منبع پایان نامه ارشد درمورد سلسله مراتب، گنبد نمکی، توسعه نیافتگی، استان فارس

دانلود پایان نامه ارشد

پرداخته است. (حاجی پور و زبردست، 1384: 6)

2 -5 – نتیجه گیری و ارائه چارچوب نظری تحقیق
شايد سؤال اصلي در اين مطالعه اين باشد که شبکه ها و مراکزسکونتگاهي در ساختار فضايي به چه صورت سازماندهي شده است. ضرورت يافتن پاسخ به چنين سؤالي ناشي از اهميت داشتن معماي توسعه مي باشد، زيرا در مسير دستيابي به توسعه شهرها و روستاها (مراکز سکونتگاهي) از نظر عملکرد، تعداد، اندازه و نحوه توزيع، نقش مهمي بر عهده دارند. بنابراین، در یک جمع بندی می توان گفت، راهبردهای معطوف به چگونگی سازمانیابی شهرها در ذیل سه گروه از نظریه های توسعه قرار می گیرند. (جدول 2 -5): (طرح کالبدی منطقه فارس، 1386: 54 – 52)
گروه اول شامل نظریه هایی است که افزایش کارایی به کمک رشد اقتصادی را شرط دست یابی به توسعه می دانند. این دیدگاه علت توسعه نیافتگی کشورها را کمبود سرمایه و تکنولوژی و راه برون رفت از بن بست عقب ماندگی را نوسازی اقتصادی، افزایش تولید و انباشت سرمایه می داند. تجسم این نظریه شکل گیری یک یا تعدادی قطب رشد به عنوان موتور پیش برنده توسعه است. قطب رشد عموما مفهوم کالبدی و مکانی یافته و در کشورهای توسعه نیافته و در حال توسعه در قالب یک کلانشهر ظاهر می شود. استدلال آن است که شهرهای بزرگ به دلایل حداکثر کردن صرفه های ناشی از تجمع و مقیاس از کارایی اقتصادی بالایی برخودار بوده و قادرند تا ثروت بیشتری تولید و انباشت کنند. گفته می شود قطب های رشد پس از تشکیل از طریق ساز و کار رخنه، به انتشار سرمایه و نوآوری به پیرامون خود می پردازد و همچون یک موتور پیش برنده سایر سکونتگاه ها را به دنبال خود به سوی توسعه می کشند.
اين نظريه ها به لحاظ سازمان يابي فضايي، تمرکز گرا ومشوق الگوي «تمرکز متمرکز» در سازمان يابي مراکز سکونت گاهي است. نتيجه تجربي اين نظريه در کشورهاي توسعه نيافته با تشويق شهرهاي اول به الگوي نخست شهري انجاميد که در آن شهر قطب فاصله زيادي از نظر جمعيت و امکانات با ساير شهرهاي پايين تر از خود دارد. عموما ميان شبکه شهري الگوي گسيختگي وجود داشته و افزون بر حلقه هاي مفقوده، از نظر سطح توسعه يافتگي ميان شهر بزرگ ناحيه و ساير سکونتگاه ها دوگانگي شديد ايجاد شده است.

جدول (2 -5) عناصر اصلی نظریه های سه گانه مرتبط با الگوی شبکه شهری
ردیف
رویکرد
آرمان
نظریه توسعه
راهبرد
اقتصاد مورد تأکید
جامعه مورد تأکید
قالب کالبدی
1
تمرکز گرا
افزایش کارایی و رشد اقتصادی
نظریه نوسازی
ایجاد قطب رشد
صنعت و خدمات
شهری
کلان شهر و شهر بزرگ
2
غیر متمرکز
عدالت اجتماعی و توزیعی
نظری وابستگی و توسعه نیافتگی
ایجاد کشت – شهرها
کشاورزی و خدمات
روستایی
روستا – شهر و حوزه های روستایی
خود بسنده
3
تمرکز غیر متمرکز
یکپارچه سازی عملکردی سکونتگاها
نظریه
سلسله مراتب سکونتگاه ها
ایجاد نظامی از مراکز رشد و توسعه
توسعه متوازن مکان ها بر اساس مزیت های نسبی
شهری و روستایی
مراکز شهری و روستایی با اندازه عملکرد و توزیع مناسب
منبع: (طرح کالبدی منطقه فارس، 1386: 55)

