منبع پایان نامه با موضوع فرسایش خاک، رسوب گذاری، امنیت ملی

دانلود پایان نامه ارشد

سوزی جنگل ها و مراتع، کاهش کیفیت اراضی و مراتع، کاهش تنوع و فرسایش خاک اشاره نمود. اثرات اجتماعی خشکسالی نیز شامل تأثیر این پدیده بر سلامتی و کاهش کیفیت زندگی، کاهش امنیت عمومی، افزایش درگیری و رقابت بین مصرف کنندگان آب و بی عدالتی می باشد. شایان ذکر است بسیاری از مؤلفه هایی که به عنوان اثرات اقتصادی و زیست محیطی شناخته می شوند، دارای جنبه های اجتماعی نیز می باشند. در بسیاری از کشورها مهاجرت یک مسئله قابل توجه است که گاهی با در دسترس بودن امکاناتی نظیر غذا و آب در سایر نقاط، سیری صعودی می یابد. جریان مهاجرت، معمولا از مناطق آسیب دیده به مناطق شهری و یا مناطق خارج از ناحیه خشکسالی صورت میگیرد. حتی ممکن است مهاجرت به سوی کشورهای مهاجرپذیر باشد که در این صورت مشکلات مربوط به پناهندگی را نیز در پی خواهد داشت(صالح، 1386: 100 ). که تمامی موارد گفته شده به نوعی بر امنیت ملی تأثیر گذار می باشند.
به علاوه، به مخاطره افتادن امنیت غذایی مهمترین دغدغه دولت در شرایط خشکسالی می باشد(همان). مضافا، امنیت غذایی، یکی از مؤلفه های مهم و حساس امنیت ملی می باشد(قریب، 1391: 346). روند خشک شدن دریاچه ارومیه و مسائلی که در این رابطه در شمال شرق کشور روی داده و به طور مستقیم به امنیت ملی کشور مربوط می شوند تنها بخش هایی از ارتباط موضوع خشکسالی با امنیت ملی به شمار می روند.

