منبع پایان نامه با موضوع فارسی باستان، فارسی میانه، هند و اروپایی، فعل مضارع

دانلود پایان نامه ارشد

(نيبرگ، 1974: 22). فارسي نو: بر. 16، 30، 37

[‘p ̅’ryk] ab¦rīg: دیگر
صفت
ایرانی باستان: *arda-+*upa- (نيبرگ، 1974: 23). فارسي ميانه ترفاني و پهلوي اشکاني ترفاني: ab¦rīg (بويس، 1977: 4). فارسی میانه کتیبه‏ای و پهلوی اشکانی کتیبه‏ای: ab¦rīg- (ژينيو، 1972: 16، 46). پازند: awar§- (نيبرگ، 1974: 23). 4
[‘p ̅’dstn’] ab¦yistan: بايستن
مصدر: ab¦yistan-: بايستن، ضروري بودن. ماده‌ي ماضي: ab¦yist-، جعلي است از ماده‌ي مضارع و پسوند -ist. ماده‌ي مضارع: ab¦y- (نيبرگ، 1974: 26).
ایرانی باستان: ریشه‏ی: i-/ay-: “حركت كردن” با پيشوند upa (هنينگ، 1977: 167). سنسکریت: ریشه‏ی gra (b)h-1: “حركت كردن”، با پيشوند upa-: “نزديك شدن و رسيدن” (مونير، 1974: 215). فارسی باستان: ريشه‌ي ay-: “رفتن، حركت كردن”، با پيشوند upa-: “رفتن به سوي، رسيدن به” (کنت، 1953: 169). اوستایی: ریشه‏ی ay-: “رفتن”، با پيشوند upa: “نزديك شدن، رسيدن” (بارتولومه، 1904: 147، 150). فارسي ميانه مانوي: ab¦y-: “لازم بودن”، نيز ab¦yiøtan-: “ضرور، لزوم” (بويس، 1977: 38). پازند: aw¦yastan (نيبرگ، 1974: 26). فارسي نو: ابايستن و بايستن؛ ماده‌ي ماضي: بايست؛ ماده‌ي مضارع: باي- (منصوري، 1384: 7).
[LA ‘p’yt] n§ ab¦y§d: “بايسته نيست، جايز نيست”. فعل مضارع اخباري سوم شخص مفرد. 40

[‘p’c] ab¦z: باز
قید، حرف اضافه، پيشوند فعلي.
1. *ap¦c¦ قید از ایرانی باستان *ap¦nk- و صفت. اوستایی: apa-. فارسی باستان: ap¦-. سنسکریت: ap¦¤c-. پازند: aw¦z-. فارسی نو: b¦z-.
2. *up¦c¦ قید از ایرانی باستان: صفت، *up¦nk- مشتق از اوستایی: upa. فارسی باستان: up¦ (نيبرگ، 1974: 20).
از صورت ايراني باستان *ap¦Ø¦- (حسن‌دوست، 1383: 164). نيبرگ درباره‌ي اشتقاق اين واژه دو نظر را ارائه مي‌دهد:
1. از صورت باستاني *ap¦nk- كه از فارسی باستان و اوستايي apa- گرفته شده است؛
2. از صورت ايراني باستان *up¦nk- كه از فارسي باستان up¦ و اوستايي upa- گرفته شده است (نيبرگ، 1974: 20). فارسي ميانه ترفاني: ab¦z-؛ پهلوي اشكاني ترفاني: ab¦¹- (بويس، 1977: 4). فارسي ميانه كتيبه‌اي: ab¦z (ژينيو، 1972: 26). پازند: aw¦z (نيبرگ، 1974: 20). فارسي نو: باز. 22، 30، 392

[‘pygwm’n] abe-gum¦n: بي‌گمان، مطمئن
اسم: پيشوند ab§- (پيشوند منفي‌ساز) + gum¦n (اسم)
gum¦n: ريشه‌ي man-: “انديشيدن” + پيشوند vi-. در مورد man- نك. menīdan.
اوستایی: *vīmanah- (هرن، 1974: 932). فارسي ميانه ترفاني: gum¦n- (بويس، 1977: 43). پازند: gum¿ (نيبرگ، 1974: 86). فارسي نو: گمان. 30

