منبع پایان نامه با موضوع نیروی دریایی، افسانه های عامیانه، مضامین مشترک، زندگی روزمره

دانلود پایان نامه ارشد

مشوق مجلــه و در خـدمات فرهنگی و شـرکت در دوره های کنگره ی تحقیقات ایرانی پیشقـدم بـوده است.خداوند از سلامت و شادمــانی برخوردارش دارد.در همـان محفل از او پرسیـدند : کدام شعر خـود را بیشتــر می پسندی؟ گفت آن که “پایان زندگی ” نام دارد و در” پرتو اندیشه “(تهران،1366 )چاپ شده است…بقـایی در قطعه سرایی تالی ابن یمین فریومدی است .(1369 : -342-337 )
نامــه ا ی از استاد حبیب یغمایی به بقــایی نزد اینجانب است که در آن آمده :” آفرین باد بر آن طبع خــدادادی تو.پیش از این در خدمت استــاد امیری فیروزکوهی از جناب عالی یادها بود و اشعار نغزتان مکرر بر مکرر خوانده شد…امید است بتوان قطعه ی انتخابات را در مجله چاپ کرد که تازیانه ای است عبرت انگیز… .”
سید محمد حسین شهریار در منظومــه ای که به ذکر مفاخر علم و ادب ایران پرداخته در مورد جلال بقایی چنین سروده است :
“غزل ســراست رفیعــا و گلبــن از نایین به قطعــه نیز بقـایی حریف ابن یمین ” ( دیوان شهریار ،ج.3 ، 1373 :390 )
حسن سادات ناصری در مقدمه ی گزیده ی اشعار بقایی می گوید : ” بقایی شاعر بالفطره است.به همین علت است که بافت شعـر او و مضامین و ترکیبــات و تعبیرات آن ،نشـان دهنـده ی استقلال طبع اوست.وی ضمن آن که در قالب شعر کهن سخن می گوید،کم تر وجه تشابهی میان سخن او و دیگران است.به عبارت دیگر به جز از طبع وقّاد و خاطر نقّاد خود از هیچ کس الهامی نگرفته است.او در شیوه ی مستقل و مختار خود استاد و از نوادر زمانــه است.استاد بقایی جز والایی کم نظیر فضیلت شــاعری ،دارای سجـایای اخلاقی ، وارستگی، سخـاوت و انواع بزرگواری هاست و بـه حق می توان گفت انسانی است قابل اعتماد و شاعری است در خور ستایش و دوستی است مهربان و گرانقدر و فاضل.در پایان سخن در باره ی این عزیز مصر وفا همان گویم که آذر بیگدلی در باره ی مشتاق اصفهانی گوید : شادم که به استادیش استاد ندیدم .” (١٣۶۶ : ٧ )
سعید نیاز کرمانی در کتاب سخن اهل دل در باره ی او می گوید : ” بقـایی قطعه سراست و کلامش از طنزی ملیح برخـوردار .شاید کمتر شاعری در عصر حاضر چـون او بتــواند مسائل روز را با استادی کامل چنین به رشته ی نظم کشد.(1367 : 94 )
اشعــار و قطعات بقـایی به خواستاری مدیران جرایدو مجلات وزین آینده ،یغما، سخن ، گوهر چـاپ می شـده است.نظیر مـاده تاریخ هایی از او کـه در دیوانش چاپ نشـده و از مجلات آینده استخراج و در این رساله آورده شده است.یا شعرهایی از وی که در دیوانش نیز چاپ شـده است.نظیر: پیـری ،گریه ی اسکنـدر ،افسانه ی ناپایدار، بـرف ،سخن های ناشنیده ،حلقـه به گوش در مجلات آینـده و زمین بوسی، گربـه ی گچی، نامردم ،عــدل فاروق،حاجی، تقصیر،گل پرده ،بنده زاده ،در بسته ،مُرد که مُرد،گله از نوع،هوی،مرغ حق ، خشکید،نقش آفرین،تاریخ وفات مینــوی(در دیوان نیست)،سربلندی،شـاعری به شعیری، زمین گیر(در دیوان نیست)،گله از حضرت نوح و…که در مجلات یغما چاپ شده و در بخش های دیگر رساله دقیقا به آن نشریات ارجاع داده شده است.
