منبع پایان نامه ارشد درمورد وزارت امور خارجه، دیپلماسی عمومی، وزارت خارجه

دانلود پایان نامه ارشد

تعريف شده و حجم و گستردگي آنها به حدي است كه هر كدام مي‌تواند براي روند كاري يك سازمان كافي باشد. همچنين نقش نهادهاي ديگر به ويژه وزارت خارجه در روند كاري اين سازمان مشخص نيست، از جمله اين مسئله كه نوع همكاري ميان اين سازمان و وزارت امور خارجه چگونه تعريف مي‌شود و در عمل نهاد تصميم‌گيرنده كدام است (محمدی 1387، 19).
از طرف ديگر، ديپلماسي فرهنگي به لحاظ قانونگذاري و نظارت نيز جايگاه مشخصي در دستگاه‌هاي رسمي كشور ندارد. همچنين و در حالي كه ديپلماسي فرهنگي بخشي از سياست خارجي است، كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، مسائل آن را پيگيري مي‌كند كه به دليل نوع نگاه اين كميسيون به روابط فرهنگي، اقدامات آن چندان در راستاي برنامه‌هاي سياست خارجي نيست. حتي به گفته برخي مسئولان كشور، در حوزه ديپلماسي فرهنگي، تعداد مراكز تصميم‌گيرنده و ناهماهنگي ميان اين مراكز عملاً مانع اتخاذ تصميمات و برنامه‌هاي مؤثر است. حتي در زمينه روابط دانشگاهي نيز فعاليت‌ها و تعاملات، عمدتاً به صورت دولتي باقي مانده است. از طرف ديگر، همان‌طور كه تجربه اعمال ديپلماسي عمومي در كشورهايي نظير آمريكا، چين، تركيه و حتي كشورهايي نظير قطر نشان مي‌دهد، ابزارهاي رسانه‌اي و تبادلات دانشجويي، از جمله تأثيرگذارترين ابزارها در تقويت ديپلماسي عمومي محسوب مي‌شوند.

3-6- اولويت‌های تاثیر گذار در افزایش نقش و نفوذ دیپلماسی عمومی ایران
با دقت در تجربه‌ي عيني و عملي جمهوري اسلامي مي‌توان به آساني اين نكته را دريافت كه ديپلماسي عمومي ايران اگرچه همه‌ي جهان اسلام را مخاطب هدف خود مي‌بيند، بر حوزه‌هاي خاص جغرافيايي تمركز بيشتري دارد. اين حوزه‌ها عمدتاً عبارتند از:
الف) خاورميانه، خليج‌فارس و كشورهاي عربي
ب) آسياي ميانه، قفقاز و جمهوري‌هاي استقلال يافته از شوروي
علاوه بر جايگاه ويژه‌ي جغرافيايي ايران كه نقطه‌ي تلاقي اين دو منطقه به شمار مي‌رود، وجود اسرائيل به عنوان دشمن اصلي و مشترك جهان اسلام و به تبع آن حضور مستقيم نظامي آمريكا به مثابه مهم‌ترين تهديد امنيت ملي جمهوري اسلامي در اين مناطق، اهميت مضاعف و اولويت منطقي اين دو محور را بر ديگر مناطق جغرافيايي جهان اسلام براي جمهوري اسلامي ايران نشان مي‌دهد. در سطوح پايين‌تر شايد بتوان يكي از دلايل رشد و گسترش ديپلماسي عمومي در دو محور خاورميانه و آسياي ميانه را تأكيد «سند چشم‌انداز ايران 1404» دانست كه بر اساس آن، ايران تا سال 1404 بايد به جايگاه اول اقتصادي، علمي و فناوري در سطح منطقه‌ي آسياي جنوب غربي (شامل قفقاز، خاورميانه و كشورهاي همسايه) دست يابد.