[‘py-mlk] ab§-marg: بی مرگ
صفت: ab§: (پیشوند منفی‏ساز) + marg (اسم)
marg: مرگ
اسم
ایرانی باستان: ریشه‏ی: *marØ-/*mark-: “میراندن، نابود کردن، خراب کردن” (چئونگ، 2007: 265). هند و اروپایی: ریشه‏ی *melk: “ویران کردن” (پوکرنی، 1959: 737). سنسکریت: ریشه‏ی marØ-: “خراب کردن، آسیب رساندن” (مایرهوفر، 1992: 323). اوستایی: ریشه‏ی mark-“میراندن”، mahrka: “مرگ” (بارتولومه، 1904: 1145، 1146). فارسي ميانه ترفاني: marg؛ پهلوي اشکاني ترفاني: maran: “مرگ” (بويس، 1977: 57). پازند: marg (نيبرگ، 1974: 126). فارسي نو: مرگ. 9

[‘pspwltn’] abespurdan: سپردن
مصدر: abespurdan: سپردن. ماده‌ي ماضي: abespurd- و ماده‌ي مضارع: abesp¦r-.
ایرانی باستان: apa-spar, *upa-spar- سپس upa- تبديل شده به api. پازند: awa-sp¦rdan و فارسي نو: سپُردن، سپار (نيبرگ، 1974: 28)؛ اُسپردن، اُسپرد، اسپَر (منصوري، 1384: 10).
[‘psp’l-yt] abesp¦r§d: “مي‌سپارد”. فعل مضارع اخباري سوم شخص مفرد. 23
[‘pspwlt] abespurd: سپرد، واگذار كرد، تفويض كرد. فعل ماضي سوم شخص مفرد. 23

[‘byø] a-b§ø: بی آسیب، بی دشمنی، بی اندوه، بی درد
-a: منفی ساز
b§ø: درد، آسیب
اسم
اوستایی: ba§øaza-, biøaz- (چئونگ، 2007: 21). فارسی میانه و پهلوی اشکانی: b§ø- (بويس، 1977: 30). 34

[‘bwltplm’n] a-burd-fram¦n: نافرمان
صفت: -a منفي‌ساز + burd-fram¦n (صفت) مركب: فرمانبردار
burden (مصدر) burd (ماده‌ي ماضي) bar (ماده‌ي مضارع)
بردن، حمل كردن، ستاندن، تاب آوردن، جابجا كردن
fram¦n: فرمان، دستور
اسم
فارسي باستان: fram¦na-: “دستور” (كنت، 1953: 198). اوستایی: fram¦n¦- (بارتولومه، 1904: 988). فارسي ميانه مانوي و پهلوي اشكاني: fram¦n (بويس، 1977: 39). فارسي ميانه: fram¦n (هرن، 1974: 182). پهلوي اشكاني: frm’n؛ پهلوي ساساني: prm’n. پازند: farm¦n. فارسي نو: farm¦n (نيبرگ، 1974: 75). 15

[‘hlwb’] ahlaw: پرهیزگار، درستکار، صالح، نیکوکار
صفت
از صورت باستاني: *ñt¦van-. فارسی باستان: art¦van-: “پرهیزگار” (کنت، 1953: 171). اوستایی: aø¦ ̌van-/aøa ̌uuan-: “پارسا” (بارتولومه، 1904: 246). فارسي ميانه ترفاني: ahlaw: “درستکار، راست” و ard¦w-: “راست، درستکار”؛ پهلوی اشکانی ترفانی: ard¦w: “راست، درستکار” (بويس، 1977: 9، 14). پازند: aø©- (نيبرگ، 1974: 11). فارسي نو: اهلبوب، اهلوب (دهخدا، 1365، ج8: 526، 528). 1، 35

[‘hlmn] ahreman: اهریمن، اهرمن، شیطان
اسم خاص
اوستایی: a¥ra-mainyu-,angra-mainyu- و a¥r©.mainyava-: “مینوی بد” (بارتولومه، 1904: 105، 1139). فارسي ميانه و پهلوي اشکاني: ahremen (بويس، 1977: 10). پازند: Āharman، فارسي نو: Ahraman-, Āharman، Ahriman (نيبرگ، 1974: 11). angra- از صورت *asra- مشتق شده است و *asra- از ریشه‏ی آریایی *ans-: “دشمن بودن، نفرت داشتن” می‏باشد (بارتولومه، 1904: 105). نیبرگ a¥ra- را از صورت *ahra- می‏داند (نيبرگ، 1974: 11). فارسی میانه ترفانی و پهلوی اشکانی ترفانی: ahremen: “اهریمن، روح پلید” (بويس، 1977: 10). فارسی میانه کتیبه‏ای: ahreman (ژينيو، 1972: 15). پازند: ahreman. فارسی نو: اهریمن، اهرمن، آهرمن، آهرامن (دهخدا، 1365، ج2: 215). 8، 19، 35، 36، 38
[‘k’l] a-k¦r: بی کار، ناكار
اسم
a: منفی ساز
k¦r: کار، عمل
اسم: از ریشه‏ی kar-: “کردن” (در مورد این ریشه نک. kardan)
سنسكريت: k¦ra- (هرن، 1974: 185). فارسی باستان: k¦ra-: “سپاه، مردم” (کنت، 1953: 179). اوستایی: k¦ra- در ترکیب k¦rauuant-: “کاری، فعال”؛ تنها در صفت k¦ra-vant (بارتولومه، 1904: 465)؛ kar: “انجام دادن، ساختن” (چئونگ، 2007: 236).فارسي ميانه ترفاني و پهلوي اشکاني ترفاني: k¦r-: “کار، عمل” (بويس، 1977: 51). فارسي نو: کار. 35، 36

