منبع پایان نامه ارشد درمورد معرفت دینی، معرفت شناسی، معرفت شناختی، مبانی معرفت شناختی

دانلود پایان نامه ارشد

گیرند؛ مفهوم دین نیز از این وضعیت استثنا نیست.به همین دلیل همواره در میدان نظرات مختلف قرار داشته است و تاکنون به توافق مشترک تحویل نیافت.

شهید مطهری دین را این گونه تعریف می کند:«دین عبارت است از اعتقاد و دل بستگی انسان به حقایقی که هم ما ورای فردی و هم ماورای مادی دارد؛ به طوری که این اعتقادات زیر بنای فکری و عقیدتی انسان و جهت گیری های زندگی دنیایی وی را فراهم می آورد.» 6
وی هم چنین به فطری بودن دین تأکید می ورزد و می گوید: نوع بشر به دین نیازمند است، دین جزء نهاد بشریت، و جزء خواسته های فطری و عاطفی و عقلانی بشر است.
علامه طباطبایی (ره) می فرمایند :«دین نظام عملی مبتنی براعتقادات است که مقصوداز اعتقاد، در این مورد تنها علم نظری نیست زیراعلم نظری به تنهایی مستلزم عمل نیست،بلکه مقصود از اعتقاد، علم به وجوب پیروی بر طبق مقتضای علم قطعی است.»7
ودر جای دیگر می فرمایند : مجموع این اعتقاد ( به خدا وزندگی جاودان ) و احساس و مقررات متناسب با آن که در مسیر زندگی مورد عمل قرار گیرد 8.
ایشان در جای دیگر دین را نوعی سلوک در دنیا که متضمن صلاح دنیا و کمال اخروی است ،می داند که در واقع این تعریف ها مکمل هم بوده وبا جمع این دو تعبیر دین اعم از باورها واحکام و رفتار می شود.
علّامه در جای دیگر می فرمایند: انسان باید در زندگی روشی را اتخاذ نماید که هم به درد این سرای گذران بخورد و هم به درد آن سرای جاویدان و راهی که وی را به سر منزل مقصود و سعادت دنیا وآخرت می رساند، دین است و چنین نهاد و دینی باید از جانب خدای تعالی فرستاده شده باشد تا کامل شود 9.
دین در اندیشه آیت الله جوادی آملی :«معنای اصطلاحی دین، مجموعه عقاید ، اخلاق ، قوانین و مقرراتی است که برای ادلره امور جامعه انسانی و پرورش انسان باشد. گاهی همه ی این مجموعه، حق و گاهی همه آن ها باطل و زمانی مخلوطی از حق وباطل است. اگر مجموعه حق باشد؛ آن را دین حق و در غیر این صورت آن را دین باطل و یا التقاطی از حق و باطل می نامند.» 10
تعریف استاد محمدتقی مصباح یزدی :«دین حق عبارت است از آیینی که دارای عقاید درست و مطابق با واقع است و رفتارهایی را درمورد توصیه و تاکید قرار دهد که از ضمانت کافی برای صحت و اعتبار برخوردار باشد.» 11
دکتر سروش می نویسد: «دین عبارت است از کتاب و سنت ؛…. دین ارکان و اصول و فروع دین نازل بر نبیّ (ص) است.دین عبارت است از متون دینی و احوال و رفتار پیشوایان دینی ؛… دین یعنی کتاب و سنت و تاریخ زندگی پیشوایان دینی.»12
استاد جعفر سبحانی قائل هستند:« دین یک معرفت و نهضت همه جانبه به سوی تکامل است که چهار بُعد دارد: 1. اصلاح فکر و عقیده 2 . پرورش اصول عالی اخلاق انسانی 3 . حسن روابط افراد جامعه 4 . حذف هر گونه تبعیض های ناروا .»13
آیت الله طالقانی می فرمایند که :«دین از عقیده به خدا شروع می شود و این عقیده مانند فطریات اولی پیش از منطق و دلیل جزء سرشت و فطرت است . به این جهت اگر بواسطه تشخیص غلط یا مصلحت موقت زندگانی، کسی بخواهد خدا شناس نباشد باید همیشه با فطرت خود بجنگد و برای بی عقیدگی خود دائما عذر بتراشد و خود را دچار اضطراب و تشویش نماید. عمده هدف دین،توجه دادن به فطرت است واساس آن بر فطرت نهاده است.»14
از مجموع تعریف ها بدست می آید که دین عبارت است از مجموعه ی حقایق و ارزش هایی که از طریق وحی (به وسیله کتاب و سنت ) ، عقل و فطرت جهت هدایت انسان ها به دست بشر می رسد.اعم از این که مضامین آن از راه های عادی نیز بدست آیند یا این که حس و عقل و شهود بشری از آن محروم باشند. از این روی ، تنها مصداق دین،همان دین اسلام است.
