منبع پایان نامه با موضوع قرآن کریم، محیط زیست، طراحی شهری، بهداشت محیط

دانلود پایان نامه ارشد

سه هزار سال پيش،پيرامون خانه هاي بيشتر ايرانيان را باغها احاطه كرده بود و واژه پرديس به همان باغهاي پيرامون خانه ها گفته مي شده است .از آنجا كه ايران كشوري كشاورزي بوده، غرس نهال و كاشت درختان و نباتات در آن متداول بود. همچنين به علت اقليم نيمه خشك و هواي گرم شهرها يا با بيابانها مورد توجه بوده است .
سابقه حفر كاريز به قرن ششم قبل از ميلاد و سابقه ايجاد باغ به 4500 سال قبل از ميلاد مي رسد. روایت است که منوچهر پادشاه پیشدادی نخستین سازنده باغ است. که آنرا بوستان نامید.یعنی کشتزار بوهای خوب. باغ كورش در ماد قديمي ترين باغ شناخته شده ايران بوده است و کورش اولین کسی است که درختکاری ردیفی منظم (بسان نظم نظامی) را دستور داد و به دست خود به کشاورزی که زیباترین درخت را کاشته بود ، جایزه کشاورزی داد و جشن درختکاری معمول گشت.
از زمان زرتشت نشانه هايي از باغهاي بزرگ در نجف آباد و اصفهان بدست آمده و مادها كاخهاي خود را نزديك باغها و رودخانه ها ايجاد مي كردند .در زمان خشايارشاه ايجاد باغهاي بنام پرديس مرسوم بوده است و درختكاري سنتي اهورايي به شمار مي آمده است و آريايي ها معتقد بودند كه دنيا چهار قسمت است كه در وسط آن آبگيري است و اطراف آن درخت است .اين طرح از زمان ساسانيان به صورت طرح باغهايي به نام چهار باغ درآمد.
در دوره اسلامي ایجاد باغها وارد مرحله جديدي شد .واژه پردیس به معنای بهشت، در زبان عربی فردوس و در زبان های پهلوی ، سغدی به پارادایز (به معنی محوطه محصور و مدور باغ) نامیده می‌شود. بهشت یا و هشت به معنای بهترین زندگی است و این بهشت به شکل باغی سبز، خرم و زیبا مجسم می‌شده است. امروزه برای این مفهوم واژه جنت، فردوس، بهشت یا رضوان را بکار می‌بریم. در فارسی قدیم واژه پالیز نیز همین معنا را داشته. چنانکه فردوسی حکیم گوید: “وز آنجا به پالیز بنهاد روی”.
دستورات اسلامي و رويه پیشوایان دین همچون حضرت علي(ع) كه شخصاً به احداث نخلستان مي پرداختند در توسعه باغها سهم مهمي داشت . در دوران عباسی با انتقال مرکز حکومت به بغداد، معماری و باغسازی ایرانی ‌برگرفته از ساخت و ساز حکومتی شد. المعتصم و المتوکل کاخهایی در کرانه های دجله ساختند و از باغ های ساسانی الگوبرداری کردند(اصلانلو،1381 ،40).
در دوران مغول هر چند همه چيز از بين رفت اما با آرامشی كه پس از دوران چنگیز در سايه همت و درايت بزرگاني چون خواجه نصیرالدین طوسي وزیر هلاكو خان ایجاد شد هنر پوياي باغ سازي مجدداً احياء شد و در اين دوره چاههايي به عمق هفتاد متر جهت آبياري حفر شدند . خيابان كشي مشجر و ايجاد معابر عمومي به صورت منظم ( كه اولين آنها چهار باغ بود) از زمان صفويه شروع شد. از اين ميان مي توان به باغهاي ارم و تخت جمشيد در شيراز، باغ ائل گلي (شاه گلي) در تبريز، باغ فين كاشان، باغ شاهزاده در ماهان كرمان و باغ گلشن در طبس اشاره كرد . در دوره قاجار براي اوّلین بار باغهايي به سبك اروپائیان در تهران بنا شد و باغ سازي غربی در باغ سازي سنتي تداخل پيدا كرد .در ناحیه ييلاق شميرانات كه تفرجگاه عمومي بود كاخها و سفارتخانه‌ها ساخته شد .نخستين باغ به سبك ايراني- اروپايي باغي بود كه كاخ دوشان تپه در آن بنا گرديد . باغ سعدآباد نيز نمونه ديگري است. بعدها با احداث خيابانهاي ماشين رو و سنگفرش آنها، دو طرف خيابانها را درختكاري نمودند كه اين شيوه تا امروز نيز ادامه دارد.
در قرن بيستم ادغام طبيعت در شهر با واژه “فضاي سبز شهري” رابطه تنگاتنگ با مسكن مي يابد.در نگرش حاكم بر اين دوره يعني” شهرسازي عملكرد گرايي” پارك به عنوان يك فضاي عمومي و خدماتي مورد توجه شهرسازان قرار مي گيرد و همانند ديگر خدمات شهري به پيروي از تقسيم بندي شهر به محله، منطقه و واحد همسايگي به پاركهاي محلي- شهري و واحد همسايگي تفكيك مي گردد. طراحي فضاي سبز در اين دوره با در نظر گرفتن شاخصهاي اجتماعي- محيط زيستي و زيبا سازي انجام مي گيرد و لزوم همكاري دانشهاي خاص (گياه شناسي، معماري و شهرسازي، جامعه شناسي، برنامه ريزي شهري و معماري منظر) را در ساماندهي پاركهاي شهري ايجاب مي كند (رضویان ، 1381 ، 135-134 ).