دومين گروه: از نظريه ها عدالت اجتماعي را در مسير توسعه مقدم بر رشد اقتصادي مي دانند. طرفداران اين نظريه برآنند که عوامل توسعه نيافتگي کشورها، وابستگي آنها به نظام سرمايه داري و غارت منابع آنها توسط کشورهاي توسعه يافته است. از نظر اين گروه راه خروج از بن بست توسعه نيافتگي همانا اتکا به منابع داخلي در فرايند توسعه است. از نظر آنها قطب رشد به تمرکز و سلطه شهرهاي بزرگ ناحيه مي انجامد و اين قطب ها به جاي آثار انتشار از خود آثار جذب و مکندگي را بيشتر نشان مي دهند، از سويي ديگر اين شهرها به عنوان يکي از حلقه هاي شبکه جهاني نظام سرمايه داري وظيفه انتقال ارزش اضافي توليد شده اين کشورها به خارج وگرفتار ماندن آنها در چرخه توسعه نيافتگي را برعهده دارند. راهبردهاي پيشنهادي آنها توسعه فعاليت هاي متکي بر منابع داخلي و در صدر آنها کشاورزي است. به تبع اين الگوي اقتصادي، الگوي سکونتگاه هاي پيشنهادي نيز به جاي شهرهاي بزرگ، مجموعه اي از شهرهاي کوچک و روستا- شهرها که مثابه مراکز خدمات رسان به فعاليت هاي کشاورزي است که در عين حال به عنوان مراکز بازار توليدات کشاورزي و اشتغال نوآوري ها به روستاها ايفاي نقش مي کنند. الگوي سکونتگاهي مورد نظر اين گروه تا حدود زيادي همگن و فاقد نظام سلسله مراتبي است و مي توان آن را نوعي الگوي متمرکز ناميد.
دسته سوم نظریه ها، موسوم به نظریه«سلسله مراتب سکونتگاهی» است. این گروه از نظريه ها مبتني بر رويکرد تمرکز غير متمرکز بوده و مي توان آنها را در ميانه طيفي نهاد که دو دسته نظريه هاي سابق (اول و دوم) در دو انتهاي آن قرار مي گيرد. نظريه اخير واجد عناصر مهم هر دو نظريه تمرکزگرا و غير متمرکز است که به نام تمرکز غير متمرکز مشهور است. يعني در مسير توسعه هم به کارايي اقتصادي وهم به عدالت اجتماعي بها داده مي شود. در این نظریه به نقش مثبت شهرهای بزرگ توجه شده است. زیرا شهرهای بزرگ در صورتی که نقش انگلی نداشته و مولد باشند به دلیل کارایی بالا، توان بیشتری در انباشت سرمایه و انتشار آثار توسعه (در مقایسه با شهرهای کوچک) دارند. از سویی گفته شده که نمی توان به امید آثار نشتی شهرهای بزرگ، جمعیت ساکن در سکونتگاه های کوچک را از امکانات محروم و به عبارتی عدالت اقتصادی و اجتماعی را به آینده نامعلوم موکول کرد. تجربه های جهانی نیز نشان می دهد، کشورهای در حال توسعه در تلاش برای جبران عقب ماندگی خود، عموما دچار مشکل دو گانگی اقتصادی (اقتصادی مدرن در برابر اقتصاد سنتی) و دوگانگی سکونتی(شهرهای توسعه یافته در برابر روستاهای عقب مانده) می شوند.
