منبع پایان نامه با موضوع دریاچه ارومیه، زیست محیطی، محیط زیست

دانلود پایان نامه ارشد

درصد جمعیت کمتر از 15سال در ایران به رقمی کمتر از 42 درصد رسید. هر چند رقم 5/39 درصد برای جمعیت 14-0 ساله در سال 1375 تفاوت بارزی از رقم 40 درصد نشان نمی دهد، ولی میتواند به عنوان یک نقطه عطف تاریخی در ساختار جمعیت ایران تلقی شود. چنانچه نسبت درصد جمعیت کمتر از 15 سال در سال 1365 با رقم متناظر آن در سال 1375 یعنی 5/39 مقایسه شود، تغییر بوجود آمده که 5 رقم کاهش را نشان می دهد، نمود بارزتری خواهد داشت و در سال 1385 این رقم به 8/28درصد رسیده است. چنین افت سریع و بی سابقه ای در نسبت جمعت کمتر از 15 سال در سال های بعد از 1365 به سبب شروع کاهش باروری در اواخر دهه 1360 و استمرار آن در دهه بعد بوده است( همان: 88). در(جدول 3-2 ) روند تغییرات جمعیت را ازدهه 1355 تا دهه 1390 مشاهده خواهیم کرد:
جدول 3-2 : روند تغییرات جمعیت در گروه های عمده سنی 1390- 1355
سال
جمعیت 0- 14 سال
جمعیت 15- 64 سال
جمعیت 65 سال و بالاتر
1390
23.4
70.9
5.7
1385
25.1
69.7
5.2
1375
39.5
56.1
4.3
1365
45.5
51.5
3.0
1355
44.5
52.0
3.5
منبع: سایت مرکز آمار ایران(www.amar.org.ir)

همزمان با سیر نزولی ضریب جوانی جمعیت، نسبت جمعیت بالقوه فعال ( 64 ـ 15 ساله ) کشور نیز از 4/51 درصد در سال 1365 به 7/69 درصد در سال 1385 رسیده و نسبت جمعیت سالخورده ( 65 ساله و بیشتر ) از 3 درصد در سال 1365 به 3/4 درصد در سال 1375 و 3/5 درصد در سال 1385 صعود کرده است(همان: 89). علی رغم کاهش جمعیت (14 ـ 0 ساله)کشور در سال 1385 درصد جمعیت (29- 15ساله) از 4/28 در سال 1375 به 4/35 در سال 1385 رسیده است و بیانگر این است که بیش از یک سوم جمعیت کشور در سال 1385 در سنین جوانی ( 29- 15 ساله ) قرار داشته اند. همینطور در سال 1390 نزدیک به 71 درصد از کل جمعیت در گروه سنی (64- 15ساله) قرار دارندکه البته گروه سنی(45- 15ساله)درصد بیشتری را به خود اختصاص داده است. جمعیت سالخورده نیز به 5/7 درصد در این سال صعود کرده است.

3-2-1-3- پراکندگی جمعیت
در ایران مسئله پراکندگی جمعیت به شدت از دو عامل تاثیر پذیرفته است: 1- الگوی پخش نامتعادل بنیادهای زیستی، نظیر آب، خاک، فضا، اقلیم و منابع طبیعی 2- الگوی پخش نامتعادل فرصت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی( حافظ نیا، 1381: 137 ). به نظر می رسدکه در توزیع و پراکندگی جمعیت ایران بنیادهای زیستی و شرایط جغرافیایی آن بیشترین سهم را دارد. بر این اساس قسمت های پرجمعیت کشور بیشتر با شرایط آب و هوایی مساعد ( بارش زیاد، آب و هوای معتدل، تبخیر کم و . . .) انطباق دارند. مرکز کشور نیز به دلیل تمرکز امکانات و فرصت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در این بخش از کشور از تراکم جمعیتی بالایی برخوردار است. البته در این زمینه بیشتر سیاست ها و برنامه های دولتی و سازمان های برنامه ریز مربوطه دخیل بوده است. با در نظرگرفتن این شرایط، توزیع و پراکندگی جمعیت ایران ناهماهنگ است(حافظ نیا، 1388 : 143).

