منبع پایان نامه با موضوع محیط زیست، زیست محیطی، رشد جمعیت

دانلود پایان نامه ارشد

های رسی: سطوح صاف و صیقلی رسی در حاشیه کویر، با سطح 436/0 میلیون هکتار که 34/1 درصد بیابان است.
5 ـ اراضی شور و نمک زار: اراضی با سطوح نمکی( حاوی قشری از نمک در سطح خاک)، با سطح 56/6 میلیون هکتار که 1/20 درصد پدیده های بیابانی را شامل می شود (همان).

3-1-5-گرد و غبار
گرد و غبار به عنوان یکی از مهمترین اشکال آلودگی های جوی از ابعاد مختلف مورد توجه محققان گرفته شده است. پدیده گرد و غبار رویدادی طبیعی است و در بخش هایی از جهان که دارای مناطق خشک و بیابانی وسیع هستند ایجاد می شود(فراست و دیگران، 1390: 14). این پدیده باعث وارد شدن خسارات شدید به تولیدات کشاورزی و سلامت انسانی و همچنین محیط زیست طبیعی شده است(حسینی، 1391: 4). با توجه به اینکه کشور ایران و همسایه های غربی آن در کمربند خشک و نیمه خشک جهان قرار گرفته اند و بیش از دو سوم مساحت ایران در اقلیم خشک و نیمه خشک است، و از طرف دیگر میانگین بارش سالانه در کشور نصف میانگین بارش سالانه در جهان است، کشور ایران در معرض وقوع پدیده گرد و غبار هم در مقیاس محلی و هم در مقیاس منطقه ای و جهانی قرار دارد(بوچانی و دیگران، 1390: 126).
مناطق غرب کشور به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقلیمی و نزدیکی به بیابان های کشور های مجاور مانند عراق، سوریه و عربستان، بیشتر در معرض سامانه های گرد و غبار هستند. به خصوص آنکه اکثر سامانه های جوی از شمال غرب، غرب و جنوب غربی به کشور وارد می شوند؛ از این رو بررسی، مطالعه و همچنین شناخت ترکیبات شیمیایی و فیزیکی ریزگردها و خاک ناشی از آن به منظور منشأ یابی و تعیین عناصر مضر، بسیار ضروری است.
مطالعات نشان می دهد، پدیده گرد و غبار در سال های اخیر از نظر غلظت و راه اندازی ذرات معلق، تداوم، وسعت و زمان آن متفاوت و بسیار بیشتر از طوفان های گرد و خاک های گذشته است و این سبب نگرانی های بسیاری در حوزه های انسانی و محیطی شده است. در این سال ها خشکسالی های مداوم، کاهش بارندگی و رطوبت نسبی محیط به همراه تشدید فاکتورهای محیطی توسط انسان، نظیر استفاده بی رویه از منابع آبی مناطق بیابانی، از بین رفتن نیزارها و وقوع جنگ، سبب خشک شدن برخی تالاب ها و دریاچه های بیابان های کشور سوریه و عراق گردیده است. نتیجه چنین وقایعی، گسترش شدید گرد و غبار و ریزگردهای خاک شده است. در بخش های غربی و جنوب غربی ایران این پدیده اثرات مخرب تری داشته است و درکوتاه مدت اثرات نامطلوبی بر محیط زیست، اقتصاد و سلامت ساکنین استان های درگیر با پدیده و به ویژه شهرها و استان های مرزی غرب و جنوب غرب کشورمان همانند ایلام، کرمانشاه، خوزستان داشته است(همان).
سامانه های جوی و وضعیت ساختار سطح زمین ساختار طبیعی زمین و ساختاری که بر اثر دستکاری بشر حاصل شده است از عوامل مؤثر در رخداد پدیده های گرد و غبار هستند. کشور ایران و کشورهای غربی آن در مناطق خشک و نیمه خشک جهان قرار دارندکه این امر منجر به قرار گرفتن این مناطق در نواحی گرد و غبار خیز جهان شده است. به عنوان مثال بیابان های گرم عربستان و آفریقا در فصل تابستان قسمت های غرب، جنوب و جنوب غربی کشور را تحت نفوذ خود قرار می دهند(علیجانی، 1386: 78).
