منبع پایان نامه با موضوع زیست محیطی، دریاچه ارومیه، خلیج فارس

دانلود پایان نامه ارشد

جنگی، ورود زباله و فاضلاب صنعتی، تولید مواد پتروشیمی و صنعتی شدن کشورهای حاشیه به طور بی رویه، نبود مدیریت علمی منسجم، تردد زیر دریایی ها و000 خلیج فارس یکی از آلوده ترین مناطق دریایی از نظر زیست محیطی می باشد، به نحوی که می توان گفت کمتر منطقه ای در جهان با چنین ابعادی در ویرانی محیط زیست مواجه بوده است (همان: 123).
دریای عمان نیز دریای جنوب شرقی ایران است که در حقیقت ادامه ی اقیانوس هند به شمار می رود از شمال به سواحل مکران ایران و از جنوب به دریای عربستان و کشور عمان محدود است و مدار راس السرطان از جنوب آن می گذرد. عرض آن از دماغه حد، در شمال شرقی کشور عمان، تا بندر گواتر در منتهی الیه جنوب شرقی ایران (در مرز ایران و پاکستان)، حدود 320 کیلومتر و طول آن حدود 560 کیلومتر است. در شمال غربی از طریق تنگه هرمز، در شمال شبه جزیره ی مسندم (راس مسندم) خلیج فارس، یکی از مهمترین کانون های تأمین انرژی جهان می پیوندد ( علمداری، 1391) (شکل شماره3- 2).
شکل(3- 2). حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان

(منبع: آزرم سا و دیگران، 1387: 86)
3-1-2-2-3- حوضه آبریز دریاچه ارومیه
این حوضه بسته، محدوده ای حد فاصل استان های آذربایجان شرقی، کردستان و آذربایجان غربی، واقع در شمال غربی کشور است که آبهای سطحی( دائمی و فصلی) استان های یاد شده به دریاچه ارومیه با 51876 کیلو متر مربع، 3 درصد مساحت کشور را شامل می شود. دشت هایی همچون دشت تبریز، ارومیه، مراغه، مهاباد، میاندوآب، نقده، سلماس، پیرانشهر، آذر شهر و اشنویه، در این حوضه از نواحی راهبردی کشاورزی و دامداری ایران هستند. دریاچه ارومیه، حوضه آبگیر یا پایاب حوضه آبریز یاد شده است که سطح آن نسبت به آب دریاهای آزاد، 1300 متر بالاتر است. این دریاچه، بیستمین دریاچه از نظر وسعت و دومین دریاچه از نظر شوری پس از بحرالمیت در جهان است که حداکثر ژرفای آن، 16 متر و میانگین عمق آن 5 متر است. میانگین طول آن تقریبا 140 کیلومتر و پهنای آن، بین 16 تا 63 کیلومتر متغییر است که حجم تقریبی آن 31 میلیارد مترمکعب برآورد شده است. آب دریاچه عمدتا از 14 رود دائمی، همانند رودهای زرینه رود (41 درصد)، سیمینه رود (11 درصد)، گدار (8 درصد)، باراندوز ( 6 درصد)، شهرچای (2 درصد)، نازلوچای (6 درصد)، 7 رود فصلی، 39 جریان سیلابی، چشمه های داخل دریاچه و بارش های مستقیم باران و برف تغذیه می شود( کاویانی راد، 1390: 134). این دریاچه توسط سازمان یونسکو به عنوان میراث زیست محیطی حفاظت شده (1346 ) به ثبت جهانی رسیده و به عنوان یکی از تالاب های بین المللی (ثبت شده در کنوانسیون رامسر) ثبت شده است( ببران، 1387: 26). همچنین این دریاچه توسط سازمان یونسکو به عنوان یک میراث زیست محیطی حفاظت شده به ثبت جهانی رسیده است(Birkett, 1995: 307).
دریاچه ارومیه دارای تعداد 102 جزیره بوده که غالبا بصورت مجمع الجزایر ظاهر می شوند، ولی شکل جزایر تابع نوسانات سطح آب دریاچه است. به بیان دیگر شکل جزایر همراه با نوسانات سطح آب دریــاچــه تـغـییر می کند . در این میان جزیره کبودان( قویون داغی)، اشک، اسپیر و آرزو در مجموع تشکیل دهنده بزرگترین جزایر دریاچه بوده و بطور متوسط مساحتی بالغ بر 302640 هکتار را به خود اختصاص می دهند( دفتر مطالعات آب و محیط زیست).
میانگین نمک محلول در آب دریاچه بین 230 الی 300 میلی گرم در لیتر است که بر پایه شرایط زمانی و مکانی متفاوت است. به رغم شوری زیاد، جلبک های سبزی از قبیل اوندلا و سخت پوستانی همانند آرتیما سالینا و باکتری ها، از موجودات زنده دریاچه هستند. این سامانه زیستی در دوام زیست دریاچه نقش مؤثری دارد و از نابودی آن جلوگیری می کند ( کاویانی راد، 1390: 135). شکل شماره(3-3) محدوده آبریز را نشان می دهد:
شکل(3-3). حوضه آبریز دریاچه ارومیه