1-1-3. معرفت دینی :
نویسنده ی کتاب قبض و بسط تئوریک شریعت ، در عبارت مختلفی اصطلاح معرفت دینی را تعریف و تبیین نموده است ؛ گاهی از آن به فهم دینی یا شریعت و زمانی به فهم آدمیان از شریعت و بسیاری از مواقع به معرفت دینی یاد کرده است.15
در عبارت دیگری بیان داشته:معرفت دینی یعنی ، معارف حاصله از احوال فهم کتاب و سنت و تاریخ زندگی پیشوایان دینی فهم اصول و مبانی و ارکان و فروع دین ؛ یا مجموعه ای ازگزاره هایی که از راه خاصی به مدد ابزار خاصی با نظر کردن بر متون دینی و احوال و رفتار پیشوایان دینی حاصل آمده اند.16
مرحوم علامه طباطبایی «ره»از واژه ” تفکر مذهبی ” به معنای معرفت دینی بهره می گیرد که مراد همان معرفت مذهبی و دینی است . او درباره ماهیت تفکر مذهبی می گوید: تفکر مذهبی تفکر بحث و کنجکاوی را می گوییم که ماده ای از مواد مذهبی را که در تعالیم آن مذهب است نتیجه بدهد؛ چنان که تفکر ریاضی مثلا تفکری را می گویند که یک نظریه ریاضی را نتیجه بدهد یا یک مسأله ریاضی را حل کند.17
علامه معتقد است قرآن به عنوان وحی نامه الهی تنها منبع و مأخذ برای تفکر دینی است واین به معنای منحصر دانستن معرفت دینی به قران نیست بلکه خود قران در تعلیمات خود برای رسیدن ودرک مقاصد دینی و معارف اسلامی سه راه ظواهر دینی، حجت عقلی و درک معنوی از راه اخلاص و بندگی را به عنوان منبع تکوّن و تحقق معرفت دینی معرفی می کند.
«استاد مصباح یزدی» معتقد است معرفت دینی ، مجموعه ای از معارف گوناگون در زمینه عقاید ، ماورای طبیعی و نیز ارزش هایی است که عقل می تواند اثبات کند ،همچنین رفتار هایی که گاه باعقل اثبات می شود وگاهی نیزعقل وحس ازاثباتش عاجزهستند.
