منبع پایان نامه با موضوع پیامبر (ص)، مجمع البیان، تفسیر قرآن، روش تفسیری

دانلود پایان نامه ارشد

معنی است که مفسر در فهم معنی و تبیین قرآن از ابزارها و دانش های گوناگون و آراسته بوده و تفسیر و تبیین آیات قرآن تنها به یک موضوع از معارف و دانش های مطرح شده در قرآن همچون کلام، فقه، اخلاق، فلسفه، ادب، بلاغت و بیان بسنده نکند، بلکه نگاهی همه جانبه به تمامی این حوزه ها داشته آموزه های قرآن را در هر یک از عرصه های معرفتی قرآنی بنمایاند.
هر گاه با این دو معیار جامعی به سراغ تفسیر مجمع البیان برویم آن را در شمار تفسیرهای جامع جای خواهیم داد.
مطالب تفسیری مجمع البیان را طبرسی، حسن سلیقه، نظم، ترتیب و سامان بخشیده و به گونه متفاوت با پژوهش های تفسیری و قرآنی پیش از خود مسایل و موضوعات مختلف را در زیر عنوان جداگانه قرار داده و از آمیختن عناوین و مطالب پرهیز کرده است.
مبانی تفسیری مجمع البیان: 1- فهم پذیری قرآن 2- گستره معنایی قرآن 3- بطون قرآن 4- تخریب ناپذیری قرآن 5- فراموردی بودن متن
3-4-4- تفسیر نوین (دکترمحمدتقی شریعتی)
گرایش علمی در تفسیر نوین برپایه منطق و اعتدال است.
دکتر مجید معارف عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه تهران: “اعجاز به عنوان یکی از وجوه قرآن، توجه بسیاری از قرآن پژوهان و مفسران را در قرن 14 به خود جلب کرده است. این اقبال در پی رشد سریع علوم تجربی در عصر حاضر از یک سود تلاش برخی دانشمندان اسلامی در تطبیق علمی با هم از سوی دیگر، به وقوع پیوسته است. روش تفسیری در تفسیر نوین دکتر محمدتقی شریعتی روش علمی است.”
تفسیر نوین از شاخص ترین تفاسیر علمی قرن 14 است که مؤلف دانشمندان توانسته است با تأکید بر روش صحیح علمی تفسیر قرآن، حرکتی معتدلانه در راستای تفسیر علمی انجام داده و در پی آن، اعجاز علمی قران کریم را وجهه همت خود سازد.
پیش فرض چنین تفسیری به جامعیّت قرآن نسبت به همه اسرار و حقایق هستی از یک طرف و قطعیت یافتن نتایج برخی از پژوهش های علمی- به ویژه در عصر حاضر- از سوی دیگر است و از این رو به موضوع تطابق کامل کتاب تکوین و کتاب تشریع حاصل می شود؛ زیرا این دو کتاب هر دو به ذات احدی انتساب پیدا می کند.
3-4-5- تفسیر المیزان (علامه سیّد محمدحسین طباطبایی)
این تفسیر نخستین بار در 20 جلد به زبان عربی منتشر شد. شیوه تفسیر قرآن به قرآن محمد حسین طباطبایی شیوه ای بی سابقه بوده است. وی بنای تفسیر آیات را کمک گرفتن از دیگر آیات قرآن برای روشن نمودن قصد و معنا قرار داد.
خود علامه بارها گفته بودند: «ما این روش تفسیری را از مرحوم قاضی داریم.»
طبق سخن خود علامه این نوع تفسیر، تفسیر مرحوم آیت ا… حاج میرزا علی آقای قاضی بوده است. ایشان در مقدمه المیزان پس از اشاره به روش های مفسران می فرمایند: “شما اگر در تمام روش ها و مسلک هایی که درباره تفسیر قرآن برشمرده ایم دقت کنیم؛ مشاهده خواهید کرد همه آنها در یک نقص که نقص بسیار بزرگی است شریک هستند و آن این که نتایج حاصل از بحث های علمی و فلسفی را بر قرآن کریم تحمیل کرده اند. بی آنکه آیات دلالتی بر این معانی داشته باشند.