نتیجه گیری
ایران 1648195 کیلومتر مربع وسعت دارد. جمعیت آن در حدود 75 میلیون نفر است. سالانه نرخ رشد جمعیت آن 2 درصد و نیمی از جمعیت آن زیر 15 سال و بالای 65 سال است. در هر کیلومترمربع آن 34 نفر زندگی میکنند که بیشتر این جمعیت شهر نشین هستند . این ازدیاد جمعیت بحران زیست محیطی را همراه خواهد داشت.80 درصد مساحت کشور را مناطق خشک و نیمه خشک می پوشاند. در گذشته دارای 18 میلیارد هکتار جنگل بود و امروزه طبق برآورد سازمان آمار و اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی به 8 میلیون هکتار رسیده است. همچنین دارای حدود 85 میلیون هکتار مرتع است، که هر ساله 2 میلیون هکتار مرتع تخریب می گردد بطوریکه حدود 4 برابر ظرفیت از آن استفاده می شود. همینطور حدود 5/5 میلیون هکتار از زمین های قابل کشت تخریب شده اند.کمبود باران در بعضی مناطق باعث شده که فقط 8 میلیون هکتار از زمین های قابل کشت آبیاری شوند. فرسایش بادی در جنوب ایران فراوان است و در اثر فرسایش آبی سالانه میلیون ها تن خاک جابه جا می شود. که با توجه به تئوری هومر- دیکسون هر کدام از این مؤلفه ها می توانند زمینه بروز بحران های حاد امنیتی و اجتماعی را فراهم سازند
.

فصل چهارم

جلوه های نا امنی زیست محیطی در ایران

طی چند دهه گذشته، بر اثر نوسانات اقلیمی در مقیاس کروی و ذهنیت توسعه گرا، کمیت گرا، شهرگرا، ضعف مبانی مدیریت یکپارچه منابع و بی توجهی به جستار پایداری محیط، محیط زیست کشور به شدت دچار فروسایی شده است. نتیجه این بی پروایی، طی چند دهه گذشته، در قالب خشکسالی های پیاپی، فرو نشست زمین، آلودگی هوای شهرها، خشکیدن تالاب ها و زیست بوم های پایین دست سدها، کوچ روستاییان به شهرها، اسکان غیر رسمی و افزایش بزهکاری ها و مانند آنها، نمود یافته است. وجوه و ابعاد این تهدیدات امنیتی محیط زیست دارای گستردگی و پراکنش خاصی هستند به گونه ای که در نگاه اول چندان مرتبط به هم نمی رسند لیکن در بررسی دقیق تر ارتباط وثیق و نزدیکی بین آنها مشاهده می شود. بنابراین ضرورت دارد که در این فصل به مهمترین مسائل محیط زیست که تهدیدی برای امنیت ملی کشورمان محسوب می شود و بایستی در سیاستگذاری های امنیت ملی مد نظرقرار گیرد، بپردازیم.

4-1- آذربایجان غربی
استان آذربایجان غربی در شمال غرب ایران قرار دارد. مساحت استان برابر با 059/37 کیلومترمربع است و 25/2 درصد مساحت کشور را به خود اختصاص داده است. همچنین از استان های پر جمعیت کشور به شمار می آید و دریاچه ارومیه مهمترین حوضه آبریز استان محسوب می شود که متأسفانه در سال های اخیر درگیر مشکلات زیست محیطی فراوانی شده که بر معیشت ساکنان اطراف دریاچه آثار زیانباری را داشته است. در اینجا با توجه به اهمیت دریاچه ارومیه و روند خشک شدن آن در سال های اخیر به شرح وضعیت این حوضه آبریز خواهیم پرداخت.