[YATWN-tn’] ¦madan: آمدن
مصدر: ¦madan: آمدن، ¦mad- (ماده‏ی ماضی) + -an (پسوند مصدرساز). ماده ماضی: ¦mad و ماده مضارع: ¦y-. ماده ماضی و مضارع این فعل دو ریشه‏ی جداگانه دارند:
¦mad: ایرانی باستان: ریشه‏ی: gam1*”آمدن” + پیشوند ¦- (چئونگ، 2007: 98). هند و اروپایی: *guem: “آمدن، رفتن” (پوکرنی، 1959: 463). سنسکریت: ریشه‏ی gam-: “حرکت کردن، آمدن، رفتن” (کنت، 1953: 183). اوستایی: ریشه‏ی gam-: “آمدن” + پیشوند ¦: “آمدن، رسیدن، نزدیک شدن” (بارتولومه، 1904: 493، 497). فارسي ميانه ترفاني: ¦mad (هنینگ، 1977: 167). پهلوي اشکاني ترفاني: ¦ßad-, ¦mad- (گیلن، 1966: 47). فارسي ميانه کتيبه‏اي: ¦mad-؛ پهلوی اشکانی کتیبه‏ای: ¦ßad- (ژينيو، 1972: 37، 48). پازند: ¦madan (نيبرگ، 1974: 15). فارسي نو: “آمدن، آمد”.
[YATW-t] ¦mad: “آمد”. فعل ماضي سوم شخص مفرد. 10
[YATWN-yt] ay§d: “مي‌آيد”. فعل مضارع اخباري سوم شخص مفرد. 28، 31
[‘mlg] a-marg: بی مرگ
a: منفی‏ساز
marg: مرگ. نک. ab§.marg. 34

¦n [ZK]: آن، او، ديگري
ضمير اشاره (به دور)، صفت
فارسی باستان: aniya- (کنت، 1953: 168). اوستایی: aniia-, ainiia-: “ديگر، ديگري” (بارتولومه، 1904: 135). فارسي ميانه ترفاني: an, any-: “ديگري”؛ پهلوي اشکاني ترفاني: any-: “ديگري” (بويس، 1977: 11، 13). فارسي ميانه كتيبه‌اي و پهلوي اشکاني كتيبه‌اي: any: “ديگري” (ژينيو، 1972: 15، 45). پازند: han و فارسي نو: آن (نيبرگ، 1974: 16). 30، 33، 372، 38، 39، 40، 42، 453

andar [BYN]: در، اندر، میان، به سوی، راجع به
حرف اضافه
فارسی باستان: antar- (کنت، 1953: 16). اوستایی: antarÆ- (بارتولومه، 1904: 131). فارسي ميانه ترفاني و پهلوي اشکاني ترفاني: andar (بويس، 1977: 17). فارسی میانه کتیبه‏ای: andar (ژينيو، 1972: 21). پازند: andar (نيبرگ، 1974: 18). فارسي نو: اندر.

an§r-iz [‘n’ylc]: غیر آریایی، غیر ایرانی، بی اصل
پهلوی اشکانی: an-ary¦n (نيبرگ، 1974: 18). 3

[TME] ¦n©h: آنجا
قید شاید از *a ̌n-©d باشد
فارسی میانه مانوی: an©h (بويس، 1977: 13)؛ پهلوی اشکانی: ©Û (بويس، 1977: 18). پهلوی اشکانی: ©d. پازند: ¦n© (نيبرگ، 1974: 19؛ 67). 38