در نتیجه، تطبیق خود را تفسیر نامیده اند و حقایق قرآن را به صورت مجازهایی در نظر گرفته و وجه تنزیل عده ای از آیات را تأویل کرده اند.”
اولین و مهمترین مزیّت تفسیر آیه به آیه است. علاوه بر آن می توان به ورود علامه به بحث ها از جوانب گوناگون اشاره کرد یعنی علامه علاوه بر تفسیر: بحث روائی، اجتماعی، تاریخی، فلسفی و علمی را هم بدون خلط بیان کرده اند.
3-4-6- تفسیر نمونه (آیت ا… مکارم شیرازی)
این تفسیر به این منظور تألیف شد که غذای معنوی و فکری مناسب و مفیدی برای نسل کنونی باشد و به همین علت مهمترین دیدگاه ها و نظریات اسلام در زمینه های تربیتی و اخلاقی، متناسب با فهم همگان، در آن آورده شده است.
استاد مکارم و همکارانش با ارائه این اثر، به نسلی که با عطش زیاد به دنبال فهم معارف قرآن و سیراب شدن از سرچشمه های گوارای آنند، خدمت بزرگ و ارزشمندی نمودند.
در مقدمه این تفسیر آمده است: «هر عصری ویژگی ها و ضرورت ها و تقاضاهایی دارد که از دگرگون شدن وضع زمان و پیدا شدن مسایل جدید و مفاهیم تازه در عصر زندگی سرچشمه می گیرد. همچنین هر روز کاری، مشکلات و پیچیدگی هایی دارد که لازمه تحوّل زندگی و گذشت زمان است.
افراد پیروز و موفق، کسانی هستند که هم آن نیازها و تقاضاها را و هم این مشکلات و گرفتاری ها را، که می توان مجموع آنها را «مسایل روز» نامید درک می کنند. رسالت دانشمندان هر دوره ای است که با هوشیاری کامل، این مسایل، تقاضاها، نیازها و این خلأهای روحی، فکری و اجتماعی را فوراً دریابند و آنها را به شکل صحیحی پر کنند تا با امور دیگری پر نشود، زیرا خلأ در محیط زندگی ما ممکن نیست.
از مسایلی که ما به سهم خود به روشنی آن را دریافته ایم تشنگی و عطش نسل حاضر برای درک مفاهیم اسلام و مسایل مذهبی است، نه تنها درک، بلکه چشیدن و لمس کردن و بالاخره عمل کردن به این مفاهیم و اصول است.
این مسایل، بخش مهمی است از روح و جان آنان را فراگرفته است، اما طبیعی است که همه این اشتغالات ذهنی، به صورت استفهام است و نخستین گام برای پاسخگویی به این خواسته ها، برگرداندن میراث علمی و فرهنگی اسلامی و بیان کردن همه آن مفاهیم عالی به زبان روز و ریختن آن در کام روح و جان و عقل نسل کنونی است و گام دیگر، استنباط نیازها و تقاضاهای ویژه این زمان از اصول کلی اسلام است. و این تفسیر بر اساس همین دو هدف نگارش یافته است.
مفسر محترم در مقدمه کوتاه خود بر جلد چهلم تفسیر با بیانی آشکار می نویسد: “هدف از نوشتن این تفسیر، این بود که تفسیری به زبان فارسی برای قرآن مجید تهیه بشود که هم «خواص» بتواند از آن بهره گیرند، و هم برای «عموم» مفید باشد، تفسیری روان و دور از اصطلاحات پیچیده علمی، دور از شرح اختلافات مفسران و نقل اقوال پراکنده، بر اساس نزدیک ترین مفاهیم قرآن به ذهن، بر اساس دریافت ها و برداشت های تازه ای که در پرتو پیشرفت علوم گوناگون از قرآن می شود، و با جوابگویی پرسش ها و مسایل عصری و حل ایرادهای گوناگون در اصول و فروع مباحث اسلامی (تا آنجا که وضع چنین تفسیری اجازه می دهد) بوده باشد.”