جدول(2-5) شاخص های طراحی براساس باغ ایرانی در قبل و بعد از اسلام

عناصر و ساختار
بنیادهای فرهنگی
بنیادهای محیطی
اجزاء

پیش از اسلام
پس از اسلام

ساختار
پلان
و
موقعیت
تقدس
جهات اربعه
جنه
عرضها السموات
نظام تقسیم آب
نظام کاشت

– الگوی چهارباغ
– فاصله مربعی اجزاء کاشت
– باز بودن چشم انداز اصلی به شکل مستطیل
عناصر اصلی

آب

الهه آب

رودهای بهشتی
-کمبود آب و رطوبت در مناطق کویری
-ایجاد آرامش روانی
آب نماهای شیب دار یا پله پله،
فواره، آبگردان، سینه کبکی، قنات و چاه، شترگلو،استخر

آتش
ایزد مهر

رهایی از تاریکی
آتشگاه

خاک
و زمین
جماد ازلی

آفرینش انسان از خاک
ایجاد آبادانی و سرزندگی
خاک مناسب، شیب مناسب، چشم انداز مناسب

باد
عنصر مقدس
سیالیت روح در غرف بهشتی
تهویه پذیری
هشت بهشت

گیاه

درخت جاوید
دار و داروید
نیلوفر آبی
نماد گرایی

روضه الجنات
– ساختمان سازی
– خوراک
– خواص دارویی و گیاهی
– رایحه
– سایه اندازی
– فراری دادن حشرات
– سرو
– تبریزی
– درختان میوه
– گل سرخ
– خرزهره
سایر عناصر

مصالح

استفاده از مصالح بوم آورد

خودبسندگی در استفاده از مصالح
-نیاز به عایق حرارتی
– تهیه ارزان و آسان
– عمر طولانی و فرم پذیری
– تخلخل و ضریب نفوذپذیری

دیوار

درون گرایی
– محرومیت
-ممانعت از ورود جهنمیان
– وام
– تمرکز بر نگهداری باغ
– اختلاف دمای داخل و خارج
– امنیت
– دیوارهای بلند
– دیوارهای مشبک