وليکن راهبرد پيشنهادي اين نظريه به جاي يک قطب رشد يا مجموعه اي از سکونتگاه هاي يک پارچه شده در نظامي سلسله مراتبي از مراکز رشد و خدمات رسان از سطح مراکز شهري تا مراکز روستای است، که متناسب با سطوح تقسيمات عملکردي فضا و سلسله مراتب فعاليت ها و خدمات، سطح بندي شده اند. اين الگو را مي توان نوعي ساختار تمرکز غير متمرکز در سازمان يابي فضا در نظر گرفت. در اين الگو ابتدا فضاي جغرافيايي از سطح ملي تا محلي به قلمروهاي همگن عملکردي و برنامه ريزي تقسيم ومتناسب با هر قلمرو، مراکز رشد و توسعه (شهري وروستايي) تعيين مي شود. وظيفه اين مراکز ايجاد بازارهاي مؤثر، توزيع عادلانه و کارایي منابع وامکانات انتقال تکنولوژي و در دسترس قرار دادن خدمات اساسي و برتر، به منظور ايجاد توسعه متوازن است. بانگاه به تجربه ایران و سایر کشورهای در حال توسعه، می توان گفت انتخاب قطعی از میان این الگوها تا حدودی ناممکن است. در واقع هیچ یک از این الگوها به تنهایی نسخه درمان توسعه نیافتگی نیست.
استدلال ارائه شده از سوی نظریه پردازان کارایی در بی عدالتی منطقی و موکول شدن سیاست های عدالتی توزیعی به پس از تولید ثروت در قطب های رشد، همانقدر می تواند صحیح به نظر آید که استدلال ارائه شده از سوی نظریه پردازان عدالت گرا در ناعادلانه بودن تحمیل نابرابری و محرومیت به یک یا چند نسل از مردم با وعده انتظار آثار نشتی ثروت از قطب های رشد.
در گریز از این دور باطل انتخاب هوشمندانه یک یا ترکیبی از الگوهای فوق که مبتنی بر شناخت عمیق از شرایط محیط تصمیم گیری باشد، کارسازتر خواهد بود. اینکه در چه مقطع از مسیر توسعه لازم است سیاست های عدالت محور بر سیاست های کارایی محور برتری یابد (و یا بر عکس) و این سیاست ها از طریق چه اقداماتی محقق شوند، بسیار تأثیر گذار خواهد بود. رویکرد سلسله مراتبی سکونتگاه ها راهبردی میانه و اصلاح طلبانه است که می تواند با یکپارچه سازی تمام سکونتگاه ها (اعم از شهری و روستایی) در یک نظام سلسله مراتبی از دو گانگی های اقتصادی و اجتماعی کاسته و فرآیند توسعه را در سطوح جغرافیایی متوازن سازد.
بر این اساس، در این پایان نامه با توجه به ماهیت مسئله و فرضیه های تحقیق، رویکرد تمرکز و غیر متمرکز و نظریه مبتنی بر برنامه ریزی سلسله مراتب سکونتگاه ها به عنوان گزینه مناسب برای تحلیل و ارزیابی نظام سکونتگاهی شهری و روستایی شهرستان لارستان انتخاب گردید.

