منبع پایان نامه با موضوع کاشی کاری، شعر فارسی

دانلود پایان نامه ارشد

مسجد چهار پا بیشتر عرض ندارد. در وسط یک تخته سنگ سفید شفافی تراشیده شده که بیست و چهار پا طول یعنی ارتفاع دوازده پا عرض آن سنگ است و در میان سطح داخلی آن نمای بزرگی مسجد خیلی زیبا و عظیم به نظر می آید. از راهرو مسجد داخل گنبد می شود که سی و شش قدم قطر آنست. این گنبد از طرف داخل روی دوازده مجردی بنا شده که شانزده مجردی هم از خارج تکیه گاه آن است و این مجردی ها خیلی بلند و شش پای مکعب حجم آنهاست. در پایین ستونها سکویی از مرمر سفید ساخته شده که زیر آن خالی و خانه خانه است. برای اینکه کفش ها را وقت دخول به مسجد می کنند در آن سوراخ ها بگذارند.[ 53]
کاتب چلبی در تاریخ جهان نما می نویسد: «درگاه مسجد جهانشاه بلند تر از طاق کسری است. بنایی عالی است که با کاشی های زیبا آراسته شده،گنبد های بلندی دارد….جامع دل انگیزی است که هر کس داخل شود دلش اجازه بیرون شدن را نمی دهد. لیکن شیعیان غالب‍اً از رفتن بدان مسجد خودداری می کنند.این بنا با کاشی های زیبا آراسته شده، گنبدهای بلندی دارد و همه در و دیوار آن با کاشی های رنگارنگ زینت یافته است».[54] مادام دیولافوا جهانگرد فرانسوی می نویسد: «عظمت و زیبایی و ظرافت معماری و کاشی کاری مسجد کبود حیرت آور است. این مسجد حیاط بزرگی داشته که در اطراف آن طاقنماهای جالب توجهی بوده و در مرکز آن حوض بزرگی برای وضو گرفتن وجود داشته است. سطوح داخلی رواق از کاشی های رنگارنگ مستور است. این کاشی ها به صورت قطعات کوچک بریده شده و با مهارت تمام چنان به هم اتصال یافته اند که گویی یکپارچه هستند. در نقاشی و ترکیب رنگ ها به اندازه ای لطف و ظرافت به کار رفته که انسان خود را در مقابل تابلوی بسیار عالی پر از سبزه و گل می بیند».[54]
پس از سردر، دهلیز گنبددار یا رواق واقع است. این رواق، در سه سمت شمالی، غربی و شرقی شبستان بزرگ واقع گردیده و 40/4 متر عرض آن است. این رواق با گنبدهای کم خیز و طاق های ضربی پوشیده شده. ازاره های آن با کاشی های معرق، با تزیینات هندسی و کتیبه های متعدد پوشش یافته است. این رواق توسط جرزهای بزرگی، از شبستان بزرگ مجزا می شود. از طریق راه های ارتباطی متعددی به شبستان راه دارد. شبستان بزرگ مسجد به شکل مربع و به طول و عرض50/16 متر است و از چهار جهت به رواق و شبستان کوچک مرتبط می شود.در قسمت پایین ازاره ی این شبستان، به اندازه ی سی سانتی متر سنگ مرمر با طرحهای طاق گونه کار کرده اند. که در حال حاضر، نمونه هایی از آنها برجای مانده است. بالای این قسمت تا کمره ی دیوار، کاشی کاری معرق با طرح های هندسی که ترکیب دل انگیزی از انواع کثیرالاضلاع های مکرر دارد، پوشانده است. بالای این قسمت را حاشیه ای از کاشی معرق با طرح های گیاهی اسلیمی، ختایی و بالای آن، کتیبه ای ازآیات به خط ثلث سفید در زمینه ی فیروزه ای بسیار خوش و بالای این کتیبه نیز طرح های متنوعی از انواع گل ها، بوته ها، اسلیمی ها، ترنج ها و کتیبه هایی با خطوط مختلف نسخ، ثلث، کوفی و تعلیق پوشانده است.[52] صفه ی جلوخان مسجد کبود قریب 2متر از کوچه ی مقابل بلندتر است که 7 متر طول و 5 متر عرض دارد. بلندی طاق سردر از صفه 9 متر است که قبل از تخریب بیش از 10 متر بوده است. در پاطاق شمالی دهلیز پشت در ورودی یک بیت شعر فارسی به خط ثلث، با کاشی معرق سفید به این مضمون نوشته شده است:
«کرداربیار و گردگفتار مگرد چون کرده شود کار، بگویند که کرد»[54]
این مسجد بر خلاف بیشتر مسجد ها میانسرا ندارد و به دلیل سردی هوای تبریز به گونه ای برونگرا ساخته شده است. مسجد دارای گنبد خانه ای است که گرداگرد آن را شبستان های فراوان گرفته اند. محراب نخستین مسجد ویران شده و آن را درگاه کرده اند. پیش از آن از دو سوی محراب رفت و آمد می کرده اند. همه اندام ساختمان با کاشی آجر (معقلی) و کاشی تراش (معرق) آمود شده است. کتیبه ای از شعر فارسی دارد که با خط زیبای نستعلیق نوشته شده است. درگاه اصلی مسجد زمانی چار چوب مرمرین داشته و در دو سوی سردر، نگاره های چهار باهو (چلیپا) و چهار پیلی (چلیپای شکسته) یافت می شود. که هر دو از کهن ترین نگاره های ایرانی هستند، این نگاره ها در حمله روس ها کنده شده اند. جای درگاه و پنجره های کنونی هم درست نیست. در این مسجد افزون برساخت گنبد ساده و بی شکنج، چند گونه ریزه کاری هنر آرایشی به کار رفته است.کاشی آجر (معقلی)، معرق، کتیبه برجسته و کاربندی های گوناگون، که همه در چنان اندازه ای از زیبایی است که تنها باید آنها را چنانکه به نوای دلپذیری در آرامش محض گوش می دهند با چشم دل نگریست.[3]
تزیینات کاشی کاری این بنا در حد کمال و یکی از غنی ترین تزیینات کاشی موجود در بناهای اسلامی ایران است – علی رغم اینکه بخش وسیعی از بنا و تزیینات آن از بین رفته – و درست به همین خاطر و همچنین تسلط رنگ آبی در کاشی ها، این مسجد به «فیروزه اسلام» شهرت یافته است.[52] در بازسازی گنبد مسجد به دست معمار توانای معاصر تبریز، استاد رضا معماران تبریزی، گنبدی دو پوسته پیوسته میان تهی با آهیانه ای با چفد خاگی و خودی با چفد شبدری تند بر روی گنبد خانه زده شد. گوشه سازی گنبد ساده است و تنها یک پا باریک دارد که روی آن گریوار ساخته شده و سپس گنبد آغاز شده است.[3] گنبد آجری مسجد کبود یکی از بزرگترین ساخته های آجری معماران اسلامی قرن نهم هجری (870 هـ ق) است که ادامه ی معماری عصر ایلخانی به حساب می آید.[54]

طبق مدارک، این بنای عظیم بعد از زلزله 1193 هجری قمری صدمات زیادی دیده بود و آب برف و باران و یخبندانهای زمستانی در طی سالیان متمادی به تزیینات و کاشی کاری های باقیمانده زیانهای جبران ناپذیری وارد آورده بود. که در سال 1318 شمسی سردر اصلی مسجد و در سالهای 1327و 1328بعضی ازدیوارها توسط آقای اسمعیل دیباج و حاج ابوالقاسم معمار مرمت و بازسازی شده است. در سال های اخیر نیز برحسب نیاز بنا مرمت های لازم بر روی آن انجام پذیرفته و اینک فضای مسجد قابل استفاده بوده و بنای آن از استحکام کافی برخوردار است.