منبع پایان نامه ارشد درمورد نظام سکونتگاهی، سلسله مراتب، سازمان فضایی، نظام شهری

دانلود پایان نامه ارشد

ه کالبدی از سکونتگاه های شهری نیست، بلکه جریان ها و ارتباطات میان این سکونتگاه ها را نیز در بر می گیرد. این جریان عبارت انداز: جمعیت، سرمایه، عوامل تولید، ایده ها، اطلاعات و نوآوری (عظیمی، 1381: 53). پویایی این شبکه به میزان جابه جایی کالا، خدمات، افکار وتحرک های جمعیتی میان شهرک ها و حوزه های روستایی بستگی دارد. (شکویی، 1373: 337) در حقیقت وابستگی و ارتباط سکونتگاه ها به یکدیگر مهم ترین ویژگی این سیستم های شهری را تشکیل می دهد. در یک نظام شهری متعادل به دلیل وجود عملکردها و فعالیت های سلسله مراتبی در شهرهای مختلف و نیز یکنواخت و همگونی نسبی امکانات اقتصادی- اجتماعی و فضایی، معمولاً رابطه بین شهرهای مختلف از نظر فضایی و نیز از لحاظ اقتصادی- اجتماعی به صورت کهکشانی است. به طور نسبی هیچ شهری ارجحعیت فوق العاده ای در کل شبکه دارا نمی باشد. (حسامیان و دیگران، 1385: 115) همچنین در چنین نظامی پدیده نخست شهری وجود ندارد. در چنین ساختار و سازمان متعادلی است که می توان بتدریج از مشکلات و مسائل ناحیه ای (شهری وروستایی) کاست و توسعه متوازن و پایدار را در سطوح مختلف فضایی ناحیه ای فراهم نمود. چرا که لازمه داشتن یک نظام سکونتگاهی متعادل، مدیریت و راهبرد صحیح و برنامه ریزی شده در رابطه با فضای سکونتگاه هاست. این در حالی است که در نبود برنامه ریزی و مدیریت درست، نظام سکونتگاهی از تعادل و یکپارچگی به سمت عدم تعادل و گسیختگی فضای سکونتگاهی حرکت می کند.
بر این اساس و با توجه به چارچوب نظری مرتبط با نظریه توسعه فضایی و با تأکید بر نظریه یوفرد برای بررسی و پاسخ به سؤال اصلی تحقیق، سؤال های فرعی به شرح ذیل طرح شدند:
• آیا توزیع و تراکم فضایی جمعیت و سکونتگاه ها در بخش های مختلف شهرستان لارستان متعادل است؟
• آیا در شهرستان لارستان پدیده تمرکز و نخست شهری وجود دارد؟
• آیا شهرستان لار دارای سلسله مراتب منظم و سازمان یافته ای از مکان های مرکزی می باشد؟
در مجموع، انجام این تحقیق و پاسخ به سؤالات فوق، دو نتیجه کلی ذیل را بدنبال خواهد داشت:
1. شناخت نقاط قوت و ضعف، فرصت ها و تهدیدهای نظام سکونتگاهی موجود در شهرستان لارستان؛
2. ارائه راهکار مناسب به منظور اصلاح سازمان و ساختار فضایی سکونتگاه ها با تأکید بر ایجاد و تقویت روابط منطقی بین آنها پیشنهاد می دهد.

1 -2 – اهداف تحقیق
نظام سکونتگاهی پیشنهادی بر اساس هدف های ذیل تنظیم می گردد:
• تدارک سلسله مراتب مناسب از مکان های مرکزی؛
• تدارک دسترسی مناسب روستاییان به امکانات و خدمات شهری؛
• تنظیم یکپارچه فضایی توسعه برای تقویت و ارتقاع سطح توسعه و کاهش نابرابری های محلی و ناحیه.