3-5- شیوه استخراج منشور تربیتی، مدیریتی از بطن سوره مبارکه انشراح با استفاده از مدل ارزشیابی سیستمی CIPPO:
مدل ارزشیابی سیستمی CIPPO در سیستم ها و نظام ها کاربرد دارد و هر نظام دارای عامل بافت: ()، درون داد (input)، فرایند (process)، فراورده یا بازده (product) و برون داد نهایی (outcome) می باشد.
توضیحاً اینکه به استناد این مدل محتوی: آیات کریمه سوره انشراح، ماده، مراد مخاطبین، فرایند انتقال پیام به مخاطبین یعنی مسلمانان، تولید به معنی آثار و برکات منتج از فرمان خدا در آیات متذکره و نتیجه: متضمن پاداشی می باشد که برای جامعه اسلامی در تمامی اعصار در پی خواهد داشت.
در ادامه موارد و الگوهای استخراج شده از آیات سوره مبارکه انشراح به کمک تفاسیر و مدل ارزشیابی- سیستمی CIPPO به صورت قوانین کلی و جهان شمول و قابل استفاده و بهره برداری در تمامی اعصار و قرون می تواند مورد استفاده قرار گیرد، که در گام نخست این قوانین و مواد منشور تربیتی، مدیریتی جهت استفاده مدیران دستگاه آموزش و پرورش در نظر گرفته شده است.

فصل چهارم
تفسیر سوره مبارکه انشراح

4-1-مقدمه:
در این فصل پژوهشگر برای رسیدن به یک منشور تربیتی، مدیریتی منبعث از سوره مبارکه انشراح به صورت موشکافانه و دقیق به رصد مبانی تربیتی ، مدیریتی آیات این سوره مبارکه می پردازد و با بهره گیری از تفاسیر شش گانه معتبر ( 1- تفسیر راهنما ، آیت الله هاشمی رفسنجانی 2- تفسیر نسیم حیات ، استاد ابوالفضل بهرام پور 3- تفسیر مجمع البیان ، طبرسی (ره) 4- تفسیر نوین ، استاد محمد تقی شریعتی 5- تفسیر المیزان ، علامه محمد حسین طباطبایی (ره) 6- تفسیر نمونه ، آیت الله مکارم شیرازی ) به این مهم خواهد پرداخت.
4-2-تفسیر آیه به آیه سوره انشراح از 6 تفسیر معتبر و معروف
4-2-1- تفسیر آیه اوّل «اَلَم نَشرَح لکَ صَدرکَ» تفسیر راهنما:
1- خداوند به پیامبر (ص) شرح صدر عنایت کرده و قوای باطنی آن حضرت را پذیرای حقیقت قرار داد و توانمندی های او را، برای تحمل سختی ها و تکالیف، فزونی بخشید.
2- خداوند، برخورداری پیامبر (ص) را از شرح صدر، به او یادآور شده، آن را عطای ویژه خویش به آن حضرت خواند.
3- شرح صدر و تحمل سختی ها، نعمتی الهی و سزاوار بازگو کردن و اظهار خرسندی است.
4- توجه به خدادادی بودن شرح صدر، مایه اطمینان پیامبر (ص) به دوری اش از قهر و خشم خداوند.
5- شرح صدر و تحمل سختی ها، از ویژگی های لازم برای رهبران الهی.
6- پیامبر (ص)، دارای مقامی والا در پیشگاه خداوند و شایسته اهدای شرح صدر.18
4-2-2 تفسیر آیه اول «اَلَم نشرح لکَ صدرک» تفسیر نسیم حیات:
شرح صدر عبارت است از سعه معنوی نفس بوسیله نور الهی، مستعد کردن آن جهت پذیرش وحی و افاضات ربانی، توسعه ی ملکوتی روح و فکر پیامبر (ص) بوسیله آگاهی از اسرار عالم از طریق وحی و اعطای قدرت تحمل در مقابل مخالفت ها و مشکلات رسالت.
