توسط دادگاه قانون اساسي منحل شد. در اين مقطع با توجه به سابقه ی انحلال تمام احزاب اسلام گراي قبلي توسط دادگاه قانون اساسي، نخبگان حزب فضيلت به دو گروه منشعب گرديدند. گروهي از نخبگان سنت گراتر به رهبري رجايي كوتان به تشكيل حزب جديد ديگري به نام «حزب سعادت» مبادرت كردند، اما بخش ديگر حزب فضيلت كه شاخه ی نوگرا و دموكرات تر و از نظر سني جوان تر بودند، با جدا شدن از رهبري سابق حزب و حتي پدر معنوي احزاب اسلام گرا (نجم الدين اربكان) دست به تشكيل حزب «عدالت و توسعه» زدند. تغيير محسوسي كه در اين انشعاب به نظر مي رسيد، اين بود كه براي اولين بار در تاريخ سياسي تركيه، حزبي اسلام گرا در عين حال معتقد به اصول ساختار سكولار جمهوري تركيه متولد شد. در واقع نخبگان اسلام گراي حزب عدالت و توسعه به رهبري رجب طيب اردوغان و عبدالله گل، سكولاريسم را نه به عنوان الزام، بلكه به عنوان «باور» پذيرفته اند و به حركت در چارچوب اصول سکولار باور علمی و عملی دارند. به هرحال پيروزي حزب عدالت و توسعه با ريشه هاي اسلامي در انتخابات سال 2002 نشان از گسترش اسلام گرايي در اين كشور داشت (ماه پیشانیان،11:1388).
نیروهای دخیل در میتینگ های جمهوری، بیانیه ی ارتش، آرای دادگاه قانون اساسی و ادغام احزاب چپ نتوانستند مانع حزب عدالت و توسعه در تصرف کاخ ریاست جمهوری شوند. حزب عدالت و توسعه با سود جویی از این بحران در انتخابات 22 ژوئیه 2007 پیروز شد. به این ترتیب آرای 4/34 درصدی آن در انتخابات نوامبر 2002 در انتخابات ژوئیه ی 2007 به 5/46 درصد رسید (یاووز،399:1389). حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان نخست وزیر کنونی ترکیه، در انتخابات پارلمانی سال 2011، 50 درصد آراء را به خود اختصاص داد و با تصاحب 326 کرسی از مجموع 550 کرسی پارلمان توانست برای سومین بار پیاپی، توانست دولت و جمهوری ترکیه را بار دیگر به دست گیرد (رجا نیوز، 1390).
ب) شخصیت ها ، جريان ها و احزاب اسلام گرای ترکیه
1-رهبران و شخصیت ها ي اسلام گرا
1-1- نجم الدین اربکان
اربکان در سال 1926 در شهر ساحلی سینوپ واقع در شمال ترکیه و در کرانه ی دریای سیاه متولد شد. وی که فارغ التحصیل رشته ی مهندسی مکانیک است مدتی در استخدام یک کارخانه تانک سازی آلمان بود تا اینکه در سال 1969 وارد صحنه ی سیاست شد. اربکان در آغاز طرفدار حزب عدالت بود. و سپس حزب نظام ملی را تاسیس کرد، ولی پس از کودتای نظامی سال 1971 در ترکیه، این حزب منحل شد. اربکان به سرعت در سال 1973 حزب اسلامی دیگری را به نام حزب نظام ملی (نجات ملی) بنیان نهاد و نیز در دهه ی 1970 سه بار در دولت های ائتلافی دمیرل و اجویت، معاون نخست وزیر شد. وی در جریان قبرس، برای حمایت از مسلمانان ترک این کشور فعالیت زیادی نشان داد و یکی از عناصر مشوق ترکیه برای مداخله ی نظامی در قبرس بود. اما حزب نظام ملی اربکان نیز با کودتای نظامیان در سال 1980 منحل شد. و او تا سال 1987 از هر گونه فعالیت سیاسی بر کنار ماند. با سپری شدن این دوره، اربکان رهبر حزب رفاه را که یکی از دوستانش به نام احمد تکرال تشکیل داده بود، بر عهده گرفت و این حزب تحت رهبری او به سرعت رشد کرد، به طوری که در مدت شش سال به حزب اول ترکیه تبدیل شد و در انتخابات پارلمانی دسامبر 1995 با کسب 38/21 درصد آراء بیش از 150 کرسی از 550 کرسی پارلمان را به دست آورد. وی همچنین توانست با حزب راه راست به رهبری خانم تانسو چیللر و حزب اتحاد بزرگ ترکیه به رهبری محسن یازیجی اوغلو ائتلاف کند و قدرت را به دست بگیرد. اربکان، در آغاز دوران نخست وزیری بین دو انتخاب قرار گرفت، اجرای شعائر اسلامی یا پیروی از واقع گرایی سیاسی، ولی او به هر حال سعی کرد که تدابیر اسلامی را وارد زندگی اجتماعی کند (زارع،237:1383).