3-1-4- تأثیرات کمبود خاک مرغوب و بیابان زایی
با توجه به اینکه استقرار هر فعالیتی در فضا مبتنی بر توانمندی های محیطی و تعامل آن با سایر فعالیت ها در پهنه جغرافیایی سرزمین صورت می گیرد، ظرفیت سازی برای توسعه فعالیت ها به صورت هماهنگ با بخش های مختلف در قالب ساماندهی فضا می تواند الگوهای اسکان آینده جمعیت و مدیریت فضا را تحت تأثیر قرار دهد. این هماهنگی در تمامی بخش ها برای اسکان جمعیت یک سرزمین تحت تأثیر محیط های گوناگون در پهنه یک کشور قرار دارد، اعم از مساحت بیابان ها، جنگل ها و … چه بسا یک شهر که در کنار یک جنگل قرار دارد و مردم آن از طریق جنگلداری امرار معاش می کنند، جنگل به طور مناسبی محافظت نشود و توسعه این گونه شهرها که وابستگی به نوع محیط اطراف خود دارند، تحت تأثیر این عدم حفاظت و نگهداری یا استفاده ناصحیح قرار گیرد، ایجاد نگرانی ها و آسیب پذیری جمعیت را به دنبال دارد.
سرعت رشد و شتاب گسترش فرسایش خاک در ایران 6 برابر استاندارد جهانی است که سالانه معادل یک میلیون هکتار تخریب زمین های کشاورزی است. پژوهش ها نشان داده اند بیشتر خاک های کشور از نظر مواد نیتروژنی فقیر و دچار کمبود فسفر هستند. نتیجه اولیه فرسایش خاک در قالب افزایش رسوب گذاری در مخازن سدهای مناطق سیل خیز است، به طوری که سالانه یک درصد از حجم مخازن رسوب گذاری در مخازن سدهای کشورها به دلیل فرسایش خاک کاسته می شود.کل مجموع مخازن سدهای ایران تا سال 1384 شمسی در حدود 27 میلیارد متر مکعب بوده که به طور میانگین سالانه 550 میلیون متر مکعب مخزن در کشور تولید شده است. از این حجم، سالانه 200 میلیون متر مکعب در اثر رسوب گذاری نابود می شود؛ یا به دیگر سخن سالانه 36 درصد از حجم مخازن نوساز کشور در اثر رسوب گذاری از دست می رود. پیامدهای این میزان فرسایش خاک، افزون بر 236 میلیون متر مکعب رسوب گذاری در مخازن پشت سدها و به میزان حدود دو برابر رسوب گذاری در شبکه های آبیاری و زهکشی مدرن و سنتی و خارج از دسترس شدن هزاران هکتار زمین کشاورزی است (کاویانی راد، 1389: 48- 47).
در ارتباط با تأثیر بیابان ها بر محیط شهری در کشور ایران می توان گفت که محیط های شهری مطلوبی در برخی از نقاط کشور به وجود نیامده و از آنجایی که کارکرد اراضی کشاورزی تأثیر عمده ای بر اقتصاد شهرهای ایران دارند، ولی همواره محیط طبیعی ایران دستخوش فرسایش قرار دارند. رییس وقت سازمان مقابله با بیابان زایی، آقای محمد جاریان در سال 2002 میلادی گزارش کرد که طوفان شن، 124 روستا را در جنوب شرقی استان سیستان و بلوچستان مدفون کرده و موجب تخریب کامل آن ها شده است. در این منطقه شن روان چراگاه ها را پوشاند و دام ها گرسنه ماندند و کشاورزان از معاش خود محروم شده اند. در ایران تعداد روستاهایی که به علت گسترش بیابان ها یا فقدان آب رها شده اند، به هزاران روستا می رسد(جاجرمی و دیگران، 1392: 211).
طبق نظر کارشناسان اکولوژی طبیعی ایران، سالانه یک میلیون هکتار به وسعت بیابان های کشور افزوده می شود. میزان تخریب سطح جنگل ها و مراتع کشور را به میزان 360 متر مربع در ثانیه برآورد می کنند. مقدار فرسایش آبی سالانه بیشتر از 2 میلیارد تن و میانگین آن 33 تن خاک در هکتار است. میزان رسوبات ورودی به سه سد مهم کشور( کارون، دز و سفیدرود ) بیش از 50 میلیون متر مکعب در سال است. این در کشوری اتفاق می افتد که 52 درصد آن کمتر از 200 میلی متر در سال بارندگی دارد و 70 درصد وسعت آن فاقد رودخانه دائمی است. این در حالی است که در کشوری مانند آمریکا سالانه 17 تن در هکتار فرسایش خاک وجود دارد(همان). با توجه به توضیحات فوق به شرح آماری از جنگل ها و مراتع و پدیده های بیابانی ایران می پردازیم:

3-1-4-1- جنگل ها و مراتع
2/162 میلیون هکتار عرصه کشور به صورت زیر طبقه بندی می شود:
الف ـ منابع طبیعی تجدید شونده 8/82 از کل خاک کشور به شرح زیر است:
ـ جنگل ها با مساحتی حدود 3/14 میلیون هکتار( بدون احتساب بیشه زار و درختچه زار به میزان 66/2 میلیون هکتار) 83/8 درصد سطح کشور را شامل می شود.
ـ مراتع با مساحتی حدود 8/84 میلیون هکتار 3/52 درصد مساحت کشور را تحت پوشش دارند.
ـ اراضی بیابانی با سطحی حدود 6/32 میلیون هکتار 1/20 درصد مساحت ایران را در قلمرو خود دارند.
اگرچه منابع طبیعی تجدید شونده کشور به صورت یک پیکره واحد است اما به لحاظ سیستم های بهره برداری و نظام های مدیریتی در کشور در این سه بخش متفاوت مورد توجه و ارزیابی قرارمی گیرند.
ب ــ باقی مانده عرصه شامل اراضی تحت کشت( زراعت دیم، زراعت آبی، باغ ها و. . . ) و اراضی تخصیص یافته به مناطق مسکونی( شهری و روستایی)، راه ها، دریاچه ها، مرداب ها، هامون ها و نیز بیشه زارها و درختچه ها می باشد که با سطح 85/27 میلیون هکتار 2/17 درصد از کل کشور را شامل می شود( دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی، 1390: 175).