[54] در مورد بناهای تاریخی، همواره هدف اصلی و اساسی مرمت است. روش كار در مرمت مسجد كبود به این صورت می باشد كه قسمت های تخریب شده  بعد از اینكه زیر سازی و سفید كاری گردید طرحها و كتیبه ها و امثال اینها بازیابی شده. سپس بر روی دیوار منتقل می شود. بعد از شیارزنی، دور خطوط رنگ آمیزی شده و در انتها با لایه پارالویید تثبیت می شود .از سال 1376 مرمت نقش و نگار و از آبان ماه 1377 مرمت كتیبه ها آغاز و تا به حال نیز ادامه داشته است. در شبستان اصلی چهار پایه كتیبه های هفت پایه تكمیل و دوباره نویسی شده است. طرح های گره بندی اضلاع هر پایه تقریباً 60% مرمت شده است. طرحهای لچك و ترنج. چهار گوشه شبستان اصلی 90% مرمت شده است. كتیبه های فوقانی لچك و ترنج نیز 70%مرمت شده است.
3-7 بررسی نقوش مسجد کبود تبریز
دیوار غربی طاق نمای سردرب مسجد کبود که از قسمتهای مختلفی برای تزیین آن بهره برده اند. خط ثلث که با کاشی معرق سفید تزیین شده و در حاشیه آن از اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل های سفید بهره برده اند.در قسمت راست طاقچه «یا نعم الکفیل» به خط ثلث و رنگ سفید در زمینه آبی و ختایی فیروزه ای و گل های طلایی است در متن این کتیبه یک نوشته ریز یا ریز نوشته ی «یا نعم الکافی» به خط کوفی تزیینی و به رنگ طلایی است .
کتیبه ی بالای طاقچه دیوار غربی سردرب «قال اله تعالی ادخلو مساجد اله … بسلام آمنین» به خط کوفی تزیینی و به رنگ سفید سایه دار (کوفی مغزدار) که بر روی کاشی اجرا شده است. متن این کتیبه آبی و اسلیمی و گل ها نیز در این کتیبه دیده می شود.1
گوشه دیواره و طاق نمای طاقچه از معرق هندسی که نوعی گره چینی است و نوع گره را می توان هشت سنگی دانست. در زمینه آبی و خطوط طلایی و مشکی در ترسیم آن بهر برده شده است. در داخل فرمهای این گره گل هایی معرق شده است.
در این طاق نما که زمینه آبی و ختایی فیروزه ای که اسلیمی های طلایی آن را مزین نموده وجود گل های سفید و استفاده از سبز چمنی در داخل اسلیمی ها و وجود دو نوع خط که در تزیین آمده: 1-کوفی، 2- نسخ. خط کوفی به رنگ طلایی در داخل قاب های مربعی سبز که کلمه های «احد» و «صمد» و عبارت «الاحسان الله» و«السطان لله» را نوشته اند. تصاویر زیر این خطوط را نشان می دهند.
خط نسخ که با آن عبارات «البرهان لله» و «الغفران لله» در متن مشکی و کاشی سفید با حاشیه طلایی می توان دید.
در گوشه شهادتین «لااله الاله، محمد رسول اله» به خط کوفی سفید رنگ در زمینه مشکی دیده می شود.
در کنار حاشیه و در داخل یک نیم گل هشت پر که تبدیل به چهار پر شده و کلمه محمد را به صورت پیچیده و در داخل هم به رنگ سفید و فیروزه ای در زمینه ای مشکی و حاشیه قاب به رنگ طلایی است.
دیوار شرقی طاق نمای سردرب مسجد کبود نیز مانند دیوار غربی می ماند با این تفاوت که متن کتیبه بالای طاقچه دیوار شرقی متفاوت است ولی نیز با همان رنگ و تزیینات وجود دارد و عبارت«سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین» را به خط کوفی تزیینی به رنگ سفید سایه دار است.