برخی معتقدند که اربکان آتاتورک را ملحد و کافر می پنداشت و اقدام او را در ممنوعیت حجاب اسلامی نقض حقوق بشر می دانست. ولی خود وی در مصاحبه ای گفته است اگر آتاتورک نیز زنده بود عضو حزب رفاه می شد! به هر حال او بسیار می کوشید که محافل و مراکز قدرت را در ترکیه از خود راضی نگه دارد، ولی نظامیان که دولت وی را عامل رشد اسلام گرایی در ترکیه می دانستند به رهبری ژنرال حقی کارایی، رئیس ستاد مشترک ارتش، علیه دولت وی کودتا کردند و اربکان را به استعفاء واداشتند. پس از سرنگونی دولت ائتلافی اربکان حزب رفاه با استناد به ماده ی 68 و ماده ی 69 قانون اساسی، با ادعای اقدامات منافی با نظام لائیک کشور منحل گردید. اربکان نیز پس از آن، رهبری معنوی حزب فضیلت را که دنباله ی حزب رفاه است بر عهده گرفت (همان منبع:238).
اربکان پیش از ورود به عرصه ی سیاست، کرسی استادی دانشگاه های ترکیه را بدست آورده بود و ثروت شخصی او را بیش از پنجاه میلیون دلار برآورد می کردند. ولی در سراسر ترکیه و بین ترک های مقیم اروپا طرفداران زیادی دارد و بخش اروپایی حزب رفاه معروف به «میل گروش» از او بسیار حمایت می کند وی از نظر اخلاقی، فردی بسیار خوشرو و خوش برخورد است و نیز در رفتارش نوعی لجاجت سیاسی برای رسیدن به اهداف سیاسی- اسلامی به چشم می خورد (بولاچ،1378: 14 تیر). وی در سن 85 سالگی در 27 فوریه ی 2011 درگذشت.
1-2- رجب طیب اردوغان
رجب طیب اردوغان در سال 1954 در بی اوغلوی استانبول متولد شد و تحصیلات متوسطه اش را در مدرسه امام خطیب استانبول به پایان رساند. او که فارغ التحصیل رشته ی اقتصاد از دانشگاه مرمره است، بعد از خدمت سربازی، فعالیت خود را د ر بخش خصوصی شروع کرد و با کار همزمان در شرکت خصوصی توانست زندگی متوسطی تشکیل دهد. اردوغان به علت گرایش های اسلامی در سال 1969 به عضویت حزب سلامت ملی استانبول درآمد و رسماً زندگی سیاسی خود را آغاز کرد. او در سال 1970 رییس جوانان حزب سلامت ملی در بی اوغلوی استانبول و در سال 1976 رئیس جوانان آن حزب در شهر استانبول شد و تا سال 1980 در این سمت به فعالیت پرداخت. با کودتای نظامی، فعالیت سیاسی علنی وی نیز متوقف شد. تا اینکه با شروع دوباره ی فعالیت احزاب سیاسی در سال 1985 ریاست این حزب را در شهر استانبول بر عهده گرفت و در سال 1986 به عضویت هیأت مدیره ی مرکزی حزب رفاه درآمد، وی به زبان های عربی و انگلیسی تسلط کامل دارد (زارع،240:1383).
برخی از صاحب نظران سیاسی در اواسط دهه ی 1990 که حزب رفاه را در برگیرنده ی دو گروه محافظه کار و تندرو می دانستند، اردوغان را در زمره ی گروه محافظه کار حزب به شمار می آوردند و با توجه به محبوبیت چشمگیر اردوغان در بین مردم و بالا بردن اعتبار آن حزب، برخی معتقدند که او جانشین اربکان خواهد بود، ولی وقایع به شکل دیگری رقم خورد. نظام لائیک، اردوغان را که شهردار موفق شهر دوازده میلیون نفری استانبول بود با اتهامی بسیار بی پایه محکوم به زندان کرد وطبیعی بود که محکومیت او به زندان باعث محرومیت دائمی اش از فعالیت های سیاسی می شد اتهام لائیک ها برای محکوم کردن اردوغان این بود که او اشعار ضیاء گوگالپ شاعر ملی گرای ترک را در اجتماعی در شهر دیاربکر خوانده است! گوگالپ در بیتی از آن شعر می گوید مناره های مساجد، سرنیزه های ما هستند. لائیک های افراطی که بر دستگاه قضایی ترکیه مسلط هستند با تعبیری بسیار مضحک و دور از انتظار، خواندن یک شعر (آن هم از شاعری که مورد علاقه ی آتاتورک بود) را دعوت به قیامی مردمی دانستند و اردوغان را به زندان افکندند. زندانی کردن وی که شهردار محبوب بزرگ ترین شهر ترکیه بود و در مقام شهردار استانبول خدمات عمده ای برای تامین رفاه مردم انجام داده بود، موجب نارضایتی شدید شهروندان شد، از این رو هنگام آزادی اردوغان

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درباره حزب دموکرات، اسلام گرایی، ایدئولوژی، امپراطوری عثمانی Next Entries منبع پایان نامه درباره حزب عدالت و توسعه، قانون اساسی، افکار عمومی، ریاست جمهوری