بررسی ها نشان می دهند که تراز دریاچه ارومیه از یک روند روبه کاهش پیروی نموده است. در یک بازه زمانی دریاچه مقدار زیادی از مساحت خود را از دست داده است. بر همین اساس سطح خشکی های نمکین و شور در منطقه پیرامونی دریاچه افزایش یافته و با ادامه کاهش سطح دریاچه و بر اثر وزش بادهای تند و گرم فصول تابستان و تا حدودی پاییز به مرور اراضی زراعی و مرغوب منطقه عمومی آذربایجان بالاخص در استان آذربایجان شرقی خاصه دشت های حاصلخیز مراغه، بناب و تبریز به سمت شور شدن و در نهایت کویری شدن پیش می روند. اگر این روند به هرعنوان مدیریت زیست محیطی مناسبی را در سطح کلان ملی و منطقه ای متوجه و عامل به خود نسازد بی شک در بلند مدت بایستی در انتظار بحران های زیستی کلان در منطقه و جریانات جمعیتی غیر متعارف در شمال غرب کشور و برهم خوردن توازن های نه چندان مناسب وضع موجود در توزیع جمعیتی این منطقه و کشور در ابعادی وسیع تر و پرهزینه تر بود(اصغری زمانی، 1392: 90).

3-1-2-2-4- حوضه آبریز مرکزی
حوضه آبریز فلات مرکزی ایران با 9 حوضه آبریز درجه دوم بیشترین مساحت را در خود جای داده است. این حوضه مساحتی بالغ بر 824000 کیلومتر مربع دارد. موقعیت ویژه اقلیم و آب و هوای این حوضه و وضعیت منابع آب در آن، این حوضه را از سایر واحدهای هیدرولوژیکی مشابه، متمایز می سازد. حوضه های آبریز درجه دوم موجود در حوضه آبریز فلات مرکزی عبارتند از: کویر مرکزی، دریاچه نمک، کویر سیاه کوه، گاو خونی، کویر لوت، هامون، جازموریان، ابرقو، سیرجان، مهارلو، بختگان و کویر درانجیر، رژیم جریان رودخانه های این حوضه نامنظم و کم، یک دوره کوتاه طغیان و کاهش سریع دبی آب است و هر قدر به طرف مشرق نزدیک شویم، بستر رودخانه ها در فصول گرما خشک شده و وسعت آبگیرها که معمولا گودال های کوچک و پراکنده هستند، محدودتر می شود. شکل شماره(3- 4)(مدیریت بهم پیوسته منابع آب ، 1388: 3).
شکل(3- 4). حوضه آبریز مرکزی