1 -3 – فرضیه های تحقیق
فرضيه يک پيشنهاد توجيهی و به زبان ديگر راه حل مسئله است که هم به يافتن نظم و ترتيب در بين واقعيات کمک می‌کند و هم باعث استنتاج می‌شود. فرضيه سازی يکی از مراحل حساس تحقيق را تشکيل می‌دهد؛ چرا که فرضيه ها نقش راهنما را دارند و به فعاليت های تحقيقاتی جهت می دهند (حافظ نيا،1387: 112-110). فرضیه تحقیق را با توجه به سؤال اصلی تحقیق و سؤال های فرعی و با توجه به چارچوب نظری، بشرح ذیل است:
• توزیع و تراکم فضایی جمعیت و سکونتگاه ها (تعداد و اندازه) در بخش های مختلف ناحیه لارستان نامتعادل است.
• در ناحیه لارستان پدیده تمرکز و نخست شهری وجود دارد.
• شهرستان لار دارای سلسله مراتب منظم و سازمان یافته ای از مکان های مرکزی نیست.

1 -4 – روش تحقیق
این تحقیق به تحلیل نظام سکونتگاه های شهری و روستایی استان فارس می پردازد و شهرستان لارستان نیز به عنوان نمونه موردی، مورد بررسی قرار می گیرد. با توجه به ماهیت موضوع، نوع تحقیق کاربردی و روش بررسی آن «توصیفی- تحلیلی» است.
بخشی از اطلاعات و داده های مورد نیاز از روش کتابخانه ای و با مراجعه به سازمان ها و گزارش ها و منابع موجود بدست می آید. اطلاعات و داده های مورد نیاز نیز در قالب متن، جدول آماری، عکس و نقشه های رقومی جمع آوری شده و در قالب نرم افزار های Word، Excel، GIS ذخیره و پردازش گردید.
برای تجزیه و تحلیل اطلاعات در این تحقیق، با توجه به فرضیه ها، هم از تحلیل کمی و هم از تحلیل کیفی استفاده می شود. روش هاي تحليل داده‌ها متناسب با فرضيه‌هاي تحقيق به شرح ذيل مي‌باشد:
– فرضيه اول: از طريق روش‌هاي آنتروپي؛ شاخص مرکزيت و ضريب توزيع
– فرضيه دوم: از طريق شاخص هاي نخست شهري نظير شاخص هاي نخست شهر، دو شهر، چهار شهر مهتا، چهار شهر کينزبرگ و …
– فرضيه سوم: از طريق شاخص مرکزيت و توابع تحليلي GIS
1 -5 – مشکلات و محدودیت های تحقیق
– عدم همکاری مؤثر سازمان ها و مراکز اداری شهرستان؛
– نبود متون قابل قبول و قبل استفاده؛
– دسترسی محدود به آمار و ارقام صحیح و بهنگام.

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه ی تحقیق

مقدمه
به طور کلی هدف از فصل دوم تدوین مبانی نظري و مفهومی مناسب براي استدلال در باب مسئله تحقیق می باشد تا بر اساس آنها چارچوب نظري و مدل مفهومی لازم براي طرح فرضیه هاي تحقیق فراهم آید. بر این اساس، در این فصل، مفاهیم و نظریه هاي مرتبط به مسئله و موضوع تحقیق بررسی شد و در انتهاي فصل چارچوب نظري تحقیق لازم براي پاسخگویی به سؤال هاي تحقیق و طرح فرضیه ها تدوین شد و بر اساس آن فرضیه هاي تحقیق ارائه گردید.

2 -1 – تعاریف و مفاهیم تحقیق
2 -1 -1 – فضا
فضا جایی است که روابط متقابل میان عوامل و پدیده ها در آن صورت می گیرد و به عبارت دیگر، هر رابطه فضایی دارای سازمان فضایی است (فضا میدان کنش متقابل میان عوامل است). (محمودی، 1362: 74) بنابراین فضا، محصول مشترک طبیعت، انسان و فعالیت های اوست. فضا حجم مکانی و زمانی مجموعه ای از تمامی فعالیت هایی است که در راه تسلط بر طبیعت و برای بقاء خود انجام می دهد، به عبارتی دیگر، منظور فضایی است اقتصادی- اجتماعی که منعکس کننده تمامی هستی جوامع است. (اشکوری، 1376: 53) پس مفهموم فضا در ابعاد وسیع و جامع خود تجلی گاه رابطه میان تمامی فعالیت های انسانی است که این فعالیت ها هر کدام به نوعی متفاوت از دیگری، اثرات خود را بر جای می گذارد و چشم اندازهای گوناگونی به وجود می آورند. (رضوانی، 87:1374)