سبب چاپ این اشعـار علاوه بر نغز بـودن آن ها، احترام زایدالوصفی است که مدیــران جراید در مکتوبات خود نقل کرده اند و خاطره هایی است که شخصا از زبان خـود شاعر شنیده ام.دلیل دیگر نامه هایی است که شخصیت هایی چون محمدعلی جمالزاده(نامه های جمالزاده،1386 : 166 )،سید محمود فرخ ،حبیب یغمایی و… به بقایی نوشته اند یا کتابهای متعددی که استــادان و نویسندگان آن ها را با احتــرام و ابراز لطف فراوان پشت نویسی کرده و به بقـایی اهدا کرده اند.باوجود استقبال و اقبال فراوان ازاشعار بقایی،قطعات اندکی از وی در مجلــه های یغما،سخن،آینده،گـوهر و گل باغ صائب و روزنامـه های آن دوره چاپ شده است.
2-3- وفات بقایی : بقایی در سی و یکم فروردین هزار و سیصـد و هفتاد و شش ،بعد از بیست روز بیماری چشم از جهان فروبست و در گورستان بهشت کبرای نایین به خاک سپرده شد.
2-4- آثار بقایی :
2-4-1- پرتــو اندیشــه (گــزیده ی اشعار بقــایی) :
از بقـایی برگزیده ی اشعار وی به نام” پرتـو اندیشه” با مقدمه ی حسن سادات ناصری چاپ شده است. دیوان وی نزدیک به سه هزار و پانصـد بیت است،مشتمل بر 67 قصیده ،14 رباعی ،1 غزل ،1 دوبیتی ،14 مثنوی ،2 ترکیب بند ،1 چارپاره ،ا مسمط و 226 قطعه است.
بخش قابل توجهی از اشعار بقـایی شامل حکایات تاریخی،افسانه های عامیانه و مناظرات داستانی است که گاهی در دیوان شعرای قدیم و جـدید یا در کتاب های داستان نقل شده است.سبک ایجازگونه و طنزآمیز بقایی سبب برجستگی مضامین مشترک شـده است. نظیر قطعات «گاو به جـای خر»(دیوان:140)،«منطق روستایی»(دیوان:142)،«شرط بندی» (دیوان : 143)،«پهلـوان درباری»(دیوان:144) ،« عروسی»(دیوان: 148)،«تقوی وتموّل»(دیوان:60)، «گرگیــن» (دیوان: 95)،«حجـه فـروش»(دیوان:100)،«سـد باب احسـان»(دیوان:137)، «بی طالعی» (دیوان:139) و« قسمت»(دیوان:140).
بعضی از قطعـه های بقـایی سرشار از پیـام های اخلاقی و تربیتی است کـه نوعی انتقـاد اجتماعی در آن نهفته است.او تلخی نصیحت را با طنزهای ملیح همراه با منطق و ارائه ی استدلال متین و محکم برای خواننده گـوارا می سازد.به عنوان نمـونـه :«سیگار» (دیوان : 103) ،«اعتماد به نفس»(دیوان : 55)، «وامـانـدگی» (دیوان : 60)،«بی هنـر کس» (دیوان : 44)، «داروی درد»(دیوان : 59)،« حسن تـربیت» (دیوان : 104) و «چشمداشت» (دیوان : 65) و هم چنین در قطعات ذیل ،پیام های فلسفی و اخلاقی با تکیه بر تلاش و کوشش مطرح شـده است:« مرد می خـواهـد»(دیوان : 49)و «ظاهـر و باطن »(دیوان : 102).در قطعـات« پند پد«ر(دیوان : 43) ،»دو رو »(دیوان : 50 )،«دوست چهـل سالـه »(دیوان : 105) ،«حق ناشنـاس»(دیوان : 67)، «زنده یا مـرده»(دیوان : 42)، «اشتباه مفید»(دیوان : 58) ،«یاران معـاصر»(دیوان : 39 )، «تنگ پا افزار»(دیوان : 45) و« ستایشگر»(دیوان : 58 ) به پرهیز از دو رویی و نفاق و ترغیب به یکرنگی سفارش شده است.
