منبع پایان نامه ارشد درمورد کاروانسرا، هنر ایران، شاه عباس اول

دانلود پایان نامه ارشد

زرتشتیان سازگاری داشته باشند. در دوران اسلامی به روایت کتاب تاریخ کرمان: «در زمان حکومت معزالدوله، عضدالدوه و شرف الدوله که خطبا کرمان بر منابر معاویه بن ابوسفیان لعن کردن و مذهب شیعه را رسمیت دادند.»(همان،306).
و در دوران تسلط دیلمیان علاوه بر آن که از جهت شیعیان پناهگاه امنی به شمار می رفته، برای اسماعلیه نیز مثل سایر بلاد زیر تسلط آل بویه کرمان مورد اعتنا بوده است. چنانکه حسن صباح پیشوای اسماعیلیه در سال 473 ه.ق از بغداد به کرمان آمد و به دعوت مردم پرداخته و به اصفهان بازگشت. حکومت سلجوقیان در کرمان زمینه را برای اهل تصوف و عرفان باز کرد در این دوران صوفی ها در کرمان مراکز قابل اطمینانی داشتند که نه تنها اهل عرفان و سیر سلوک بدان پناه می بردند بلکه گروه کثیری از مردم چه طبقات عام و چه از رجال خاصه بدان روی آوردند، در دوره تسلط تیموریان توسعه عقاید متصوفه در کرمان کاملاً آشکار است که از جمله پیشوایان بزرگ این زمان (شاه نعمت الله ولی) است.
رسمیت مذهب تشیع در دوران صفویه در کرمان به آسانی صورت گرفت و در پایان صفویه و زمان تسلط روحانیون عکس العمل شدیدی در برابر صوفیه پدید آمده و مراکز توصف به خارج از ایران خصوصاً هند انتقال یافت و از اواخر دوران زندیه، صوفیان دوباره روی به ایران نهادند و در کرمان، مشتاقعلی شاه بود که کار طرفدارانش بالا گرفت و خانقاه آنان پدیدار ماند. بعدها نیز پس از تقسیم و پیدایش گروههای دروایش جایگاه خود را حفظ کرد و به عصر حاضر رسیده اند. در دوره صفویه زرتشتیان نیز گروه قابل توجهی بودند که قسمتی مهم از جمعیت شهر را تشکیل می دادند که در حمله محمود افغان محله آنها غارت شد و ویران گردید.
دوران قاجار در کرمان همزمان است با تولد یکی از فرق عمومی شیعه بنام شیخیه که موسس آنرا (شیخ احمد احسانی) می دانند و از این جهت به مذهب شیخی معروف شد. سایکس در سال 1894 م. درباره جمعیت کرمان و مذاهب مختلف آن می گوید: «کرمان را مولفین مشرق زمین در نگارشات خود دارالامان می نامند. شهری که مردمانی را با مذهب و فرقه های مختلف در خود جای داده و همه آنها در کنار هم به کار و زندگی مشغولند.»