[‘ptyd’lk] a-pety¦rag: بی پتیاره، بی دشمن
اسم
از صورت باستانی: *paty-¦ra-ka- (منصوری، 1384: 341). ایرانی باستان: ریشه‏ی: *ar-: “حرکت کردن” + پیشوند pati-: “برخلاف کسی حرکت کردن” (بیلی، 1979: 253). هند و اروپایی: ریشه‏ی *er-: “جنبیدن، حرکت کردن” (پوکرنی، 1959: 326). سنسکریت: ریشه‏ی ar-: “حمله کردن، حرکت کردن” (مایرهوفر، 1992: 119). اوستایی: ریشه‏ی ar-1 + پیشوند paiti-: “جنگیدن، مخالفت کردن”، paitii¦ra-: “دشمنی” (بارتولومه، 1904: 183، 840). فارسي ميانه ترفاني: paty¦r-: “بد بخت” (بويس، 1977: 75). فارسي نو: پتیاره (معین، 1371، ج1: 699). 34

[‘lzwl] Arzªr: نام ديو و نام کوهي بر دهانه‏ي دوزخ
اسم.
از اين ديو در اوستا ذکري به ميان نيامده است. در رساله‏ي پهلوي ماه فروردين روز خرداد (بند 19) از وي به عنوان فرزند اهرمن ياد شده است نيز (بند 5 همين رساله). جزئيات داستان وي در کتاب‏هاي پهلوي نيامده است. در ونديداد کوهي به اسم arÆzªra- آمده است که ديوان در آن رفت و آمد دارند. در يشت 19 بند 12 از کوهي به نام ÆrÆzªra- ياده شده که اورمزد آن را آفريده است. ارتباط ديو ارزور و کوه ارزور چندان روشن نيست. (مينوي خرد، 1354: 115). 5، 19

[‘swtn’] ¦sªdan: آسودن
مصدر: ¦sudan. ماده‌ي ماضي: ¦sªd- (هرن، 1974: 130). ماده‌ي مضارع: ¦s¦y-.
ایرانی باستان: ریشه‏ی: *sī-/say-: “دراز كشيدن” (با پيشوند ¦) (بيلي، 1979: 398) مشتق است از هند و اروپایی: ریشه‏ی *keÄ- به معني “دراز كشيدن” (پوکرنی، 1959: 539). سنسکریت: ریشه‏ی öī-: “دراز كشيدن” (ويتني، 1945: 174؛ مایرهوفر، 1986: 303). اوستایی: ریشه‏ی s¦y-: “دراز كشيدن” (بارتولومه، 1904: 1571). فارسي ميانه مانوي: wis¦y§n (هنينگ، 1977: 208)؛ پهلوي اشکاني: say-“دراز كشيدن، خوابيدن، موجود بودن،‌وجود داشتن” (بويس، 1977: 83). پازند: ¦s¦ihed (نيبرگ، 1974: 31). فارسي نو: آسودن.
[‘s’dynd] as¦y§nd: “بياسايند، مي‌آسايند”. فعل مضارع اخباري سوم شخص مفرد. 46

[‘sm’n] asm¦n: آسمان
اسم
فارسی باستان: asman (کنت، 1953: 173). اوستایی: asan-/asman: “آسمان، سنگ” (بارتولومه، 1904: 207). فارسي ميانه مانوي و پهلوي اشكاني ترفاني: asm¦n (بويس، 1977: 15). فارسي ميانه كتيبه‌اي: asm¦n (ژينيو، 1972: 17). پازند: ¦sm¿ (نيبرگ، 1974: 32). فارسي نو: آسمان. 30

[‘stwkd’nyh’] ast©d¦nīh¦: استودان‏ها
قید حالت: -īha پسوند قیدساز که به اسم یا صفت اضافه می‏شود و قید حالت می‏سازد و نیز به عنوان نشانه‏ی جمع، هم برای موجودات جاندار و هم برای موجودات بی‏جان به کار می‏رود که به صورت “ها” به فارسی رسیده است (آموزگار و تفضلی، 1382: 67). 11

[YHYTYWN-tn] ¦wurdan: آوردن
مصدر. ¦wurd: ماده‏ی ماضی و ¦war: ماده‏ی مضارع
ایرانی باستان: ریشه‏ی bar-: “بردن” (با پیشوند ¦-) “آوردن”مشتق است از هند و اروپایی: ریشه‏ی *bher-: “بردن، حمل کردن” (پوکرنی، 1959: 128). سنسکریت: ریشه‏ی bhñ-: “بردن”، با پیشوند ¦- (ویتنی، 1945: 114؛ مایرهوفر، 1992: 149). فارسی باستان: ریشه‏ی bar-: “بردن”، ماده مضارع bara-، با پیشوند

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع دین زردشتی، هند و اروپایی، فارسی باستان Next Entries منبع پایان نامه با موضوع فعل مضارع، فارسی باستان، فارسی میانه، هند و اروپایی