بروز توفان ریزگرد (گرد و غبار) روزهای 13، 14 و15 تیر ماه سال 1388 از منظر هوا شناسی و گستردگی آن در کشور را می توان سرآغازی بر تغییرات آب و هوایی کشور دانست. این توفان بیش از 20 استان کشور (از جمله پایتخت) با گستره ای به مساحت بیش از یک میلیون کیلومتر مربع از کشور را متأثر کرد. گرد و غباری که حاوی ریزگردهایی با غلظت بالا و ماندگاری دراز مدت است. هر چند بروز توفان ریزگرد پدیده تازه ای نیست، اما در چند سال اخیر، به دلیل برخی عوامل طبیعی و انسانی عمدتا فرامرزی، میزان ریزگردها در استان های خوزستان، ایلام و کردستان شدت بیشتری یافته، به طوری که با گرم شدن هوا، پدیده گرد و غبار از شبه جزیره عربستان و عراق به سمت ایران روان می شود. فزایندگی دامنه غلظت گرد و غبار با خاستگاه عربی در اشکال کاهش میدان دید، افزایش تصادفات، لغو مکرر پروازها، تعطیلی ادارات، کاهش تردد مردم و در نتیجه، کاهش میزان فعالیت های اقتصادی به ویژه در استان های مرزی، بروز حملات آسمی، قلبی، ریوی و عفونت های چشمی، زیان هنگفت بیمه ها و مانند آن نمود یافته است. گسترش ابعاد و پیامدهای این مخاطره طبیعی، آن را در اندازه موضوعی امنیتی و سیاسی در سطح بین المللی برکشیده است، به طوری که دستور جلسه مشترک دیدار مسئولان سیاست خارجی و محیط زیست کشورهای منطقه – ترکیه، اردن، ایران و عراق- شده است. در داخل کشور نیز هیئت وزیران، در جلسه مورخ 21/ 4/ 1388 بنا به پیشنهاد سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (( آیین نامه آمادگی و مقابله با آثار زیانبار پدیده گرد و غبار (ریزگرد) در کشور)) را با 19 ماده تصویب کرد (کاویانی راد، 1389: 51- 50).
3-2- تهدیدات زیست محیطی در بعد انسانی
3-2-1- افزایش جمعیت و مهاجرت
امروزه افزایش جمعیت همراه با پدیده شهرنشینی همراه است. این شهرنشینی قابل توجه است، زیرا اکثر انرژی در شهرها و یا نزدیک به شهرستان ها مصرف می شود. امروزه دو سوم انرژی تولیدی جهان در شهرها مصرف می شود، در حالیکه تنها نیمی از جمعیت جهان در شهرها زندگی می کنند. در چین، هند و خاورمیانه، سرانه مصرف انرژی در شهر بسیار بیشتر و بالاتر از جوامع روستایی آنهاست، در حالی که مصرف انرژی در اقتصادهای توسعه یافته، اغلب تا حدی در مناطق روستایی بالاتر است. دلیل این است که اقتصادهای توسعه یافته در اوایل مراحل توسعه اقتصادی، با شهر نشینی همراه بوده اند. از امتیازات بسیار بالاتر در پیش بینی رشد اقتصادی در اقتصادهای در حال ظهور بیش از رسیدن به دوره 2030 میلادی (بیش از 6 درصد به قرار هر سال به نسبت 2 درصد برای اقتصادهای توسعه یافته )، درآمد بالا و رانندگی در مناطق شهری است. با رشد اقتصادی و درآمد بیشتر، تقاضا برای خدمات انرژی و تجملات نسبی مانند خودرو بالاتر می رود(جاجرمی و دیگران، 1392: 215). با افزایش جمعیت و تحولات اقتصادی درون کشورها، مهاجرت هایی در سطح ملی و بین المللی شروع گردیده است. مهاجرت باعث ایجاد مشکلات داخلی و خارجی برای کشورها در سطوح ملی، منطقه ای و بین المللی می گردد. تأثیراتی که مهاجرت بر مرزها، ترکیب جمعیتی، اقتصاد، فرهنگ و سیاست یک کشور می گذارد، ملموس و عینی است. در بیشترمواقع به دلیل تفاوت های توسعه یافتگی که میان کشورهای شمال و جنوب وجود دارد، افراد مهاجر وارد شده به کشورهای غربی پیشرفته، دچار تنزل در سطوح و جایگاه انسانی می شوند. در حقیقت مهاجرت، موجب بروز پرسش های مهمی درباره شهروندی می شود(همان).