2-4- عصر صفوی
دوران فروانروایی صفویان در ایران عصر رونق اقتصادی و توسعه هنر هاست. اگر ایران و اروپای قرن 16 و 17 میلادی را با هم مقایسه کنیم، به جرأت می توان گفت که ایران از نظر فرهنگ و هنر اگر از کشور های اروپایی جلوتر نبود، عقب تر هم نبود. روسیه که دو قرن بعد از پطر کبیر آن مصیبت عظیم را برای ایران پدید آورد، قطعاً در سال 1600 به پای ایران نمی رسید. یعنی با وجود از سر گذراندن دو یورش بزرگ شرایط ایران در زمان شاه عباس اول به گونه ای بوده است که گروهی از پژوهشگران ایرانی و خارجی از آن به عنوان عصر درخشان فرهنگ و هنر ایران یاد کرده اند.
قرن شانزدهم میلادی در تاریخ هنر ایران عصری است که به واسطه وحدت سیاسی قوی، وحدت هنری نیز و جود داشته است. چنانچه در زمینه نقاشی مشاهده می شود، تشخیص بین تصاویری که در شرق دولت صفوی ترسیم شده با تصاویری که در غرب و مرکز کشور تهیه شده مشکل است. زیرا استادان هر فن در گوشه و کنار کشور و در تمام نواحی زیر سلطه حکومت صفوی از اساتید دربار تبریز، قزوین و اصفهان(پایتخت صفوی) پیروی و تقلید می کردند. درحالی که تنها اندک تفاوت هایی بین آثار هنری وجود داشت. در این دوره علاوه بر نگارگری سنتی که از قدیم وجود داشته است، تأثیرات هنر اروپایی استادان ایران را از میدان تنگ کتابت و تصویرگری و تذهیب کتاب، به میدان های وسیع دیگری وارد کرد که بر ترسیم صور مستقل و آرایش و تزئین ابنیه در قالب نقاشی های دیواری روی کچ با انواع رنگ ها و نقوش و موضوعات گوناگون پرداخته اند. ار بسیاری جهات، صفویان وارثان سنت های هنری درخشان دربار تیموریان هرات در خراسان بودند. اگر چه پایتخت شاه اسماعیل در تبریز در شمال غربی ایران بود، ولی هرات را به صورت دومین شهر امپراتوری و اقامتگاه جانشین بلافصل خویش در آورد. بدین سان او سنت های هنری آن شهر را که به «آتن» ایران ملقب شده است به ارث برد (سیوری، 124:1385).
به گفته شاردن بصیرترین و آگاه ترین اروپایی که در عصر صفوی از ایران بازدید کرد:”هنگامی که این پادشاه بزرگ (شاه عباس اول) از جهان رخت بربست، رونق و رفاه نیز از ایران رخت بربست!” (سیوری، 223:1385).
و از آن پس مناسبات و روابط بسیاری در هم ریخت و در دوران شاهان ضعیف و بی کفایت و به خصوص شاه سلیمان و سلطان حسین بی علاقگی به امور کشور جنبه ای پریشان کننده و در نهایت فاجعه بار داشت. سرانجام عثمانیان با هم دستی روسیه به ایران حمله کردند و از دیگر سوی پس از دوره ای از جنگ های داخلی زیانبار میان دو جناه رقیب زندیه در جنوب و قاجار در شمال در گرفت که “میراث سلطنت مستبدانه صفوی تحت نام جدید قاجار توسط آخرینقزلباش ها احیا شد”.
شرایط اجتماعی کرمان به طرز خاصی با مذهب عجین شده است. با اطمینان می توان گفت که بسیاری از تحولات اجتماعی و سیاسی این شهر که زمینه ساز شکل خاص شهرسازی آن بوده نیز ناشی از حضور مداوم و فعالی گرایش های مختلف مذهبی در منطقه می باشد . همزیستی مسالمت آمیز گرایش های مختلف و گاه متضاد در یک زمان متأثر از نوع فرهنگ و برداشت خاص فکری مردم این سرزمین بوده و مسئله قابل تأملی است. این روحیه در طون قرون تاریخ کرما در سرنوشت این شهر بی تأثیر نبوده است. تفکرات و فرقه های مختلف دینی که در سایر نقاط امکان زندگی نداشته اند در کنار هم براحتی روزگاه می گذرانده اند. خصوصاً زرتشتیان که از پیش از اسلام تا امروز این شهر را به عنوان یکی از مزاکز اصلی حفظ نموده اند و جز در چند مورد در طول تاریخ که با آنان برخورد شده در سایر مواقع به راحتی زندگه کرده اند(باستانی پاریزی،295:1356).