4-1-1-دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه به عنوان، دومین تالاب شور جهان، بزرگترین زیست گاه طبیعی آرتیما، بیستمین دریاچه بزرگ جهان، بزرگترین دریاچه داخلی ایران و بزرگترین آبگیر دائمی آسیای غربی، به دلیل وسعت زیاد، شرایط خاص اکولوژیکی آن (که در اثر شوری بیش از حد آب به وجود آمده است) و تالاب های اقماری (آب شیرین) ارزشمند اطراف آن از مهمترین و با ارزش ترین اکوسیستم های ایران است (سلیمی ترکمانی، 1390: 184). همان طور که گفتیم در یاچه ارومیه یکی از مهمترین اکوسیستم های آبی در ایران می باشد. با توجه به افزایش دما، تغییرات زیادی در بارندگی و همچنین وقوع خشکسالی در سطح حوضه، تراز آب دریاچه دچار تغییرات زیادی شده است (مهسافر و دیگران، 1390: 47).

4-1-2-اهمیت زیست محیطی و اقتصادی دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه با حجمی برابر 32 میلیارد متر مکعب، برخاسته از ویژگی های بوم شناسی و اقتصادی اش، به عنوان میراث طبیعی، واجد خصوصیاتی است که آن را در سطح منطقه ای بی همتا کرده است. در حوزه اکولوژیکی دریاچه ارومیه، 546 گونه گیاهی به ثبت رسیده که از آن میان می توان به گیاهان شورپسند، گیاهان خشکی زی و گیاهان آب پسند اشاره کرد. همچنین، دریاچه ارومیه شامل انبوهی از جلبک های سبز- آبی است که تولید بالایی آنها، اساس زنجیره غذایی دریاچه به شمار می رود. در حوضه اکولوژیکی دریاچه ارومیه، 27 گونه پستاندار، 212 گونه پرنده، 41 گونه خزنده، 7 گونه دوزیست و 26 گونه ماهی وجود دارد. دریاچه ارومیه، زیستگاه زمستان گذرانی دسته جات بزرگی از مرغان آبزی (به ویژه اردک ها و مرغان درازپا) است. افزون بر این، بزرگ ترین کلنی های زادآوری فلامینگو و پلیکان سفید ایران در این پهنه قرار دارد. دو گونه از پستانداران در معرض نابودی، یعنی گوزن زرد ایرانی و قوچ و میش ارمنی به جزایر پارک ملی دریاچه ارومیه آورده شدند که آنجا بر جمعیت شان افزوده شد. مهمترین بی مهره آبزی دریاچه ارومیه (از رده سخت پوستان) به نام آرتیما ارومینا است که گونه ای میگوی بومی آب شور است که تأمین کننده غذای بسیاری از گونه های مهم پرندگان به شمار می رود. در حوضه اکولوژیکی دریاچه ارومیه، مجموعه ای از گونه های در معرض تهدید پرندگان، همانند باکلان کوچک، اردک بلوطی، غاز پیشانی سفید کوچک، خروس کولی دشتی، عروس غاز، میش مرغ، اردک مرمری، متای پا سرخ، اردک سرسفید و دلیجه کوچک ثبت شده که زیست آن ها، مستقیم و غیرمستقیم، به دریاچه ارومیه و سامانه زیست محیطی آن بستگی دارد. همچنین، گل دریاچه ارومیه، خمیری سیاه رنگ (جزء گل های کلروره) دارد که برای بیماری های پوستی، رماتیسم و آرتروز، خاصیت درمانی دارد (کاویانی راد،1390: 135-136).
مطالعات اکتشافی انجام شده برای استحصال نمک از دریاچه، نشان داده است که مجموع ته نشست جامد آن بیش از 5 میلیارد تن است. در این میان، 27 میلیون تن پتاسیم، 60 میلیون تن سولفات پتاسیم، 240 میلیون تن منیزیم، 28 تن برمید و 28 تن لیتیم برآورد شده است. پس از مطالعات فراوری، استحصال نمک های دریاچه ارومیه با ساخت حوضچه های تبخیر خورشیدی و کارخانجات فراوری، امکان پذیر است. در حال حاضر 60 درصد از اقلیم دریاچه ارومیه، مشکلات فراوانی در زمینه زیست محیطی، بهداشتی و عمرانی بوجود می آید. به طوری که تمام دستگاه ها و زندگی شهری دچار بحران می شود( اربابی و دیگران، 1391). در ادامه از جدول ( 4- 1)، برای نمایاندن تحولات دریاچه و حوضه یاد شده از → نشانه روند ثابت،↓ نشانه روند کاهشی و ↑ نشانه روند افزایشی استفاده شده است :
جدول(4- 1)کارکردهای دریاچه ارومیه
توضیح
تالاب های اقماری
دریاچه
کارکردها
شوری فرااشباع آب دریاچه، زمینه را برای رشد و زایش آرتیما که غذای فلامینگو، مرغابی و پرندگان کنار آب چر است، فراهم می کند. جمعیت قابل توجهی از این پرندگان در این دریاچه زادآوری می کنند.درتالاب های اماری نیز شمار زیادی از پرندگان آبزی مهاجر و زمستان گذران حضور دارند. در جزایر دریاچه نیز شماری از پستانداران در معرض خطر، همانند گوزن زرد و قوچ ارمنی زندگی می کنند.