2 -1 -2- ساماندهی فضایی سکونتگاه ها
ساماندهی فضایی سکونتگاه ها عبارت از بهبود و اصلاح کنش متقابل وایجاد نظم و ترتیب بهینه میان اجزای یک نظام است به شکل که در نهایت کل نظام به سوی هدف های پیش بینی شده هدایت گردد. در خصوص فضاها و سکونتگاه های روستایی، این اصطلاح را می توان شناخت کامل و سپس تدوین سیاست های مؤثر در جهت بهینه سازی عملکرد سازمان فضایی سکونتگاه ها از طریق ایجاد یک ساختار سلسله مراتبی از مراکز و فضاها و هدایت سرمایه گذاری ها در زیربناهای اجتماعی- اقتصادی و خدماتی با هدف تدارک و تسهیل روابط دو سویه مکمل و برابر میان سکونتگاه ها دانست.

2 -1 -3 – سازمان فضایی
به نظم و آرایش مجموعه ای از گره گاه ها، فعالیت های مرتبط با آنها و کنش متقابل از طریق شبکه های ارتباطی در فضا اطلاق می گردد، در مجموع سازمان فضایی برآیند عملکردی- ارتباطی ساخت ها و عناصر در یک پهنه فضایی است (رفیعیان: 1375، 112). سازمان فضايي هر ناحيه اي تبلور جريان و الگوي ارتباطات فضايي آن ناحيه است.که متشکل از سه عنصر اساسي: مکان مرکز1، منطقه پيرامونی2، و واکنش متقابل و روابط فضایی3 است.

2 -1 -3 -1- مکان مرکزی
به نقاطي گفته مي شوند که داراي پتانسيل هاي بالايي از عرضه و تقاضا هستند و از نظر مبادله فعاليت ها و خدمات در حکم مرکز ناحيه اي به شمار مي روند. فرم بسيار شکل گرفته مکان هاي مرکزي را کانون هاي ناحيه اي تشکيل مي دهند، اصول کلي نظرية مکان هاي مرکزي به صورت کلاسيک در تئوري هاي کريستالر4، لوش5 و گالپين6، مطرح شده است و آنان چارچوب هاي جامع تري را ارائه داده اند که امروزه اکثر تحليل هاي مربوط به نظام هاي مکان مرکزي بر پايه يافته هاي آنان استوار گشته است. بنابر نظريه هاي مذکور، مکان مرکزي عبارت از يک کانون کارکردي است که بر نهاد اجرايي حاکم باشد. به اين ترتيب هر يک از خدمات و يا فعاليت هاي اقتصادي و يا به تعبيرديگر هر کارکري که به وسيله مکان مرکزي فراهم مي شود به عنوان يک عنصر سيستمي در فضاي پيراموني خود به عمل مي پردازد.

2 -1 -3 -2 – منطقه پیرامونی
منطقه و يا حوزه پيراموني شرايط اصلي فعاليت را که به وسيله مکان مرکزي فراهم آمده در شکل خريداران، فروشندگان، جريان مواد خام، انتقال تکنيک ها و مهارت ها و همچنين جابجايي نيروي کار، فراهم مي کند. به اين ترتيب حوزه ارتباطي يک فضاي کارکردي مکان مرکزي، که خود مکان مرکزي نيز در مرکز آن قرار دارد تعريف مي شود و روابط کنش هاي متقابل7 و وابستگي هاي في مابين با مناطق پيراموني را شامل مي شود که به گفته برخي از نويسندگان «حوزه نفوذ» خوانده مي شود.