2-4-1- کرمان در عصر صفویه و قاجار
دوران حکومت صفویه دوران شکوفایی اقتصادی کرمان بود که شهر از صورت یک قلعه نظامی خارج شد. و بناهای بسیاری شامل: مسجد، بازار، آب انبار، کاروانسرا، حمام، مدرسه و ضرابخانه ساخته شد.
این دوران که دوران رونق شهرنشینی در ایران است مصادف با ترویج عمران و آبادی کرمان است در این عصر خصوصاً زمان گنجعلیخان دوره شکفتگی اقتصاد کرمان است و آنطور که از ظواهر امر بر می آید سطح درآمد عمومی مردم به حد قابل توجهی بالا رفته بود و بهترین دلیل آن آبادانیهای شهری و وجود مجموعه گنجعلیخان است. «مجموعه گنجعلیخان در قرن یازدهم بر روی دکانها و خانه های قدیمی شهر که اسناد خرید آنها نیز موجود می باشد ما بین شهر قدیم و محلات شمالی شهر احداث می گردد.»(باستانی پاریزی،76،1362).
ترتیب قرارگیری این مجموعه بر سر راه بازار قدیم به گونه ای است که اهمیت یافتن دید تازه بازار را از جانب مجموعه گنجعلیخان بطرف شرق خاطر نشان می سازد.
عایدات عمده کرمان در زمان صفویه از راه تجارتی بندرعباس و تجارت ابریشم بوده و به همین سبب آبادانی زمان گنجعلیخان معروف است. اما در اواخر دوره صفویه و به علت هجوم افاغنه و همچنین عدم توجه اصفهان (پایتخت صفویه) فقر عمومی دامن گیر شد و این فقر تا بعد از زمان نادر نیز ادامه داشت. در قرن دوازدهم هجری، محله گبری در شمال شهری توسط افغانها ویران شد و این ویرانی چنان بود که دیگر آن محله رنگ آبادانی بخود ندید، زرتشتیان تا مدتها محله جداگانه ای نداشتند تا اینکه در شرق شهر و نزدیک به باغات زریسف دست به احداث محله جدیدی زدند که هنوز هم پابرجاست. غم انگیزترین تراژدی تاریخی کرمان مربوط به پناه آوردن لطفعلیخان زند آخرین شاهزاده زند به کرمان بود که در پی او آقا محمدخان قاجار اولین پادشاه سلسله قاجاریه وارد کرمان شده است. این شاه بیمار و خونخوار به بهانه مهمان نوازی مردم کرمان از لطفعلیخان تمام جوانان آن دوران را کور کرده و کرمان را به شهر کوران تبدیل کرد. قناتها را خشک و آثار باستانی را تخریب کرد. مردم کرمان که بارها ظلم و ستم را در زمان اسکندر، نادرشاه و حمله افغانها دیده بودند. این بار با جلادی روبرو شدند که روی جنایتکاران را سیاه کرد. زحمی که مردم کرمان از ناحیه شاه قاجار دیدند بسیار عمیق بود تا اینکه فتحعلیشاه قاجار متوجه خطر شده کرمان را بعهده ابراهیم خان ظهیرالدوله سپرد. «ابراهیم خان ظهیرالدوله، با تجدید و احیاء و قنوات، تشویق مردم ایالات همسایه به مهاجرت، تامین راههای ارتباطی، نظم و نسق بلوچستان و ساختن بازار و کاروانسرا و قیصریه، مجدداً اقتصاد کرمان را رونق بخشید.» (باستانی پاریزی،1355،268).
مجموعه ابراهیم خان حدود سال 1240 ه.ش، مجموعه وکیل حدود سال 1276 ه.ش، مجموعه حاج آقا علی حدود 1299 ه.ش، شمال و شرق مجموعه گنجعلیخان ساخته شدند.
کرمان از جمله استانهایی بود که در جنبش مشروطیت نقش مهمی ایفا کرد و شهدای فراوانی را تقدیم کرد، گلوله تفنگ میرزا رضای کرمانی که در دل ناصرالدین شاه قاجار نشست. فریاد خفته و خسته مردمان کرمان بود که همه آزادیخواهان را به وجود آورد. میرزاآقاخان و شیخ احمد روحی دو کرمانی بودند که در تبریز شهید شدند و خون آنها درخت آزادی را آبیاری کرد. تحولات سریع قرن هشتم، آغاز عصر غربزدگی در ایران به غرب و رشد سریع جمعیت شهرها همگی مقدمات و زمینه های ساخت امروزی شهر کرمان و شکستن حصار قدیمی شهر گردید، اینک کرمان در راه آبادی قدم می زند ولی زخمهای عمیقی بر در سینه دارد که آثار تاریخی آن زبانی گویای تاریخ کرمان است.