رشد جمعیت همراه با رشد اقتصادی علاوه بر کاهش کیفیت منابع، سبب فراتر رفتن آلاینده ها از ظرفیت تحمل محیط طبیعی شده اند. در اوایل سال 1990 تلاش هایی برای گسترش نظام حساب های ملی به منظور احتساب افت کیفیت محیطی و نابرابری درآمدی انجام و منجر به ارائه مفهوم جدید تولید ملی سبز شد. به لحاظ استهلاک منابع طبیعی و احتساب محیط زیست( یا سبز کردن حساب های ملی)، می توان به جای تولید ناخالص ملی، معیار تولید ناخالص ملی سبز را به دست آورد. اگرچه غالبا آزاد سازی تجاری به عنوان عامل مثبت و مؤثر در رشد اقتصادی و افزایش رفاه مطرح می شود، اما طی چند دهه اخیر در برخی از کشورها، تجارت رو به رشد بدون در نظر گرفتن ملاک ها و استانداردهای زیست محیطی و صرفا به منظور دسترسی به بازار محصولات سایر کشورها تحت فناوری های غیر دوستانه با محیط زیست، به استفاده گسترده و ناصحیح از منابع و انرژی منجر شده و آلودگی های فراوانی از جمله انتشار گازهای گلخانه ای در پی داشته است. بررسی اثر اندازه باز بودن اقتصاد بر تخریب زیست محیطی در ایران طی دوره زمانی 1385-1353 نشان می دهد رابطه مثبت بین درجه باز بودن اقتصاد و تخریب زیست محیطی در کوتاه مدت و بلند مدت، همچنین رابطه مثبت بین انتشار دی اکسید کربن و تخریب زیست محیطی وجود دارد(عاقلی و دیگران، 1389: 197).
طی چند دهه گذشته، جمعیت ایران شاهد تحولات گسترده ای بوده است. از لحاظ کمی جمعیت 18954704 نفری ایران در سال 1335 بعد از گذشت 5 دهه در سال 1385 با رشد به 70472846 نفر رسیده است. همچنین بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390، جمعیت ایران 75149669 نفر گزارش شده است (مرکز آمار ایران). در حال حاضر دولت باید سالانه 60 میلیارد دلار از درآمد پرنوسان وبی ثبات نفت را صرف بودجه جاری نماید تا بتواند امور جاری کشور را اداره کند. ابعاد دیگری که افزایش جمعیت به دنبال دارد، تقاضا برای آموزش رایگان، مسکن، خدمات بهداشتی و درمانی، یارانه مواد غذایی، اشتغال و سایر موارد که هر کدام به تنهایی تبعات اقتصادی خود را دارد. در طی سه دهه (1387-1357) حدود 720 میلیارد دلار نفت از سوی دولت ایران در بازارهای جهانی فروخته شده است؛ به تعبیری اگر این میزان درآمد نفتی 30 سال گذشته در یکی از بازارهای مالی دنیا (لندن یا نیویورک) سرمایه گذاری شده بود، هم اکنون کشور دارای2 تریلیون دلار دارایی و درآمد سالانه آن، معادل 200 میلیارد دلار بود. از این رو هدف از بیان این ارقام، شناسایی معضلات ساختاری است که مانع جذب این ثروت ملی شده است(روحانی، 1390: 125) .