حیوانات
جاذبه های بصری – استفاده از صدای خوش- شکار

سردر
محل استقرار نگهبان- مکان سان دیدن

کوشک
مکان زندگی- مکان تفرج و برگزاری مراسم – نظرگاه
ماخذ: بمانیان و همکاران،1387،بررسی بنیادهای فرهنگی- محیطی در عناصر کالبدی باغ های ایرانی قبل و بعد از اسلام، فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره دهم، شماره یک،ص111.
2-2-29- شهر و باغ از دیدگاه اسلام
بی تردید اصیل ترین و جامع ترین منبع معارف اسلامی قرآن کریم است. با بررسی تاریخ اقوام گذشته و دیگر پیامبران الهی که بخشی از آن در قرآن کریم آمده است به خوبی می توان چهره شهرها را در تاریخ انبیاء تبیین کرد. از مجموع آیات الهی در این کتاب چنین بر می آید که شهر اسلامی از تقدس خاصی برخوردار است و باید در جهت گسترش امنیت شهروندان آن از هر نظر کوشید. قرآن کریم که خود آیاتی از جلوه های جمال خداوند است با تکیه بر تصاویری که انسان از سرسبزی و خرمی طبیعت دارد، بهشت را در جهان آخرت توصیف نموده است و پس از اسلام معماران مسلمان با عنایت به این توصیف ها، باغ هایی را در این جهان فناپذیر ساخته اند که به راستی تمثیلی از بهشت است که در قرآن توصیف شده است(هنرفر،1354،79).
واژه های « المدینه » یعنی شهر 14 مرتبه « بلد»یعنی شهر به سه صورت، مجموعاً 14 مرتبه و«البلاد» یعنی شهرها 5 مرتبه در قرآن آمده است.در بعضی از آیات نیز شهر خاصی مورد نظر بوده است (که بیان اسم خاصی است) و در بعضی دیگر موضوع اصلی و پیام آیه به هیچ کدام از ویژگی های شهر ارتباط نداشته و تعدادی دیگر از آیات به طور مستقیم و یا با یکی از ویژگی های شهر و مراکز جمعیتی ارتباط دارند.
در آیه 8 و 7 سوره والفجر آمده است که:
(اٍرمَ ذاتِ العماد)
(و نیز به اهل شهر ارم که صاحب قدرت و عظمت بودند چگونه کیفر داد )
(الًتی لَم یُخلق مثلها فی البلاد)
( در صورتی که مانند آن شهر در استحکام و بزرگی و تنعم در بلاد عالم نبود )(قرآن ،863).
در تفسیر این آیه چنین بر می آید آنی که همتایش در شهرها آفریده نشد.
در آیه 35 سوره ابراهیم آمده است که:
( وَ اِذ قالَ ابراهیمُ ربِ اجعل هذا البلدا مناَ واجنُبنی و بنیً اَن نعبَُدَ الاصنام )
وقتی که ابراهیم عرض کرد پروردگار این شهر (مکه) را مکان امن و امان (ایمن) قرار ده و من و فرزندانم را از پرستش بتان دور دار(همان منبع،365).
در تفسیر کلمه امن و امان که همان شهر ایمن است .شهر ایمن شهری است که انسان در آن آرامش دارد و هر عاملی که آرامش انسان را تهدید کند، امنیت شهر را در معرض خطر قرار داده است.
در سوره اعراف آیات 58 و 57 آمده است که :
( وَ هوَ الذی یرسلُ الریاحَ بشراً بین یدی رحمته حتی اذا اَقلًت سحاباً ثِقالا سقناهُ لِبلد میًت فانزلنا به الماءَ فاخرَجنا به من کلِ الثمراتِ کذلکَ نخرجُ الموتی لعلکُم تذکًرون ).
او خدائیست که بادها را به بشارت باران رحمت خویش در پیش فرستد تا چون(بادها) ابرهای سنگین را بردارند ما آنها را به شهر و دیاری که (از بی آبی) مرده است برانیم و بدان سبب باران فرو فرستیم تا هرگونه ثمر و حاصل از آن برآریم هم اینگونه (که گیاه را از زمین مرده میرویانیم) مردگان را هم از خاک برانگیزیم، باشد که متذکر گردید.