2-5- پیشینه تحقیق
– آقای حمزه پور محمدی فلاح.کارشناسی ارتباط تصویری ،دانشگاه تربیت مدرس .در کتاب ماه هنر.آبان 1389. شماره 146 .ص 46 تا 58
پس از معرفی انواع کاروانسرا به بررسی بخشهای مختلف کاروانسرای گنجعلیخان و نقوش به کاررفته در آن پرداخته است و در آخراین چنین نتیجه گیری کرده است که: ( یکی از مهمترین شاخصه های هنر در فرهنگ اسلامی ایران ارتباط تنگا تنگ هنر با مذهب است که محصول این ارتباط ،اندیشه وتفکری است که در اثار هنر اسلامی به وجود آمده که خود بیانگر هویت یک ملت است،هنر اسلامی مجموعه ای از آثاری است که هنر مندان مسلمان از منابع گوناگون آنچه را که مناسب با اندیشه ،تفکر و جهان بینی اسلامی و خلق وخوی ایرانی وهنر ایران باستان بوده برگزیده و با نیروی خلاق خود آن را به صورتهای گوناگون در آورده و برای بقای هویت ملی و مذهبی برای نسلها باقی گذاشته اند.

– دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی .در مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه اصفهان ).شماره اول . سال 1343 . ص65 تا 86 .در مقاله ای با عنوان “گنجعلیخان ” .
به بیان وقایع تاریخی جالبی از زمان حیات گنجعلیخان اشاره می کند و به طور مثال در بخشی از این مقاله آورده است که:
این آب انباردر وسط بازار مسگری ،رو به قسمت غربی میدان قرار دارد وظاهرا بنای آن در زمان گنجعیخان پی افکنده و گرچه بنای آن نیز در زمان حیات گنجعلیخان تمام شده ولی شعر کتیبه ی آن که به خط علیرضا عباسی است به نام علیمردان خان است .مصرع اول آن اینست:
به عهد دولت عباس شاه دریا دل…
ودر داخل اشعار این مصرع نیز آمده:
بنا نمود مراین برکه را علیمردان،…
باید احتمال داد که در اواخر حکومت گنجعیخان ،این علیمردان نیابت حکومت کرمان را داشته وگنجعلیخان خود مقیم هرات و قندهار بوده ویا در دربار ودر جنگها همراه شاه.
در وقتی که آقا محمد خان قاجار گواشیر را محاصره کرد ،لطفعلی خان زند که در آنجا محصور بود، به جهت فقدان سرب ،سه هزار من – که سی خروار باشد – سرب از ته آب انبار در آورده، گلوله نموده، صرف کرد. این سرب ها را در ته آب انباربرای این می ریخته اند که در تابستان آب را خنک نگه دارد.

– دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی . مجله ادبیات و زبانها . در مقاله ای تحت عنوان مجموعه های تاریخی در کرمان “مجموعه گنجعلیخان” .بهمن 1351 .شماره 293 .ص 670 تا676 .
به شرح ساخت بناهای مهم تاریخی کرمان از جمله مجموعه گنجلیخان پرداخته و در آن به نکته های ظریفی در تاریخ اشاره شده است:
سر در این مدرسه بر اثر توپ های آقا محمد خان در 1209 ه خراب

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد استان کرمان، هنرمندان ایرانی، کتیبه نگاری Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد کاروانسرا، دوران تاریخی، نگارگری ایران