(منبع: مدیریت بهم پیوسته منابع آب، 1388: 3)
3-1-2-2-5- حوضه آبریز هامون
تالاب هامون از سه بخش تالاب های پوزک، صابوری و هیرمند تشکیل شده است. این تالاب یکی از تالاب های مهم دنیا و بزرگترین دریاچه آب شیرین در سراسر فلات ایران محسوب می شود که با مساحتی حدود 5700 کیلومتر مربع و دامنه عمقی 1تا5 متر در ناحیه کویری و بیابانی شرق کشو، در منطقه سیستان واقع گردیده است(ذوالفقاری و دیگران، 1391: 61). شکل( 3- 5) موقعیت محدوده را نشان می دهد.
شکل(3- 5). حوضه آبریز هامون

(منبع: پالاش، 1388: 130)
با توجه به اهمیت تالاب بین المللی هامون که بزرگترین دریاچه آب شیرین جهان به حساب می آید و یکی ازکم نظیرترین بوم سازگان های آبی در مناطق خشک است. این تالاب به دلیل خشکسالی های اخیر و عدم پایبندی دولت افغانستان به تعهدات بین المللی رو به نابودی قرارگرفته به طوری که ، این تالاب که روزگاری محل زندگی هزاران پرنده مهاجر و انواع ماهی ها که خود تأمین کننده غذای بیشتر ساکنین منطقه بوده است، امروزه به محل برداشت رسوبات بادی تبدیل گردیده که پی آمد آن برای ساکنین منطقه طوفان های سهمگین گرد و غبار و آلودگی های زیست محیطی و به تبع آن بروز بیماری های تنفسی و سل بوده است (همان).
3-1-2-2-6- حوضه آبریز سرخس
حوضه آبریز سرخس یا کشف رود، در میان دره کشف رود، در استان خراسان رضوی جاری است. این حوضه با مساحتی بالغ بر 44869 متر مربع، کوچک ترین حوضه شش گانه کشور است. این رودخانه از کوه های هزار مسجد و بینالود سرچشمه می گیرد. طول رودخانه 290 کیلومتر است، پس از طی مسیری طولانی، در محل پل خاتون سرخس، به رودخانه هریرود می پیوندد و از آن جا به بعد رودخانه تجن نام گرفته، به سمت ترکمنستان جریان یافته، و در ریگزارهای ترکمنستان فرو می رود. منبع تغذیه این رود، باران های فصلی و ذوب برف در فصل گرم است. حوضه آبریز سرخس در میان عرض های جغرافیایی 34 درجه تا 38 درجه شمالی و طول جغرافیایی 58 درجه تا 61 درجه شرقی واقع شده است (شکل شماره 3- 6)(فرج زاده و دیگران، 1391: 14).

شکل(3- 6). حوضه آبریز سرخس (کشف رود)

