منبع پایان نامه با موضوع سازمان ملل، سازمان ملل متحد، شورای امنیت، منشور ملل متحد

دانلود پایان نامه ارشد

1914 و مرزهای آبی بر پایه خط تالوگ یا خط ژرفا تعیین می‌شد. در امتداد مرزهای تعیین شده امنیت برقرار شده از رخنه گروه‌های مخالف به خاک یکدیگر جلوگیری می شود.طرفین همچنین تاکید کردند که این موارد از هم جدایی ناپذیرند و نقض هر یک از 4 اصل با روح توافق الجزیره مغایر است.
در 22 بهمن 1356 جهان با تحولی شگفت روبرو شد. انقلاب اسلامی در ایران به پیروزی رسید و بعد از پیروزی انقلاب از یک طرف مسائل ناشی از گروگان‌گیری و تصرف سفارت آمریکا در تهران و انزوای سیاسی و بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران در جهان و از طرف دیگر حقارت تحمیل شده به عراق و شخص صدام حسین در قرارداد 1975 و آرزوهای وی در سیادت بر منطقه و جهان عرب همراه با چراغ سبز آمریکا زمان حمله به جمهوری اسلامی ایران و عامل تجاوز را معین کرد.
این‌گونه بود که پس از مقدمه چینی‌های لازم سرانجام در 17 سپتامبر 1980 صدام حسین عهدنامه 1975 را ملغی اعلام کرد و در سخنرانی 17 سپتامبر 1980 به مناسبت لغو عهد نامه 1975 گفت که مقامات ایرانی با حمایت از فرزندان «بارزانی» حاکمیت و امنیت عراق را در معرض تهدید قرار داده‌اند.29 او همچنین در سومین اجلاس سران کنفرانس اسلامی (از 25 تا 28 ژانویه 1981) در طائف گفت که «در قم و تهران نهادها و محافل ویژه‌ای برای توطئه علیه عراق و دولت‌های همسایه تشکیل شدند. توطئه‌چینی علیه عراق از راه‌های مبادرت به اقدامات تروریستی و خرابکاری توسط ایرانیانی که به کمک مقامات ایرانی در خاک عراق نفود کرده بودند و ایرانیان مقیم عراق و افراد ایران‌الااصل به آنان کمک می‌کردند افزایش یافتند. در واقع این گروه‌ها در نیمه 1980 به اقدامات تروریستی زشتی مبادرت کردند. علاوه بر این کارها مقامات ایرانی در گفته‌های رسمیشان قتل، تروریسم، و خرابکاری را تشویق می‌کردند.»30
این گفته‌ها که صحت و سقم آنها خارج از بررسی حاضر می‌باشد القاء کننده این فکر است که دولت ایران در نظر داشته است با مداخلات خود دولت عراق را سرنگون کند. در نتیجه صدام حسین پس از ملغی اعلام نمودن عهدنامه 1975، نسخه‌ای از آن را در برابر دوربین تلویزیون پاره کرد. چند روز بعد، در 22 سپتامبر 1980 (31 شهریور ماه 1359) نیروهای زمینی و هوایی عراق حمله همه جانبه و از پیش سازماندهی شده وسیعی را در سرتاسر بخش‌های مرزی خاک جمهوری اسلامی ایران صورت دادند.