« آیت الله جوادی آملی» معتقد است معرفت دینی معرفتی منتسب به دین و محققانه است که مجتهدان متعهد عهده دار آن می باشند . در این نگاه که بیشتر روش شناسانه است معرفت عالمان دینی که با متد و روش صحیح از دین بدست می آوردند.18
«استاد ربانی گلپایگانی» بیان می دارند که معرفت دینی معرفتی است که انسان از طریق دین و درباره دین بدست می آورد؛ یعنی با شناخت دین و آگاهی ازآن می توان به نوعی شناخت درباره هستی ( انسان ، طبیعت و خداوند ) دست یافت. زیرا دین وحیانی مجموعه ای از تعالیم و احکام است که از جانب خداوند بر پیامبران الهی وحی شده و آنان به بشر ابلاغ کرده اند…؛ بنابراین در تحقق معرفت دینی؛ دین دو نقش را ایفا می کند : نخست اینکه خود موضوع معرفت انسان است و دیگر اینکه الهام بخش معرفت انسان درباره هستی وانسان وجهان است.19
یکی از تعاریفی که با دقت بیشتری به ماهیت و حقیقت معرفت دینی می پردازد ، تعریفی است که معرفت دینی را این گونه معرفی می کند : معرفت دینی عبارت است از محصَّل سعی موجَّه برای کشف گزاره ها و آموزه های دینی به تعبیر دیگر به دستگاه معرفتی بر آمده از کاربست روش شناسی معتبر و موجه ، برای اکتشاف قضایای دینی معرفت دینی اطلاق می شود.20
در این بیان ، گزاره ها و آموزه های دینی به عنوان موضوع معرفت دینی و کشف گزاره ها به عنوان غایت و هدف آن بوده و عبارت ” محصَّل سعی موجَّه ” مشعر به روش مندی ، فرایند مندی ، عقلانیت و اعتبار معرفت دینی می باشد. همان گونه که روش ها به دلیل تفاوت رویکردها و دیدگاه ها و مبانی متفاوت و بعضا متهافت می باشد ؛ البته یکی از عوامل تعدد روش تعدد منابع و ابزار معرفت دینی است؛ زیرا معرفت دینی دارای خاستگاه و منابع متفاوتی است و از راه ها و منابع گوناگونی نظیر متون دینی (کتاب و سنت ) عقل و فطرت و کشف و شهود حاصل می آید ؛ بنابراین معرفت دینی در این دیدگاه به معنای مطلق برداشت های منسوب به دین نیست ؛ بلکه مراد از معرفت دینی معرفتی است که از متدها و منطق های معتبر و موجه حاصل شده باشد و تحقق معارف از منطق صحیح به معنای اصابت صددرصدی و قطعی با واقع دین نیست و ممکن است برخی معارف با واقع دین اصابت نکند، از این رو مراد ما از معرفت دینی تنها معرفت دینی عالمانه ، روشمند و تخصصی می باشد؛ مراد ما از روش عالمانه ، اعم از روش متعارف و موجود ( روش نظری و متد های اجتهادی) و روش های عملی و شهودی ( روش های عاملانه ) است. اما معارفی که از راه های دیگری ( غیر روشمند ) نظیر حدس ، خیالات و گمانه های عامیانه یا از راه خواب ، رویا و بافته ها و یافته های خرافی و … حاصل شده باشد، در این تعریف جای ندارد.
برای شناخت دین ( معرفت دینی ) می توان از روش های متفاوت بهره برد . زیرا گزاره های دینی در منابع دین متفاوت است . بعضی از آن ها با روش عقلی ، بعضی با روش تاریخی ، بعضی با روش شهودی و عرفانی ، بعضی با روش تعبدی و بعضی از آن ها با روش علمی قابل ارزیابی است. فلذا در این تحقیق باید برای کشف مبانی معرفت شناختی دین از منظر این دو اندیشمند روش هایی کسب معرفتی ان ها را نیز مورد بحث و بررسی قرار دهیم .
1-1-4. معرفت شناسی دینی یا فلسفه معرفت دینی :
معرفت شناسی آن شاخه ای از فلسفه است که به ارزشیابی معرفت بشری ، حدود ، مبانی و ابزار ، مبادی دور و نزدیک آن و میزان اعتماد به ان می پردازد ، حاصل ان که معرفت شناسی به میزان توان عقل و دستگاه ادراکی بشر برای رسیدن به واقع می پردازد .21
معرفت شناسی بررسی فلسفی معرفت و شناخت آدمی است و فلسفه معرفت دینی ؛ تأمّل عقلی و برهانی در باب شناخت دینی خواهد بود . به عبارت دیگر ؛ معرفت شناسی درباره شناخت آدمی به طور کلی است ولی معرفت شناسی دینی درباره معرفت آدمی در قلمرو دین به طور عام یا ویژه است.