3-1-4-1-1- وسعت جنگل های ایران
بر اساس آمار، درسال 1334، 2088559 میلیون هکتار جنگل در شمال کشور وجود داشته است که در سال 1346 به 1989458 میلیون هکتار رسیده یعنی 7/4 درصد کاهش داشته است و تا سال1373، 8/11 درصد از این میزان کاسته شده و مساحت آن به 1847856 میلیون هکتار رسیده است. طبق گزارش فائو در سال1960، سطح جنگل های شمال 6/3 میلیون هکتار بوده است. عکس های هوایی انجام شده در سال 1337، مساحت جنگل های شمال را 4/3 میلیون هکتار نشان داده است. آمار برداری سال 5 – 1364 از جنگل های خزری، کل این جنگل ها را 9/1 میلیون هکتار تعیین کرده که تنها 22 درصد آن از جنگل انبوه با بیش از 350 متر مکعب چوب در هکتار پوشیده شده است. بررسی ها ی بیشتر نشان می دهد که تا یک قرن پیش این جنگل ها عمدتا بکر و دست نخورده بوده است(روزنامه اعتماد ملی، 23/12/86). همچنین آمده است که در فاصله زمانی 1969 تا 2000، تغییرات زیادی در سطح جنگل های ایران بوجود آمده است، به طوری که مساحت تحت پوشش جنگل های طبیعی ایران حدود 11% کاهش یافته و به تبع آن 5 میلیون هکتار زمین تحت تاثیر فرسایش قرار گرفته است (ولایتی، 1385: 59). در مجموع، بر طبق آمارنامه وزارت جهادکشاورزی، سطح جنگل های ایران 3/14 میلیون هکتار است و در حدود 83/8 درصد از کل کشور را می پوشاند که با توجه به جمعیت کشور، در حال حاضر سهم هر ایرانی از جنگل 2/0 هکتار است. بدیهی است این رقم با توجه به سرانه جهانی جنگل با 8/0 درصد هکتار، نشانگر فقر و کمبود شدید کشور در سرانه جنگل به شمار می رود. ضمنا ایران در بین 56 کشور دارای جنگل در جهان، مقام چهل و پنجم را دارد. از این میزان سهم جنگل های شمال 967/1 میلیون هکتار و سطح جنگل های خارج از شمال( بدون احتساب بیشه زار و درختچه زار) 235/12 میلیون هکتار برآورد گردیده است (دفتر آمار واطلاعات فناوری وزارت جهاد کشاورزی،1390: 175). جنگل های ایران را می توان به پنج ناحیه رویشی به شرح زیر تقسیم بندی کرد:
ـ ناحیه هیرکانی( خزری) که نوار سبز شمال کشور را تشکیل می دهد.
ـ ناحیه ایران و تورانی که بطور عمده در شرق و جنوب شرق و مرکز ایران پراکنده شده اند.
ـ ناحیه زاگرس که عمدتا جنگل های بلوط غرب کشور را تشکیل می دهند.
ـ ناحیه خلیج فارس که در نوار ساحلی جنوب پراکنده می باشند.
ـ ناحیه ارسبارانی که متشکل از گونه های نادر و منحصر به فرد در شمال غرب ایران می باشد.