الف – شروع تهاجم عراق به ایران
دولت عراق در تاریخ 31 شهریور 1359 (22 سپتامبر 1980) دست به تهاجمی گسترده علیه دولت ایران زد و با این کار حاکمیت و تمامیت ارضی ایران را نقض کرد. دولت عراق در توجیه گسترده خود در بیانیه 22 سپتامبر 1980 توضیح داد که «اقدامات ایران ضرورت آن را پیش آورد که عراق به منظور حفظ ایمنی، امنیت و منافع حیاتی ضربات بازدارند خود را متوجه هدف‌های نظامی در داخل ایران نماید. بنابراین عراق بار دیگر مجبور شد برای مقابله با تجاوز طبق حقوق بین‌الملل حق دفاع از خود را اعمال کند.»
از این بیانیه چنین بر می‌آید که عراق برای توجیه تهاجم خود به ایران دو نکته اساسی را در نظر داشته است. نخست اقدامات ایران دوم توسل به حق دفاع از خود لغو عهدنامه 1975 آن است که «دولت ایران، با زیر پاگذاشتن مفاد توافق الجزیره دایر بر قضیه همه جانبه مسائل ایران و عراق و به خاطر دخالت مستمر در امور داخلی عراق و حمایت از عناصر مخالف دولت عراق و تعرض نسبت به امنیت داخلی عراق و اهانت به روابط حسن همجواری و تجاوز به اراضی عراق و خودداری از اعاده آنها»31 حاکمیت و تمامیت ارضی این دولت را نقض کرده است.
دولت عراق به استناد این اقدامات عهدنامه 1975 را بی‌اعتبار اعلام کرد و آنها را مبانی ((دفاع از خودبازدارنده))32 قرار داد. افزون بر آن مقامات عراقی اظهار داشته‌اند که کوشش‌های عراق برای حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلافات با ایران از سوی مقامات ایرانی بی‌پاسخ مانده است و جزایر ابوموسی و تنب بزرگ و کوچک به اعراب مسترد نشده است. ایران در مرزهای خود با عراق بارها حوادث مرزی به وجود آورده است و از 4 سپتامبر 1980 (13 شهریور 1359) به یک جنگ تمام عیار علیه عراق مبادرت ورزیده است.