در قطعات« پاکی گوهر»(دیوان : 48) ،«مخلوق اشرف» (دیوان : 106)،«پند استاد »(دیوان : 50)، «چشم نابینـا » (دیوان : 105)، «بپذیر»(دیوان : 53) ،«دام خطر‌»(دیوان : 64 )، «یـاران معاصر»(دیوان : 39)،«پاسداری پیر»(دیوان : 38)پیام های اخلاقی دیگری ارائه شده است .
قطعات« مزدوری»(دیوان : 68)« بدترین خلق» (دیوان : 68) رعب و وحشتی را که ارباب قدرت در دل مردم ایجاد می کنـد به تصویر می کشـد و قطعات «کم تر از سگ» (دیوان : 106 )و« غنیمت سگ» (دیوان : 64) و «پنـد نامـه» (دیوان : 179)شرافت و کرامت انسـانی را یـاد آور می شـود..قطعـه ی اخیر در نهـایت سادگی و سلاست و روانی سروده شده که برای نوجوانان نیز قابل فهم است.
برخی از قطعات اخلاقی و تربیتی شاعـر در ضمن سرشار بودن از پند و انـدرز ،مایه های فلسفی نیز دارد و اسرار آفرینش را بازگـو می کند.نظیـر :«دانش بشر»(دیوان : 99) ،«جهنم در بهشت» (دیوان : 70) ،«آخرین ورق» (دیوان : 111) ،«بگذار بگذرد» (دیوان : 52)، «گوینده نیست»(دیوان : 46) ،«کیفر کردار» (دیوان : 63) .
برخی از حکایاتی را که بقایی سروده ریشه در ضرب المثل های عامیانه دارد یا انتقـادهای اجتماعی،فابل،انتقاد سیاسی ومضمون یابی های نادر است که می توان به اشعار ذیل اشاره کـرد :«سـزای طمع»(دیوان : 137)،«فریب ظاهر»(دیوان : 98)،«دادگستـری»(دیوان : 83)، «ارزش سر»(دیوان : 31) ،«نوکیسه » (دیوان : 87)،« ارث خرس» (دیوان : 85) ،«هم پشتی» (دیوان : 61)،«کاه مفت»(دیوان : 56)،«پند دبیر»(دیوان : 53)،«چاه از یاد رفته» (دیوان : 40) و«گل پـرده »(دیوان : 34). کـه دو مورد اخیر از شاهکارهای مضمون یـابی و نکتـه گویی شاعر است.
بقـایی برخی از حکایات را که در کتاب های تاریخی نقل شده ،به صورت منظوم درآورده است.ازجمله قطعـات :«اعتمـاد به نفس»(دیوان : 56)،«یاری به مردم»(دیوان : 49)،«بهترین نگهبان» (دیوان : 24) ، «امیـرکبیر و شـاه قجر»(دیوان : 25 )،«عـدل فـاروق»(دیوان : 11)، «عدالت محض»(دیوان : 94)،«شمشیر عمرو» (دیوان : 106) ،«مأمور حـاکم» (دیوان : 17)، « روز داوری»(دیوان : 23) و« ارباب عقول»(دیوان : 141).
بقـایی با ذوق سرشـار خود، گاهی داستان هایی از زندگی شخصی و اداری خود سروده و به نوعی داستان سرایی کـوتاهی داشتـه است.نظیر قطعه های« مُرد که مُرد» (دیوان : 23 )، «فریب ظاهر» (دیوان : 98)، «گربه ی امروزی»(دیوان : 112)،«تعلیل علیل»(دیوان : 145) ، « زن نانوا»(دیوان : 113)و «انتقام انسانی »(دیوان : 58)که پیام های انتقادی ، اخلاقی،طنز و پند و اندرزدر آن نهفته است.