جمهوري اسلامي ايران در اين راستا به دنبال تقويت جايگاه خود در منطقه و نظام بين‌الملل است. اولويت نخست ايران براي اين تغيير و ارتقاي جايگاه، منطقه‌ي آسياي جنوب غربي (شامل دو محوري است كه به آن اشاره كرديم) و حتي بر ديگر كشورهاي عضو سازمان كنفرانس اسلامي و دولت‌ها و ملت‌هاي ناراضي از سلطه‌ي ابرقدرت‌هاي جهاني و نظام ناعادلانه بين‌المللي نيز رجحان دارد (صفوي 1387، 123). به طور طبيعي برنامه و كارنامه‌ي ديپلماسي عمومي ايران در اين دو محور تا اندازه‌اي متفاوت است:
3-6-1- خاورميانه، خليج‌فارس و كشورهاي عربي
يكي از مهم‌ترين فرصت‌هايي كه در حوزه‌ي جهان عرب پيش روي ديپلماسي عمومي جمهوري اسلامي است، علاقه‌مندي و نزديكي فكري محافل روشنفكري عرب با گفتمان انقلاب اسلامي- به ويژه وجه سازش‌ناپذير آن در برابر اسرائيل و اقتدارگرايي رژيم‌هاي سياسي عرب- است، چرا كه محافل روشنفكري جهان عرب برعكس محافل روشنفكري ايراني، ضد آمريكايي و ضد اسرائيلي هستند.
قيام انتفاضه مردم فلسطين و حمايت از حزب‌ا… لبنان، همواره جايگاه ويژه‌اي در سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران داشته است. اصول محوري دولت اصول‌گرا از جمله مهرورزي، عدالت‌طلبي، حمايت از جنبش‌هاي آزادي‌بخش و مستضعفان جهان، زمينه‌ي گسترده‌اي براي گسترش ديپلماسي عمومي دولت احمدي‌نژاد ايجاد كرد. اوايل استقرار دولت اصول‌گرا، همزمان شد با جنگ‌هاي 33 روزه حزب‌ا… لبنان و مقاومت 22 روزه غزه. پايداري در اين موضوع باعث شد كه زمينه‌ي شكوفايي مجدد اسلام‌گرايي و مقاومت در برابر رژيم غاصب اسرائيل فراهم شود. رهبر انقلاب اسلامي درباره اهميت مقاومت لبنان و فلسطين در سال 1387 در ديدار با مسئولان وزارت امور خارجه و جمعي از سفرا اظهار داشتند: «گسترش تفكر اسلامي در دنيا و غلبه تفكر مقاومت در مقابل نظام سلطه در لبنان و فلسطين نمونه‌هاي بارزي از پيشرفت نظام اسلامي در افكار عمومي و افزايش عظمت و اقتدار ملت ايران است. ».
درباره الگو بودن ايران براي لبنان و جنبش مقاومت، امل سعد غريب از نويسندگان عرب معتقد است اگر مقاومت اسلامي يك نمونه انقلابي الهام‌بخش نمي‌داشت، رشد نمي‌كرد و به شكل يك حزب درنمي‌آمد. علاوه بر آن اگر پشتيباني سياسي و مالي ايران نبود، قدرت نظامي و تكامل سازماني حزب‌ا… به عقب مي‌افتاد (شفيعي و مرادي 1388، 64).
از سوي ديگر، در كشورهاي عربي «بين نخبگان فكري و نخبگان اجرايي اختلاف نظر وجود دارد. در اين كشورها نخبگان علمي و دانشگاهي و توده‌هاي مردم بر روي مواضع جمهوري اسلامي حساب كرده و آن را تأييد مي‌كنند» (مهتدي 1387، 12). علت اصلي توجه جمهوري اسلامي به نخبگان فكري جهان عرب نيز اين بوده كه اين نخبگان، سياست‌هاي جمهوري اسلامي ايران را در ضديت با آمريكا و رژيم‌هاي اين كشورها مي‌پسندند و چون اين نخبگان با افكار عمومي جوامع خويش در ارتباط هستند، در جهت‌دهي به افكار عمومي اعراب تأثيرگذارند (مهتدي 1387، 17).