ب- شروع جنگ و مواضع سازمان ملل
اقدامات سازمان ملل متحد در مورد تجاوز عراق به ایران اجتماع جهانی را در مقابل چند پرسش اساسی قرار می‌دهد:
نقش سازمان ملل متحد که با هدف اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی به وجود آمده است در جلوگیری از وقوع و گسترش جنگ و در پایان بخشیدن به تجاوز و اعاده صلح چیست؟ در مورد احراز تجاوز و تشخیص و تنبیه متجاوز چه اقداماتی انجام داده است؟ این اقدامات تا چه حد با مفاد منشور ملل متحد انطباق دارند؟ آیا این اقدامات در عمل توانسته است موثر باشد؟ سازمان ملل متحد از طریق شورای امنیت مجمع عمومی و دبیرکل در قالب پیش‌بینی‌های منشور و رویه سازمان ملل متحد است که می‌تواند وفاداری اعضای آن به اصول و مقاصدی را نشان دهد که این سازمان به خاطر آنها تشکیل شده‌ است. اگر سازمان ملل متحد نتواند با اقدامات خود در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی که هدف آن است موفق گردد چگونه خواهد توانست به دیگر هدف‌های خود در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دست یابد که بیشترین بخش فعالیت‌های سازمان را به خود اختصاص می‌دهد.33
سازمان ملل متحد با در نظر داشتن آنچه که جامعه ملل را با مصیبت جهانگیر جنگ جهانی دوم مواجه کرد به روی ویرانه‌های این جنگ تشکیل شد. بنیانگذاران سازمان بر آن بودند که منشور به دور از نقض‌های میثاق جامعه ملل باشد تا این نهاد بتواند به حفظ صلح و امنیت بین‌المللی نائل آید. تدوین کنندگان منشور اصرار داشتند که این سازمان برای حفظ صلح و رویارویی با تجاوز باید در صورت لزوم به زور متوسل شود. پیش‌بینی تمهیدات مربوط به اقدمات دسته جمعی موثر علیه متجاوز منشور ملل متحد را از میثاق جامعه ملل متمایز می‌گرداند.34
بنیانگذاران سازمان ملل متحد آن را بر پایه یک سیستم امنیت دسته جمعی تشکیل دادند که قادر به فراهم آوردن نیروی جمعی برای رویارویی با هرگونه تجاوز باشد به این امید که این سیستم بتواند صلح و امنیت بین‌المللی را به وسیله سازمان تضمین نماید. پس اولین گام در جهت حفظ صلح و امنیت بین‌المللی اقدام جمعی موثر برای مقابله با موارد مذکور در بند 1 ماده 1 منشور می‌باشد.35 بنابراین بر اساس توافق میان دولت‌ها این وظیفه دستگاه بین‌المللی یعنی سازمان ملل متحد است که در صورت وقوع عمل تجاوز تصمیم لازم را بگیرد و بر عهده دولتهاست که به اتفاق این عمل را سرکوب کنند.36
چنانچه قبلا متذکر شدیم حمله مسلحانه عراق با دوازده لشکر رزمی و بمباران فرودگاه‌ها (در تاریخ 31 شهریور 1359) و در پی آن اشغال مناطق وسیعی از غرب و جنوب ایران و وارد آوردن تلفات جانی و خسارت مالی سنگین تجاوز علیه حاکمیت و تمامیت ارضی و استقلال سیاسی ایران بوده است.
در این مبحث بررسی خواهد شد که سازمان ملل متحد در اجرای وظایف مربوط به حفظ صلح و امنیت بین‌المللی خود در رابطه با تجاوز عراق به ایران، چه اقداماتی انجام داده است.
در ظهر روز تجاوز عراق به ایران، ((رودلف ستاجوهار)) سخنگوی مطبوعاتی سازمان ملل متحد در مصاحبه مطبوعاتی روزانه با خبرنگاران رسانه‌های گروهی، قبل از بیان هر مطلب جلسه را با قرائت اعلامیه کورت ولدهایم دبیرکل سازمان ملل متحد درباره جنگ عراق و ایران افتتاح کرد. در این اعلامیه گفته شد که «دبیرکل با نگرانی فزاینده و عمیق تیره‌تر شدن روابط ایران و عراق و شدت یافتن اختلاف بین آنها را مورد توجه قرارداده است. در چنین وضع پر از مخاطره، اختلاف ممکن است عواقب وخیم و غیرقابل پیش‌بینی به همراه داشته باشد. دبیرکل از هر دو دولت خواست که نهایت خویشتن‌داری را به عمل آورند و تا آنجا که می‌تواند برای رفع اختلافات خود از طریق مذاکره راه‌حلی پیدا کنند.»
در آن جلسه از سخنگوی سازمان ملل سوال شد که «آیا دبیرکل از اخبار رادیو مطلع شده است که عراق به خاک ایران حمله کرده است.» و پاسخ داد که «دبیر کل هر 5 تا 10 دقیقه آخرین خبرها را درباره وضعیت مخاصمه دریافت می‌دارد و چند روز است که اختلاف (بین عراق و ایران) دبیر کل را به خود مشغول داشته است.»