کتیبه «یانعم النصیر» به خط ثلث و به رنگ سفید در زمینه آبی و ختایی فیروزه ای و گل های طلایی ودر زیر خط کوفی سفید، خط کوفی طلایی رنگی عبارت «یا نعم الناصر» معرق شده است .
گوشه راست بالای دیوار غربی سردرب، در حاشیه این گوشه زمینه آبی حاکم و ختایی فیروزه ای و گل های طلایی و نوشته های «البقالله» که به رنگ سفید توپر مشکی و اسلیمی فیروزه ای و زمینه ای آبی در قابی کتیبه ای قرار دارد. شکل زیر در بردارنده این قاب کتیبه ای است.
مربعی که عامل اتصال به قاب کتیبه ای بعدی است با زمینه ای آبی و به خط کوفی بنایی طلایی در بردارنده متن «واله یقدر» است.
در قاب کتیبه ای دیگر متن «الحکم لله» که به رنگ سفید توپر مشکی همراه با اسلیمی فیروزه ای بر زمینه ای آبی قرار دارد.
قاب مربعی موجود که متن «العبدیدبر» به خط کوفی بنایی طلایی رنگ بر زمینه آبی را در بردارد، در شکل مقابل این قاب را می توان دید.
قاب کتیبه ای سومی که در این گوشه و حاشیه وجود دارد کلام «الملک لله» را به رنگ سفید توپر مشکی بر متن آبی به اسلیمی فیروزه ای است.
در لچک این گوشه که متن این لچک آبی به همراه ختایی های فیروزه ای و گل های بزرگ سفید و کوچک طلایی رنگ و اسلیمی ماری که به فرم ابرک(ابر مینیاتوری) و اسلیمی ماری دیگری که در حاشیه قرار گرفته و به فرم صلیب شکسته ترسیم شده است.
وجود دو نوع خط یکی کوفی تزیینی در داخل کتیبه ها «الحکم لله» و «الملک لله» (حاشیه ای طلایی در زمینه سبز) و خطوط نسخ در داخل گل دوازده پر که «یا واحد» طلایی با حاشیه طلایی در متن مشکی است.
در سمت مقابل آن و معرق کاری بالای لچک از شش کوکبی به ترتیب اعداد متوالی از پایین به بالا شروع به معرق کاری شده است.1- مقرنس اولی با متن آبی و اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل های سفید داخل لوحه به خط کوفی و رنگ طلایی در زمینه آبی، 2- از دو عدد کوکبی با متن آبی و اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل های سفید در داخل گل شش پر «یا الله» به رنگ آبی در زمینه مشکی و حاشیه طلایی و وجود «یا واحد»، 3- از سه کوکبی با متن آبی و اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل و برگ سفید است.عین این گوشه در سمت دیگر و در مقابل آن قرار دارد. در شکل زیر قاب های تزیینی به کار گرفته آورده شده است.
در دو طرف درب ورودی ظریف و پرکار کاشی دیده می شود. عرض خطوط سفید گلها از 2 تا 3 میلی متر تغییر می کند. در قسمت فوقانی مربعی مملو از خطوط کوفی به رنگ سفید و طلایی در زمینه سیاه وجود دارد و در آن کلمه الله نوشته شده که به خط کوفی است. تصویر روبرو این قاب مربعی را نمایش می دهد.
در زیر قاب مربعی عبارت قال الله تبارک وتعالی نوشته شده که بر روی متن آبی و بخط کوفی سفید و مشکی است. در زمینه آبی اسلیمی و برگ

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع اوزون حسن، آق قویونلو، بیمارستان، کاشی کاری Next Entries منبع پایان نامه با موضوع کاشی کاری، قرآن کریم، سوره کوثر