حمایت از تنوع زیستی
گستره پهناور دریاچه ارومیه به تعدیل خرده اقلیم منطقه(درجه و نم هوا) کمک می کند که این ویژگی وضعیت مناسبی برای کشاورزی منطقه فراهم کرده است. نم موجود در هوا نیز از پیدایش و پخش گرد و خاک منطقه جلوگیری می کند.


تعدیل آب و هوا
دریاچه و تالاب های کناری آن رسوبات و آلاینده های منتقل شده به وسیله جریان رودها را جذب و از پراکنش گسترده آن در محیط جلوگیری می کند.


کاهش یا فرونشانی رسوبات و آلاینده ها
دریاچه حجم بالایی از نمک های ورودی را در خود نگاه می دارد و از پخش آن ها در مناطق پیرامونی جلوگیری می کند. پس روی سطح آب باعث نمایان شدن پهنه گسترده ای از شوره زار می شود که در اثر فرسایش (بادی) و جابجایی به مناطق پیرامونی آسیب می رساند.


تثبیت نهشت های نمکی(جلوگیری از پراکنش آنها به مناطق پیرامون)
تالاب های کناری باعث تغذیه سفره های آب زیرزمینی می شود و از پیشروی آب شور دریاچه جلوگیری می کنند. تالاب هایی که خشکیده شده اند چنین کارکردی ندارند.


جلوگیری از پیشروی آب شور
چشم انداز دریاچه به آن زیبایی و جلوه خاصی بخشیده است. این چشم انداز زیبا به علت کاهش سطح آب و ساخت بزرگراه کلانتری، تحت تأثیر قرارگرفته است.


چشم انداز
(منبع: برنامه مدیریت جامع دریاچه ارومیه، 1389: 22)
4-1-3- بحران دریاچه ارومیه
گسترش سد سازی بر روی رودخانه های ورودی دریاچه ارومیه به همراه تغییرات اقلیمی، کاهش بارش، خشکسالی پیاپی، استفاده بی رویه از آب های زیرزمینی و عدم استفاده از روش ها و الگوهای کشت مدرن، زمینه پس روی و خشکیدن تدریجی دریاچه را فراهم کرده است. سطح دریاچه ارومیه در طی

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه با موضوع محیط زیست، زیست محیطی، رشد جمعیت Next Entries منبع پایان نامه با موضوع دریاچه ارومیه، عوامل انسانی، زیست محیطی