در پایان مصاحبه خبرنگاران از سخنگوی سازمان ملل سوال کردند که آیا تاکنون یکی از طرفین با دبیر کل تماس گرفته است و یا تشکیل جلسه شورای امنیت را تقاضا کرده است که وی به هر دو سوال پاسخ منفی داد.37
دبیر کل در این اعلامیه «نگرانی فزاینده و عمیق» خود را به علت حمله نظامی عراق به ایران ابراز نمی‌کند بلکه نگران این است که روابط دو کشور ایران و عراق تیره‌تر شده اختلاف بین آنها شدت یافته است. دبیر کل در این اعلامیه به این علت که چرا عراق منشور ملل متحد را نقض نموده است و کوشش نکرده است اختلافات خود را با ایران از راه‌های صلح‌جویانه حل کند اعتراض نمی‌کند. به‌علاوه عراق را که با حمله مسلحانه به مرزهای ایران مرتکب تجاوز شده است. باید طبق اصل مسلم حقوق بین‌الملل و طبق رویه معمول در سازمان ملل خاک ایران را که با تجاوز نظامی اشغال کرده تخلیه کند و نیروهای خود را به مرزهای شناخته شده بین‌المللی عقب ببرد متهم نمی‌سازد.
دبیر کل در این اعلامیه تعمداً و آگاهانه از به کار بردن عبارت «تجاوز مسلحانه» خودداری می‌کند. حمله‌های سنگین هوایی عراق به 10 فرودگاه مهم ایران را تجاوز مسلحانه نمی‌داند و تنها آن را عاملی برای تشخیص ((تیره‌تر شدن)) روابط دو کشور تلقی می‌کند. اگر در فرهنگ سیاسی دبیر‌کل سازمان ملل متحد، حمله‌های گسترده هوایی به چندین فرودگاه، تجاوز مسلحانه محسوب نشود، معلوم نیست که تجاوز باید چه ویزگی‌های دیگری داشته باشد تا بتوان آن را «تجاوز مسلحانه» نام نهاد!
دبیر کل در این اعلامیه اصولاً نام عراق را به تنهایی نیاورده و کوشیده است تا نام عراق و ایران را همراه با هم بیاورد و طرف سخن او نیز متساویاً هر دو کشور باشد دبیرکل از هر دو کشوربه ویژه از ایران می‌خواهد که «خویشتن‌داری» کند و اختلاف خود را با عراق از راه مذاکره حل کند. دبیر‌کل آشکارا از ایران می‌خواهد که به علت حمله نظامی عراق درصدد انجام اقدامات تلافی جویانه برنیاید و برای دفاع از خود، به مقاومت مسلحانه متوسل نشود بلکه «خویشتن داری» کند. او همچنین از ایران می‌خواهد با وجود تاکید ماده 51 منشور ملل متحد از «حق ذاتی دفاع از خود» چشم بپوشد و در شرایطی که نیروهای عراقی اراضی ایران را اشغال کرده‌اند و پیروزی مسلم نظامی به دست آورده‌اند پشت میز مذاکره بنشیند و اختلافات خود را نه از راه جنگ بلکه از راه مذاکره حل کنند.
عراق که به خاک ایران تجاوز کرده بود مانند همه کشورهای متجاوز به شورای امنیت مراجعه نمی‌کرد اما ایران که مورد تجاوز قرار گرفته بود باید به شورای امنیت شکایت می‌کرد و تقاضای تشکیل جلسه فوری شواری امنیت را می‌کرد ولی ایران نیز چنین کاری نکرد. این مورد از موارد نادر در سیاست جهانی است که کشوری مورد تجاوز قرار بگیرد اما به شورای امنیت شکایت نکند. همان‌طور که در کتاب «نقش عراق در شروع جنگ»از دکتر منوچهر پارسادوست ذکر شده است علت اساسی عدم مراجعه ایران به شورای امنیت اقدام دولت ایران در گروگان گرفتن کارکنان سفارت آمریکا در تهران بود. این افراد در زمان حمله عراق به ایران هنوز گروگان دولت جمهوری اسلامی ایران بودند و دولت ایران می‌دانست که با وجود واکنش منفی کلیه کشورهای جهان به ویژه شورای امنیت و دیوان بین‌المللی دادگستری در مورد گروگانگیری کارکنان و دیپلماتیک و کنسولی آمریکا اگر به شورای امنیت مراجعه می‌کرد موضوع گروگانگیری و نقض منشور ملل متحد و حقوق بین الملل مطرح می گردید و در نتیجه در شورای امنیت با اعتراض‌های مجدد روبه‌رو می‌شد.

فصل سوم
وضعیت سیاسی بین المللی در زمان جنگ ایران و عراق

مبحث اول – ساختار نظام دو قطبی پیش از جنگ

در زمان جنگ ايران و عراق ساختار حاكم بر نظام بين‌المللي دو قطبي بود. قطب اول بلوك سرمايه‌داري به

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع خلیج فارس، صدام حسین، سازمان ملل، سازمان ملل متحد Next Entries منبع پایان نامه با موضوع سازمان ملل، سازمان ملل متحد، نظام بین الملل، وزارت خارجه