البته دولت‌هاي عربي نيز از محبوبيت مواضع ضد اسرائيلي جمهوري اسلامي ايران در ميان جوامع دانشگاهي و مردم خويش آگاه هستند و آن را باعث از بين رفتن مشروعيت خود مي‌دانند. به همين دليل رسانه‌هايي كه با سرمايه و سوددهي آنها اداره مي‌شود، همواره بر اين موضوع تأكيد مي‌كنند كه ايران به دنبال اعمال نفوذ و احياي امپراتوري خود در منطقه است و قصد تسخير جهان عرب را دارد. تصوير و تصور اعراب از جمهوري اسلامي ايران و ايرانيان در نقاط مختلف جهان عرب، متفاوت است. براي نمونه ميزان محبوبيت ايران و ايرانيان در ميان مردم مصر و عربستان سعودي با يكديگر مقايسه‌شدني نيست. از سوي ديگر، بخشي از عوامل تصويرساز در افكار عمومي جهان عرب عملاً در اختيار و تحت مديريت سياست خارجي ايران نيست؛ مانند برخي تلقي‌هاي مبتني بر اختلاف عرب و عجم كه پيشينه‌اي چندصد ساله دارد. بخش ديگري از تصوير جمهوري اسلامي در جهان عرب را نيز دستگاه‌هاي تبليغاتي آمريكا، اسرائيل و دولت‌هاي عربي عمداً مي‌سازند.
دولت‌هاي خاورميانه و اعراب حاشيه‌ي خليج‌فارس نيز بيكار نشسته‌اند و برنامه‌هاي مفصلي را در مقابل يا در رقابت با جمهوري اسلامي ايران تعريف و اجرا كرده‌اند كه از جمله‌ي آنها مي‌توان به تأسيس شبكه‌هاي راديو و تلويزيوني به زبان‌هاي عربي و انگليسي و ايجاد شعبه‌هايي از دانشگاه‌هاي بزرگ جهان به دست اين كشورها اشاره كرد. براي نمونه قطر با تأسيس شبكه‌ي الجزيره به مثابه يكي از رسانه‌هاي قدرتمند جهاني، قابليت تأثيرگذاري بر روندهاي منطقه‌اي و جهاني را يافته است. اين كشور همچنين با تأسيس دهكده‌اي شامل دانشكده‌هاي بسيار مجهز، شعبه‌اي از دانشگاه‌هاي بزرگ جهان همچون دانشگاه «جرج تاون» را به كشور خود دعوت كرده كه در حال حاضر دانشجويان زيادي از كشورهاي منطقه و از جمله ايران در اين دانشگاه‌ها تحصيل مي‌كنند. اين اقدامات در بهبود چهره‌ي قطر در منطقه و جهان تأثيرگذار بوده و مخاطب خارجي به خوبي قادر است ميان اين كشور و ديگر كشورهاي منطقه تفاوت قائل شود (واعظي 1389، 184).
با وجود ارزش‌ها و هنجارهاي اسلامي كه زمينه‌هاي مشتركي براي اين روابط پايدار ايران با جهان عرب به شمار مي‌روند و فرصت مناسبي را براي ارتباط با نخبگان و عامه مردم منطقه‌ي خاورميانه و خليج‌فارس فراهم مي‌كنند، جمهوري اسلامي ايران نمي‌تواند با برخي گروه‌هاي افراط‌گرا در جهان عرب همكاري و همراهي كند. اين گروه‌ها به ويژه شامل سلفي‌ها، بعثي‌ها و جماعت‌هاي تكفيري هستند كه آمريكايي‌ها و اسرائيلي‌ها از آنها براي خدشه‌دار كردن تصوير ايران در منطقه استفاده مي‌كنند (مهتدي 1387، 15-14).
از سوی دیگر، امروزه عراق جدید نقش مهمی در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران ایفا می‌کند. دولت بوش كه در اسفند 1381 به عراق حمله كرد، در تأمين بسياري از اهداف خود ناكام ماند؛ از جمله آمريكا درصدد بود با استقرار نظامي جديد در عراق آن را به عنوان مدلي بديع به مردم و سران ديگر كشورهاي منطقه معرفي كند. اما در اين زمينه توفيقي نيافت. اين ناكامي زمينه را براي دولت اصول‌گرا فراهم آورد تا الگوي نظام اسلامي مبتني بر عدالت و ظلم‌ستيزي را به عراق جديد معرفي كند (دهقاني فيروزآبادي و رادفر 1389، 217)؛ به ويژه اينكه اكثر مردم عراق را شيعيان تشكيل مي‌دهند. فراتر از اين قرابت‌هاي مذهبي ميان شيعيان عراق و ايران، ارتباط قومي كردهاي دو كشور نيز از جمله دلايل ديگر اهميت ديپلماسي عمومي ايران در عراق است. در اين رابطه بايد توجه ويژه داشت كه در دوران رژيم ديكتاتوري صدام، ايران ميزبان مخالفان و تبعيديان عراق بود كه اكنون حاكمان اين كشور هستند. در واقع يكي از دلايل داخلي خصومت‌هاي صدام، علاوه بر توسعه‌طلبي و تحريك قدرت‌هاي خارجي كه منجر به شعله‌ور شدن جنگي هشت ساله شد، نفوذ و ارتباط رهبران قومي و مذهبي اين كشور با ايران بود. با سقوط صدام، نفوذ ايران در منطقه جنوب عراق با توجه به روابط اقتصادي و حجم فزاينده تجارت ميان ايران و عراق و حضور زائران ايراني در زيارتگاه‌هاي اين كشور، به سرعت افزايش يافته است.