2 -1 -3 -3 – کنش متقابل و روابط فضایی
کليه حرکات و ارتباطات به طريق روابط متقابل يا کنش متقابل در قالب مبادله ها و عرضه و تقاضاي خدمات و کالاها فراهم مي شود. کنش متقابل فضايي، در واقع بيانگرحرکت مواد، افراد و انديشه ها در مکان هاي مختلف است. به اين ترتيب«کنش متقابل» يک جريان است که داراي چهار بعد و يا چهار عنصر اصلي مي باشد؛
بعد اول و دوم جريان داده ها و ستاده ها را مي رساند، يعني مجموعه حرکاتي که بين مکان مرکزي و حوزه نفوذ آن اتفاق مي افتد.
بعد سوم، زمان يا روند انجام جريان است که طول مدت زمان جريان در آن اتفاق مي افتد
بعد چهارم را هزينه هاي اصطحکاکي فضا تشکيل مي دهد. (رضواني،1386، 88)

2 -1 -4 – ساختار فضایی
به نحوی آرایش و استقرار فضایی عناصر و اجزاء سیستم سکونتگاهی (کانون ها، شبکه ها، سطوح، …) در فضا، در رابطه با یک دیگر اطلاق می شود. (جاودان، 1373: 30)

2 -1 -4 -1- عنصر ساختار فضایی
2 -1 -4 -1 -1 – عناصر نظام سکونتگاهی(شهر ها، روستاها، فعالیت ها)؛
1 – شهرها
نظام شهري8 عبارت از مجموعه اي از شهرهاي وابسته به همديگر است که ساختار نظام سکونتگاه هاي شهري در ناحيه را پديد مي آورند. نظام شهری معادل شبکه شهری9 است. این اصطلاح برای اولین بار توسط برایان بری10جغرافی دان آمریکایی در سال 1964 در کتاب «شهرها، نظامی درون شهرها» استفاده شد. نظام شهری تنها به ساخت کالبدی مجموعه سکونتگاه های شهری محدود نمی شود، بلکه جریان ها و ارتباطی را در بر می گیرد که بین آنها در جریان است. این جریان مشتمل بر جمعیت، سرمایه، تولید، ایده ها، اطلاعات و فناوری است. بنابراین نظام های شهری، نظام های بازی هستند که دائماً خود را با تغییرات ساختاری ارتباطات خارجی و شهرها انطباق می دهند. (زیاری، 1383: 229)

2 – روستاها
موقعيت طبيعي يک سکونتگاه با عوامل محيط طبيعي، همچون پستي و بلندي، منابع آب و پوشش گياهي، ارتباط مستقيم دارد. بنابراين با توجه به استقرار يک سکونتگاه در روي کوه يا تپه، دامنه، دره، ساحل و پايکوه موقعيت هاي گوناگون طبيعي به ترتيب عبارتست از موقعيت کوهستاني، موقعيت دامنه اي، موقعيت دره اي، و موقعيت پايکوهي، موقعيت ساحلي.
موقعيت طبيعي گوياي بسياري از ويژگي هاي روستايي، از جمله حجم جمعيت، نوع فعاليت، امکان دسترسي به منابع و توان بالقوه براي رشد و توسعه است. براي نمونه امکان ارتباط و اسکان جمعيت در موقعيت هاي دشتي به مراتب بيشتر از موقعيت هاي کوهستاني است. همچنين در موقعيت هاي دشتي معمولاً فعاليت هاي زراعي، باغداري و صنعتي غلبه دارد، حال آن که در سکونتگاه هاي روستايي نواحي کوهستاني، بيشتر دامداري و صنايع دستي رواج دارد و اين نواحي به طور نسبي جمعيت کمتري را در

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد توزیع جمعیت، نخست شهری، اندازه بهینه، آزمون فرضیه Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد سلسله مراتب، سلسله مراتب شهری، سلسله مراتبی، توسعه شهر