فصل سوم
معرفی محدوده مورد مطالعه و روش شناسی تحقیق

مقدمه
تحقيق علمي با مسئله علمي آغاز ميگردد و با بيان آن در قالب سؤال عملي، پژوهش جهت ميیابد. با تبيين تئوريک مسئله و بررسي سؤال علمي، پاسخ تئوريک که همان فرضيهها مي‌باشند ارائه ميشود. در ادامه لازم است با تدوين روش شناسي معين و مناسب، فرضيههاي علمي بر اساس شواهد و داده‌هايي از واقعيت بيروني آزمون گردند. بر اين اساس، در فصل اول اين پژوهش، مسئله علمي بيان و در قالب سؤال علمي جهتگیري شد، در فصل دوم، مباني و چارچوب نظري تبيين کننده سؤال تحقيق ارائه گرديد و مبناي علمي طرح فرضيهها ارائه گرديد. در ادامه، در اين فصل، روش آزمون فرضيهها در قالب روش شناسي تحقيق ارائه شدهاست. بنابراين در ابتدا محدوده مورد مطالعه معرفي گرديد و سپس روش تحقيق، تعريف عملياتي متغيرها، روش گردآوري دادهها، روش تجزيه و تحليل دادهها بيان شدهاست.

3 -1 – معرفی قلمرو مطالعه
3 -1 -1 – موقعیت جغرافیای شهرستان لارستان
شهرستان لارستان به مرکزیت شهر لار به وسعت 15951 کیلومتر مربع،13/0 درصد از مساحت کل استان فارس را به خود اختصاص داده است و از این حیث در بین شهرستان های استان جایگاه یکم قرار دارد (شکل 3 -1). این شهرستان در محدوده جغرافیایی 53 درجه و 11 دقیقه تا 55 درجه و 44 دقیقه طول شرقی و 27 درجه و 18 دقیقه تا 28 درجه و 21 دقیقه عرض شمالی قرارگرفته است، و در جنوبی ترین قسمت استان فارس واقع شده است. این شهرستان از شمال به شهرستان های داراب، زرین دشت، جهرم، قیروکارزین و فیروزآباد، از شرق و جنوب شرقی به استان هرمزگان، از جنوب غربی به شهرستان لامرد و ازغرب به شهرستان خنج محدود می شود. (معاونت برنامه ریزی استانداری فارس، 1389: 10)

شکل (3- 1) موقعیت جغرافیایی استان فارس، شهرستان لارستان به تفکیک دهستان (نگارنده)

3 -1 -2 – ویژگی توپوگرافی و ارتفاعات شهرستان لارستان
در جنوبی ترین سلسله جبال زاگرس لارستان وجود دارد، در این منطقه کوه ها به صورت موازی غرب به شرق طاقدیس هایی به وجود آورده اند که مانند حصارهایی از دشت گرم سوزان و لارستان محافظت می کنند. به طور کلی لارستان بعد از نواحی کهیکلویه، کوهستانی ترین منطقه فارس محسوب می شود.
از مهم ترین کوه های این شهرستان می توان به کوه آب بادخانه (آباد کهنه) با 2171، کوه بادنی با 2225، کوه حسن آباد با 1537، کوه بردی با 2027، کوه شاه نشین با 1718، کوه سیاه با 2216 و کوه شب با 2618 متر ارتفاع اشاره نمود. این منطقه وسیع جمعاً 21 دشت مستقل دارد که از این میزان 10 دشت آن جزء دشت های بسته محسوب می شود. از مهمترین دشت های این شهرستان می توان به دشت سیف آباد- لاغر به مساحت 424 کیلومتر مربع در دهستان محله، دشت درزو سایبان با مساحت 480 کیلومتر مربع در جنوب شرقی شهرستان لار، دشت گراش، اوز و کاسه دار در 30 کیلو متری شهر لار به مساحت تقریبی 125 کیلومتر مربع و دشت لار با طولی بیش از 20 کیلومتر مربع و عرض 5- 6 کیلومتر که دارای امتداد شرقی غربی بوده و شهر لار در حاشیه غربی آن قرار دارد و وسعت آن 348 کیلو متر مربع است اشاره کرد. وجود تعداد زیادی گنبد نمک در این منطقه علاوه بر جذب توریسم منبع غنی از معادن مختلف را در خود جای داده است که در رأس آنها می توان نمک و از دیگر ذخایر معدنی گوگرد، اورانیوم، آهن، سولفات، سنگ گرانیت و … اشاره کرد. نمونه این گنبد نمکی: گنبد نمکی شاه غیب، گنبد نمکی بنو، گنبد نمکی

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد سلسله مراتب، نخست شهری، سلسله مراتب شهری، نظام شهری Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد استان فارس، نخست شهری، توزیع جمعیت، ضریب جینی