بیشتر اشعار بقـایی تصویری از وقایع زندگی روزمره و برخوردهای شاعر با اجتماع خود و جهان است.به عنوان مثال می توان به موارد ذیل اشاره کرد :
«سفر به فضا» (دیوان : 12،32 ،75 ،76 ) ،«قرارداد گس گلشاییان» (دیوان : 13 )،«سالـروز مشروطیّـت » (دیوان : 19)، «هیپی گری»(دیوان : 75 )، «کاباره» (دیوان : 76 ) ،«خشکیـد» (خشکسالی قنات نایین)(دیوان :.148-147 )، «خانم رئیس »(دیوان : 97) ،بمبــاران اتمی دو شهر ژاپن با عنوان« لکّه ی ننگ» (دیوان : 9 ) و «محاکمه ی سران آلمان نازی» (دیوان : 18).
قسمت پایانی کتاب پرتو اندیشه شامل دو منظومه است که هریک دنیایی از معنا و مفهوم را در دل خود جـای داده است.منظومـه ی” گزارشنامه” شرح حال مختصر زندگی اداری شاعر و دوم منظومـه ی “پایان زندگی” است.
منظـومـه ی گزارشنـامه شامل دو قسمت است. قسمت اول،202 بیـت است(دیوان : 168-159). نکاتی که در آن بیـان شــده ،به اجمال عبـارت است از : مبانی اعتقـادی و فکری شـاعر که همان حکمت خـدا در کارها است؛ اعتراف به نسبی بودن دانش خـود؛ تاریخ شروع به کار؛ استخـدام؛ میزان حقوق دریـافتی وی در بـدو استخدام؛ انتقــاد از اوضاع اداری در قـالب حکایت و با چاشنی طنز.
شاعـر در قسمتی از گزارشنـامه چنین نقل می کند که با وجـود پایبنـدی های اخلاقـی ، همکاران وی پیوستــه با طرز فکر شاعـر مخالف بوده و او را از کاروان تــرقی و زندگی معمولی عقب افتــاده تر می انگارند.شاعر در این گیـر و دار از اصفهـان به تهــران منتقل می شود . این انتقال همزمـان با انتصاب اللهیار صالح به سمت ریاست انحصار کل تریاک بوده است و شاعر از ایشان رضایت خاطر دارد.
قنـاعـت پیشـه کردم بــا کمی مــزد کــه روزی نفـس مــن نشنـاسـدم دزد
ولی از هــم قطــاران بــود هر تــن مخــالــف فکــرتــش با فکــرت من
به من هر یک به نوعی سرزنش کـرد کــه بایــد دفع این خــوی و کنش کرد
همــی گفتنــــد اعضــای رئیســـه که بــایــد پــولکی هــم زد به کیسه…
نبــودم بنـــده اهل ایــن عمل هــا بـــرای دفــع ایــن دزد و دغــل هــا
پس از جــدیت و سعــی فـــراوان از آن جــا منتقــل گشتـم بــه تهــران
در ایــن جا هم مراتــب ای بــرادر از آن جــا بــود یک انــدازه بهتــر …
ز حســن اتفـــاق آقــای صــالـح کــه مستثنی است از این قــوم طـالح
شــد از بخت مــن و تأثیــر افلاک رئیس انحصار کل تریـــاک(دیوان : 162 )
سپس انتقال های متعـدد از شهری به شهر دیگر و از استانی به استـان دیگر رخ می دهـد. شاعـر از افـراد مافـوق خـود و اوضـاع اداری آن زمان ناراضی است.این نارضـایتی علنی می شـود و منجر به شکایت های کتبی می گردد.نهایتا بر اثر حق کشی ها و بی عدالتی ها به ضرر بقایی خاتمه می یابد.شاعر در انتهای گزارشنامه، تاریخ سرودن آن را ذکر می کند.
در قسمت دوم گزارشنـامه که 228 بیت است.(دیوان : 178-169 ) شاعر قصـد خود را از سرودن آن ،توضیح و تبیین اوضـاع کشور معرفی می کنـد.وی پیـامـدهای سیاسی و اجتمـاعی و اداری کشـور را قبل و بعـد از شهـریـور 1320 بیـان می کند.در خلال بازگـویی حـوادث تاریخی ازدو تن از افسران وطن پرست نیروی دریایی یاد می کند که در برابر انگلیسی ها تا پای جان مقاومت کردند.

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع عزت نفس، زین العابدین، مدارس دخترانه، ناصرالدین شاه Next Entries منبع پایان نامه با موضوع باستان گرایی، انتقاد اجتماعی، شفیعی کدکنی