3-1-4-1-2- عوامل مؤثر در تخریب جنگل های ایران
عوامل مؤثر در تخریب جنگل ها را می توان به دو دسته عوامل طبیعی و انسانی تقسیم کرد. اگرچه تفکیک کامل آن امکانپذیر نیست، با این وجود به شرح زیر معرفی می شوند:
عوامل طبیعی:
این دسته از عوامل که در تخریب جنگل ها نقش دارند، عبارتند از: آتش سوزی، گرد و غبار، سرما، یخبندان های شدید، باد و طوفان، گازها، باران های شدید و سیلاب، عوامل زنده بیماری زا مانند انواع ویروس ها، باکتری ها و قارچ ها (ولایتی و دیگران، 1385 : 59 ).
نکته مهم اینکه بر اساس گزارش سازمان جنگل ها و مراتع کشور که در سال 1376 منتشر شده است، از سال 1347 تا کنون، در حدود 160000 هکتار از جنگل های کشور حریق رخ داده است. این رقم بیانگر این واقعیت است که به طور متوسط همه ساله حدود 5500 هکتار از جنگل ها از بین می روند. علل آتش سوزی را مشکل می توان با اطمینان تعیین کرد، ولی انسان همواره به طور مستقیم و غیر مستقیم مسئول آتش سوزی بوده است (علیجانی و دیگران، 1391: 80).
عوامل انسانی:
افزایش نیاز روز افزون به چوب، به عنوان مصالح ساختمانی و تولید کاغذ، سبب شده که به شکل بی رویه از جنگل ها در سطح جهان بهره برداری شود. این قبیل بهره برداری های مستقیم ونیز اقداماتی که در اثر توسعه بی رویه صنایع و آلودگی هوا و تخریب جنگل توسط هوای آلوده و باران های اسیدی به جنگل ها وارد آمده نگران کننده است(ولایتی و دیگران ، 1385: 60 ).

3-1-4-2- مساحت تحت پوشش مراتع در ایران
مراتع از سطح 2/162 میلیون هکتار وسعت کشور، 8/84 میلیون هکتار یا 3/52 درصد مساحت کشور را مراتع تشکیل می دهند. از این میزان سطح مراتع شمال حدود 7/1 میلیون هکتار و سطح مراتع خارج از شمال 83 میلیون هکتار است. تفکیک مراتع کشور به شرح زیر است:
1 ـ مراتع متراکم (خوب ) 2/7 میلیون هکتار با تراکم تاج پوشش بیش از 50 درصد( گیاهان یک و چند ساله )، 5/8 درصد مراتع کشور را تشکیل می دهد.
2 ـ مراتع نیمه متراکم ( متوسط ) با سطح 4/21 میلیون هکتار با تراکم تاج پوشش 50 ـ 25 درصد( گیاهان یک و چند ساله )، 3/25 درصد مراتع کشور را تشکیل می دهد.
3 ـ مراتع کم تراکم (فقیر ) با سطح 2/56 میلیون هکتار با تراکم تاج پوشش 25 ـ 5 درصد ( کیاهان یک و چند ساله)، 3/66 درصد مراتع کشور را تشکیل می دهد( دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی، 1390: 176).

3-1-4-3- پدیده های بیابانی
پدیده های بیابانی از سطح 2/162 میلیون هکتار وسعت کشور، 58/32 میلیون هکتار ( معادل 1/20 درصد ) آن را مناطق کویری و بیابانی تشکیل می دهدکه مشتمل است بر:
1 ـ کویر: اراضی پست بدون پوشش گیاهی و عموما دارای املاح بسیار زیاد با سطح 84/5 میلیون هکتار که 9/17 درصد سطح بیابان را تشکیل می دهد.
2 ـ تپه های ماسه ای : تپه های متشکل از ماسه های روان، سطحی حدود 76/1 میلیون هکتار که 4/5 درصد سطح بیابان را شامل می شود.
3 ـ پهنه های ماسه ای: اراضی ماسه ای مسطح با سطح 615/0 میلیون هکتار که شامل 9/1 درصد بیابان است.
4 ـ دق

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع زیست محیطی، دریاچه ارومیه، خلیج فارس Next Entries منبع پایان نامه با موضوع محیط زیست، زیست محیطی، رشد جمعیت