3-1-3- خشکسالی
خشکسالی به نبود یا اندک بودن باران در یک دوره طولانی گفته می شود که باعث عدم توازن در میزان آب و در نتیجه آن کمبود آب، نابودی گیاهان، کاهش شدت جریان آب( برای نیروگاه های برق آبی )، کاهش عمق آب های سطحی و خاک مرطوب می شود. خشکسالی جدی ترین معضل فیزیکی برای کشاورزی در همه جای دنیا است. برای مقابله با این پدیده بارور کردن ابرها روشی مؤثر اما کوتاه مدت است. در دهه های اخیر از میان حوادث طبیعی که زندگی انسان ها را بر روی کره خاکی تحت تاثیر قرار داده است، فراوانی خشکسالی بیش از سایر حوادث می باشد. به طوری که تعدا کل آسیب دیدگان از خشکسالی طی سال های 1966 تا 1988 بالغ بر یک و نیم میلیارد نفر برآورد شده است که 52 درصد آسیب دیدگان از کل بلایای طبیعی را تشکیل می دهد ( لطفی و دیگران،1390: 139).
مطالعه خشکسالی ها در ایران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این سرزمین اساسا در کمربند خشک و نیمه خشک جهان واقع شده است و کم باران است، به طوری که نوسان بارندگی در آن بسیار زیاد است. حتی در نواحی نسبتا مرطوب سواحل جنوبی دریای خزر نیز توزیع بارش بسیار نامنظم است( ذوالفقاری، 1383: 42). طبق آمارهای اعلامی، میانگین بارندگی درکشورمان در سال آبی از 250 میلی متر به 211 میلی متر رسیده که نسبت به سال های نرمال 15 درصد کاهش داشته است. 5/84 درصد سطح کشور خشک بوده و کاهش بارندگی در ابعادی وسیع کشور را فرا گرفته و در برخی نقاط کشور خشکسالی فوق العاده استثنایی وجود داشت و در برخی نقاط بین 31 تا 51 درصد کاهش بارندگی وجود داشت( لطفی و دیگران،1390: 139). بانک جهانی در گزارش سالانه سال 2000، پیش بینی کرده تا سال 2050 میلادی میزان بارندگی سالیانه در ایران از میزان فعلی آن به طور چشمگیری کاهش خواهد یافت. در این شرایط طبق این پیش بینی تغییر میزان بارندگی روزانه بین صفر تا 5/0 میلی متر کاهش نشان خواهد داد. در صورت صحت محاسبات فوق که در اثر معدل گیری نتایج حاصل از 4 مدل پیش بینی تغییرات بارندگی صورت گرفته است میزان بارندگی در طی 50 سال آینده در ایران به حدود 165 میلی متر در سال کاهش خواهد یافت. در سال 1379 در اثر خشکسالی دریاچه بختگان و ارژن در استان فارس خشک شد. نماینده سازمان ملل در تهران خسارت خشکسالی سال 1379 را 6/2 میلیارد دلار برآورد کرد. هنوز آمار مدونی از خسارات خشکسالی های اخیر در دست نیست (همان).
بطور کلی اثرات خشکسالی را می توان به دو نوع مستقیم و غیر مستقیم تقسیم نمود. کاهش سطح زیر کشت محصولات زراعی، کاهش حاصلخیزی مراتع و جنگل ها، افزایش آتش سوزی، کاهش سطح آب زیرزمینی، افزایش مرگ ومیر دام و افزایش خسارات وارده به حیات وحش و زیست گاه های ماهیان، نمونه هایی از اثرات مستقیم این پدیده می باشند. از سوی دیگر کاهش تولید و سطح زیر کشت محصولات زراعی می تواند منجر به کاهش درآمد کشاورزان و شاغلین این بخش، افزایش قیمت غذا، رشد بیکاری، کاهش درآمدهای مالیاتی، افزایش جرایم و اعلام دعوی و مشکلات حقوقی در زمینه تأخیر در باز پرداخت وام های بانکی گردد، که این موارد نیز از اثرات غیر مستقیم خشکسالی محسوب می گردند.
براساس تقسیم بندی دیگری، اثرات خشکسالی را می توان به اثرات اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی تقسیم نمود. به عنوان مثال کاهش درآمد از جمله اثرات اقتصادی مربوط بوده که اثر زنجیره ای به همراه دارد. به این ترتیب که خرده فروشان و دیگر افرادی که کالاها و خدمات را به کشاورزان عرضه می کنند، با کاهش خرید و فروش و معاملات مواجه می شوند. این امر منجر به بیکاری، افزایش ریسک سرمایه گذاری برای مؤسسات مالی، کاهش سرمایه و کاهش درآمدهای مالیاتی برای دولت میگردد. از سوی دیگر از جمله خسارات زیست محیطی می توان به زوال گونه های گیاهی و جانوری، تخریب زیست گاه حیات وحش و کاهش کیفیت آب و هوا، آتش

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع خلیج فارس، بخش کشاورزی، نفت و گاز Next Entries منبع پایان نامه با موضوع فرسایش خاک، رسوب گذاری، امنیت ملی