(والبلَدُ الطیبُ یَخرُجُ نباتُهُ بِاِذنِ رَبِه و الًذی خَبثَ لایخرُجُ اِلًا نکِداً کذلکَ نُصَرِفُ الایاتِ لِقَومٍ یَشکُرونَ)
زمین (شهر) پاک نیکو گیاهش باذن خدا نیکو برآید و زمین خشن ناپاک بیرون نیاورد جز گیاه اندک و کم ثمر این گونه ما آیات قدرت را میگردانیم برای قومی که شکر خدا بجای آرند(همان منبع،220).
از این آیات چنین بر می آیدکه شهر “مرده” شهری بی ثمر و بی باران با اندک گیاهی است و شهر “پاک” شهری است که به فرمان خداوند گیاهش می روید.
2-2-30- نظریه ها
انقلاب صنعتی تا قرن 19 منجر به صنعتی شدن شهرها، افزایش جمعیت و در نتیجه تراکم مسکن در شهرها شد . به دنبال آن نیاز به هوای سالم و تازه و بهسازی محیط، لزوم ایجاد مکان طبیعی و سالم را ایجاب کرد و «ایده بازگشت به طبیعت» در شهرها تجلی یافت.در اواسط قرن 19 به منظور بهره گیری از ویژگیهای بهداشتی و اجتماعی فضای سبز به پیروی از جنبشهای رفورمیستی و طبیعت گرایی، پارکها و فضای سبز با شکلهای متفاوت پدیدار شد و استفاده از آن به عنوان رکن اساسی در طراحی شهری بتدریج از محدوده بحثهای صرفا نظری و آکادمیک خارج شد و تبلور عینی یافت. «در این راستا موجودیت آن به منظور ایجاد محیط زیست سالم شهری و انسانی توجیه شد و به یکی از شاخصهای طراحی شهری تبدیل شد». طبق توصیف سازمان بهداشت جهانی، سلامتی و بهداشت محیط عبارت است از سلامت فیزیکی و روحی و اجتماعی افراد یک جامعه بنابراین فضای سبز شهری و پارکهای موجود در یک شهر نه تنها ارزش تفریحی داشته و محل شایسته ای برای گذراندن اوقات فراغت مردم به شمار می آید، در اغلب موارد این فضاها از توسعه بی قواره و نسنجیده شهر ها نیز جلوگیری می کند (مهدی نژاد، 1370، 29).
مکان ظهور فضای سبز تنها پارکها را در بر نمی گیرد، بلکه باغها، باغچه ها های خصوصی، نوار سبز حاشیه شهرها و حتی خیابانها و گورستانها را نیز شامل می شود . همین طور فضای سبز، اماکن فرهنگی «کتابخانه ها و تئاتر و غیره » اماکن مذهبی، محلی برای انواع بازیها و ورزشهای مختلف، محلی برای الهام گرفتن از طبیعت، جهت سرودن شعر، نقاشی، عکاسی و غیره را نیز شامل می شود. اکنون عصر جدیدی در طراحی در فضای سبز پا به عرصه وجود نهاده که خاستگاه اصلی آن امریکاست، ولی در اروپا نیز می توان آن را مشاهده کرد. این پدیده انعکاسی از شناخت زمان و فضا بر زمین است و به طور عمده از سوی هنرمندان و مجسمه سازان هدایت می شود . با وجود این امروزه طراحی فضای سبز اصولا بر اساس الگوهای سنتی اروپاست (مهندسین مشاور ده شهر، 1379،49).
به طور کلی دو نگرش متفاوت در مورد نحوه توزیع فضای سبز در شهر وجود دارد. بر مبنای نگرش اول ساخت کالبدی شهر بر اثر تمرکز و تداوم فضای سبز، تکمیل شده و یک مجموعه سبز با محیطی آرام در مقابل محیط شلوغ شهری فراهم می آید. تعریف قلمروهای شهری، به وجود آوردن محیطهای

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع توسعه شهر، توسعه شهری، زیست محیطی، توسعه پاید Next Entries منبع پایان نامه با موضوع توسعه پاید، توسعه پایدار، توسعه پایدار شهری، محیط زیست