واین رساله در این قلمرو قرار دارد ؛ یعنی بحث ما در باب معرفت شناسی دینی است و یکی از مسائل آن، احیای معرفت دینی می باشد و ما در این پایان نامه به یکی از مصادیق احیای معرفت دینی که مبانی معرفت دینی آیت الله طالقانی واستاد مطهری باشدرسیدگی می کنیم.
1-1-5. مبانی :
اصول و پیش فرض های مسلّم ، معقول و مقبول در هر علم که رویکردهای بعد در آن علم و مسائل آن ، بر اساس آنها صورت می گیرد. یکی از شاخصه های دینی بودن معرفت، دینی بودن مبانی ، پیش فرض ها و پیش انگاره های آن است و مراد از مبانی اعم از مبانی قریبه و بعیده می باشد ،به عبارت دیگرعنصر کلیدی دینی بودن علم و معرفت را در مبانی مابعد الطبیعه آن دانش یا مبانی ارزشی می دانند و علوم و معارفی را که فاقد این ملاک ( مبانی دینی ، ارزشی یا جهان بینی دینی) باشد علم سکولار یا نامقدس تلقی می کنند 22.
اینک موضوع رساله حاضر که مبانی معرفت شناختی دین از منظر آیت الله طالقانی و استاد شهید مطهری است . این پرسش را به بررسی می گذارد که مبانی و ارکان احیای معرفت دینی از دیدگاه دومتفکّر چیست؟. یکی از مهم ترین ارکان مبانی معرفت شناختی، اشاره به روش های معرفت دینی و تأثیر این مبانی در روبناهای معرفت دینی خواهد بود.
1 ـ 2 : جایگاه وشخصیت آیت الله طالقانی و استاد مطهری (ره)
اگر به سیر تاریخ ملت ها و زندگی پر فراز و نشیب شخصیت ها دقت و عنایت بیشتری شود می بینیم بسیاری از مردان بزرگ و خود ساخته از دامان خانواده های محروم برخاسته اند و چه بسا اغلب آن ها در حیات خود جز رنج زندگی و محرومیت و گمنامی بهره ای نبرده اند. بی تردید آیت الله طالقانی هم در زمرۀی چنین مردان راستین و ناشناخته عصر خود است، چرا که نوعا این انسان های والا مقام از لحاظ تفکر و تعقل و درک آرمان های بشری و مقتضیات عصر ، از زمان خود جلوترند و به همین سبب مردم و جامعه عصر آن ها کمتر درک شناخت و تحمل پذیرش افکار و اندیشه آن ها را دارند. اما اثر وجودی این سازندگان تاریخ نه سال ها که قرن ها حرکت بخش انسان ها و روشنی بخش جامعه ی بشریت بوده و می باشد.23
1-2-1. زندگی نامه آیت الله سید محمود طالقانی«ره»
در 15 اسفند سال 1289خورشیدی در طالقان در خانواده علم و تقوا به دنیا آمد. در اوان جوانی پس از تحصیلات ابتدایی و مقدماتی در سن 12سالگی ، در سال1302، وارد حوزه علمیه قم شد. به مدت 15 و 16 سال در مدرسه رضویه و فیضیه زانو زد و آن چنان که خود گفته است که در آن سال ها تفسیر قران محجور بود، اما از استادش مرحوم آیت الله اشرافی تفسیر قرا

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد معرفت دینی، معرفت شناختی، انقلاب اسلامی، مبانی معرفت شناختی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد امام خمینی، اندیشه اسلامی، شورهای اسلامی، کشورهای اسلامی