از این روست که حضرت موسی (ع) وقتی مأمور دعوت فرعون می شود، از خدا شرح صدر می طلبد. (طه، 25).
در مقابل شرح صدر، ضیق صدر یعنی تنگی سینه قرار دارد که کاملاً برعکس امتیازاتی است که در شرح صدر ذکر شد. ضیق صدر موجب می شود که انسان با جزئی ترین مخالفت ها و کوچکترین مشکلات عقب نشینی کند و توان مبارزه و اصلاح گری خود را از دست بدهد. در ضیق صدر ظرفیت روحی انسان به پایین ترین درجه محدودیت می رسد. لذا پیامبر اسلام (ص) از برکت شرح صدر با قدرت روحی تمام و با آرامش عجیبی، پیچ و خم های رسالت خود را طی کرد و تکلیف ابلاغ و اجرای رسالت را به خوبی انجام داد.19
4-2-3 تفسیر آیه اول «الم نشرح لک صدرک» تفسیر مجمع البیان طبرسی:
آغازین آیات این سوره از نظر قالب ها و مفاهیم و سبک و آهنگ، بسان آیات سوره ی پیش است و هم چنان روی سخن خدا با پیامبر برگزیده و بنده گرانقدر خویش محمد (ص) می باشد.
نخست از او می پرسد: اَلَم نَشرَح لَک صَدرکَ:
هان ای پیامبر! آیا سینه ات را برای تو نگشاده و گسترش نبخشیده ایم؟
از پیامبر آورده اند که فرمود: من از پروردگار خویش تقاضایی نمودم که اینک دلم می خواست آن تقاضا را نمی کردم. گفتم: پروردگارا، پیامبرانی پیش از من بودند که در برابر پاره ای از آنان «باد» را رام و فرمانبردار فرمودی، به پاره ای قدرت زنده ساختن مردگان با یک اشاره، و این نعمت ها را سند صداقت آنان در دعوت و رسالت شان قرار دادی.
پیام آمد که: الم اجدکَ یتیماً فآویناک… آیا تو را یتیم نیافتم و پناه دادم؟
گفتم: چرا
فرمود: آیا تو را گمنام نیافتم و بلند آوازه ساختم؟
فرمود: آیا سینه ات را برای تو نگشادم و گسترش نبخشیدم؟
گفتم: چرا،
فرمود: آیا بار گرانت را از دوش تو برنگرفتم؟
گفتم: چرا پروردگار من.
با این بیان آیه شریفه در مقام بیان یکی از نعمت های گران خدا به پیامبر است و می پرسد: هان ای پیامبر! آیا سینه ات را برای تو نگشاده ایم؟ و آیا قلب و جان گرامی ات را به وسیله وحی و رسالت و دانش و قدرت تحمل و شکیبایی و مدارا گسترش نبخشیده ایم، تا بتوانی بار گران هدایت و ارشاد مردم را به دوش کشی و در برابر رنج ها و ناراحتی ها شکیبایی ورزی و با ایمان به هدف و پاداش پرشکوه کارسترگ خویش، همه گرفتاری ها و ناراحتی ها را در دریای ژرف مهر و مدارا و قدرت تحمل خویش برای خشنودی خدا و سعادت بشر هضم کنی؟
واژه «شرح» همان گونه که اشاره رفت، به معنی گشودن و گسترش بخشیدن آمده، «تشریح اللحم» به معنی گسترش دادن به قطعات گوشت و برش دادن و نازک ساختن آن است، و در آیه منظور گسترش بخشیدن به سینه آن حضرت با ارزانی داشتن دانش و حکمت، توان حفظ قرآن و مقررات خدا از راه وحی و رسالت، و دادن قدرت وصف ناپذیر شکیبایی و پایداری و مهر و

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع مجمع البیان، هاشمی رفسنجانی، دوره های آموزش، تفسیر قرآن Next Entries منبع پایان نامه با موضوع رسول خدا (ص)، علامه طباطبایی، قرآن کریم، عبدالفتاح