3-6-2- آسياي ميانه، قفقاز و جمهوري‌هاي استقلال يافته از شوروي
در حالي كه گروه‌هاي افراطي در جهان عرب از عمده‌ترين موانع برقراري رابطه با مردم مسلمان در جهان عرب بوده و عليه ارائه تصوير مثبت از جمهوري اسلامي ايران فعاليت مي‌كنند، در محور آسياي ميانه و قفقاز با مردماني روبرو هستيم كه اگرچه اغلب سني‌مذهب‌اند، عاشق ايران هستند (نقيب‌زاده 1384، 149).
ديپلماسي عمومي جمهوري اسلامي ايران در اين منطقه، اگرچه به اهدافي مانند حمايت از استقلال كشورهاي برآمده از فروپاشي شوروي و برقراري امنيت منطقه‌اي و توسعه‌ي روابط و همكاري‌هاي اقتصادي، سرمايه‌گذاري در بازارهاي منطقه‌اي و تسهيل ترانزيت كالا به خليج‌فارس نظر دارد، بيش از هر چيز الگوسازي ايراني- اسلامي را براي اين كشورها در نظر دارد. براي نمونه الگوي ايران مي‌تواند در نظر مردم جمهوري آذربايجان جذاب باشد، زيرا آنها نيز مانند اكثر ايرانيان، شيعه‌ي اماميه هستند و با اكثر آذري‌هاي ايران نيز پيوندهاي قومي و زباني دارند. اين الگو براي تاجيك‌ها هم به دليل پيوندهاي قومي و زباني با فرهنگ و جامعه‌ي ايران مي‌تواند جذابيت داشته باشد. هم ازبك‌ها و هم تاجيك‌ها با اينكه از نظر مذهبي سني هستند، مانند آذري‌ها و ايراني‌ها عيد ايراني نوروز را جشن مي‌گيرند. از اينها گذشته، مسيحيان ارمنستان هم مانند مسلمانان شيعه و سني آسياي شمال غربي در نگراني از جمهوري‌هاي بلاروس و اوكراين و به ويژه روسيه كه جمهوري‌هاي اسلامي و نژاد دولت‌هاي مستقل مشترك‌المنافع شناخته مي‌شوند، با ايرانيان شريك هستند (رمضاني 1386، 96-95).
دو دسته از منابع، فرصت‌هاي فراواني را براي ايران در اين منطقه فراهم مي‌كند: «منابع ايدئولوژيك» كه منظور از آن پيوندهاي مذهب، قومي و فرهنگي با بيشتر كشورهاي منطقه است و «منابع ژئوپليتيك» كه بيشتر اشاره به جايگاه راهبردي ايران به مثابه پل ارتباطي شمال و جنوب در اين منطقه و پيونددهنده‌ي مناطق اكو و شوراي همكاري خليج‌فارس دارد.
اهميت و اولويت منابع دسته‌ي اول، در كنار هدف ايران براي الگوسازي ايراني- اسلامي از خود در منطقه، سياست خارجي جمهوري اسلامي را به در پيش گرفتن رويكردي فرهنگي به اين منطقه سوق مي‌دهد. در اين ميان در ديپلماسي عمومي جمهوري

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد فرهنگ و ارتباطات، دیپلماسی عمومی، فرهنگ و تمدن Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد افغانستان، حقوق بشر، گسترش زبان