3-2-1-1- زمینه های تاریخی تحولات جمعیتی ایران
اگر نگاهی به زمینه های تاریخی تحولات جمعیت ایران داشته باشیم، متوجه می شویم که آهنگ شدید رشد جمعیت کشور که در سال های نخست انقلاب اسلامی(1357) شروع شده بود، در سال های اخیر تا حد زیادی کاهش یافته است. بر اساس نتایج سرشماری سال 1390 مرکز آمار ایران ، جمعیت ایران برابر 75149669 نفر بوده، که 37905669 نفر آن را مردان و 37244000 نفر آن را زنان تشکیل می دهند که در مقایسه با جمعیت 60 میلیون نفری سال 1375 مبین افزایش 15 میلیون نفر در این فاصله زمانی است. در صد رشد سالانه جمعیت کشور طی سال های 1385 ـ 1375 در کل کشور و به تفکیک نقاط شهری و روستایی به تر تیب برابر 61/1، 74/2 و 4/0- درصد بوده که مقایسه آن با رشدهای متناظر 9/3، 5/5 و 3/2 درصد در دهه 1365ـ 1355 و 96/1، 2/3 و 3/0 درصد در دهه 75ـ 1365 حاکی از تحولی اساسی و افت اساسی میزان های رشد جمعیت است (محمودی، 1389: 45).
روند رشد جمعیت ایران ازگذشته تا به حال نشان می دهد که میانگین میزان رشد سالانه جمعیت در دهه 1345ـ 1335 برابر با 1/3 درصد در سال بوده است، لیکن در دهه پس از آن در فاصله سال های 1355 ـ 1345 با کاهش رو به رو بوده و به 71/2 درصد در سال رسیده است. جمعیت کشور در دهه 1365ـ 1355 از رشد بالایی برخوردار بوده و به 9/3 درصد در سال افزایش یافته است. در دهه دوم انقلاب، سیاست تعدیل جمعیت با کاهش آهنگ موالید و تنظیم آن حاصل گردید، در این دهه، آهنگ رشد جمعیت از 9/3 درصد دهه قبل به 96/1 درصد در دهه 1375- 1365 کاهش یافته و در دهه 1385ـ 1375 به آهنگ رشد 61/1 درصد رسیده است (همان: 46).

3-2-1-2- تحول ساخت سنی جمعیت
توزیع سنی جمعیت ایران در گذشته همانند سایر کشورها و مناطق، دارای ساختمانی جوان بود و هرم سنی آن پایه ای گسترده داشت. در چنین وضعیتی همواره نسبتی بیش از 40 درصد کل جمعیت در سنین کمتر از 15 سال قرار می گیرند. لذا به جرأت می توان گفت که تا سال 1365 همواره بیش از 40 درصد از جمعیت ایران در سنین کمتر از 15سال قرار داشته اند. هرچند در فاصله سال های 1345 تا 1355 میزان باروری در کشور اندکی کاهش پیدا کرد، ولی این کاهش درحدی نبود که تاثیر اساسی و معنی دار بر ساختار و توزیع سنی جمعیت داشته باشد (کاظمی پور، 1389: 87 – 88 ). در سال 1365 حدود 45درصد از جمعیت کشور در سنین کمتر از 15سال قرار داشته که دلالت بر جوانی جمعیت در ایران دارد. در سال 1375 برای اولین بار مشاهده شد که نسبت

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع فرسایش خاک، رسوب گذاری، امنیت ملی Next Entries منبع پایان نامه با موضوع دریاچه ارومیه، زیست محیطی، محیط زیست