منبع پایان نامه ارشد درمورد سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی، منابع اجتماعی، جامعه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

افراد در تقابل با یکدیگر قرار می گیرند. برای هگل جامعه مدنی در امرو اقتصادی اش جنگ همه با همه، کشاکش مداوم تمایلات خود پرستانه است. تصویر هگل از شرور رقابت کننده ی جامعه ی مدنی، با قطبی شدن روز افزون آن یعنی ثروتمند شدن معدودی و فقر توده های از خود بیگانه همراه بود(لاوین،351:1387)
مارکس از شرح بنیان اقتصادی به تبیین خود از حیات فرهنگی جامعه رهسپار می شود. او مدعی این است که بنیان اقتصادی جامعه کل قلمرو فرهنگ را مشروط یا تعیین می کند. از نظر مارکس تمامی تفکر انسانی در حوزه های مختلف بواسطه ی بنیان اقتصادی جامعه و بویژه به واسطه تقسیم طبقاتی درون آن مشروط می شوند. و نگرش های مسلط در اخلاق، فلسفه، هنر و … در هر جامعه تصورات طبقه ی اقتصادی مسلط اند. ایده طبقه حاکم در هر عصری، ایده های حاکم، یعنی ایده های طبقه ای است که نیروی مادی خاکم بر جامعه و در عین حال نیروی معنوی حاکم بر آن است. طبقه ای که وسایل مادی تولید را در اختیار دارد، مهار وسایل تولید ذهنی را نیز در دست دارد(همان: 373-375).
مارکس بر این باور است که باید برای هرکس بی واسطه بدیهی باشد که آنچه او کشف کرده است، حقیقت دارد. اینکه حیات ذهنی چیزی جز روبنایی که بواسطه زیر بنای اقتصادی واقعی تعیین م شود نیست و در هر جامعه ای که در آن کشاکش طبقاتی هست، تصورات و ارزش های فرهنگی مسلط، تصوراتی هستند که منافع اقتصادی طبقه مسلط را بازتاب می دهند.
2-4-3-2- سرمایه اجتماعی
اساس نظریه سرمایه اجتماعی بر پایه اهمیت روابط است. انسان ها از طریق برقراری ارتباط با دیگران و نگاهداشت آن در طول زمان، می توانند با هم برای به دست آوردن چیزهایی که به تنهایی قادر به کسب آنها نیستند، تلاش کنند. انسان ها از طریق مجموعه ای از شبکه ها به هم متصل می شوند و از آنجا که این شبکه ها تشکیل دهنده یک منبع هستند، می توان آنها را سازنده ی نوعی سرمایه دانست(جان فیلد،7:1385). در دو دهه گذشته سرمایه اجتماعی در شکل ها و زمینه های مختلف به عنوان یکی از شاخص ترین مفاهیم در علوم اجتماعی پدیدار گشته است.
ریشه استفاده از این اصطلاح به سال 1916 و به کاربرد اولیه آن توسط هنیفن26 باز می گردد. هنیفن هر دو وجه منافع خصوصی و عمومی سرمایه اجتماعی را برجسته کرد اما به رغم این نوآوری مفهومی توجهی را بر نیانگیخت و بدون کمترین تأثیری ناپدید شد. پس از آن مفهوم سرمایه اجتماعی چندین بار به طور مستقل توسط کسانی چون سیلی27 در دهه 1950 و توسط جاکوبز28 در دهه ی 1960 و لوری29 در دهه 1970 بازآفرینی و بکار گرفته شد. اما مفهوم سرمایه اجتماعی تنها در دهه 1980 بود که به شدت مورد توجه قرار گرفت وتوانست با گسترش نظری و تجربی، جایگاه تعریف شده ای در میان نظریه های جامعه شناسی به خود اختصاص دهد. این امر عمدتا مرهون کلمن30 و تحقیقات او است(توسلی،موسوی،5:1384).کلمن تلاش کرد که جامعه شناسی و اقتصاد را تحت لوای نظریه کنش عقلانی ترکیب کند(جان فیلد:23،1385). پس از کلمن بوردیو ابعاد دیگری از این مفهوم را روشن کرد و مطالعه پاتنام31 درزمینه رابطه سرمایه اجتماعی و نهادهای دموکراتیک، خصوصا از عومال موثر در این گسترش می باشد. (توسلی،موسوی،6:1384) هرچند برخی نظریه پردازان معتقدند که مفهوم سرمایه اجتماعی بحث جدیدی نیست و این مفهوم را می توان با عباراتی متفاوت در دیدگاه کسانی چون دورکیم و مارکس نیز یافت(همان:7). پورتس32(1998) مفهوم جدید سرمایه جتماعی را در این نکته می بیند که چطور این چینین اشکال غیر پولی و مادی، مانند دارایی و حساب بانکی، می توانند منابع مهم قدرت و اثرگذاری باشند.
سرمایه اجتماعی در یک معنای عام، نوعی سرمایه گذاری در روابط اجتماعی است که با بازده مورد انتظار در بازار تعریف می شود. منظور از بازار در اینجا استعاری است و محدوده آن با تحلیل های گوناگون می تواند اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و … باشد که در آن، افراد با درگیر شدن در تعاملات و شبکه های اجتماعی، منافع مورد انتظار را تولید می نمایند. اندیشه اصلی سرمایه اجتماعی این است که خانواده، دوستان، همکاران، دارایی بسیار مهمی را تشکیل می دهند که یک فرد می تواند در شرایط خاص آنها را بکار گیرد، از آنها بهره بگیرد و یا برای منافع مادی استفاده نماید(توسلی،موسوی،6:1384).
همانطور که گفته شد سه چهره اصلی در دهه 1980در مطرح شدن مفهوم سرمایه اجتماعی نقش اصلی را داشتند. که در اینجا به اختصار به بررسی نظرات آنها پیرامون سرمایه اجتماعی می پردازیم.
2-4-3-2-1- سرمایه اجتماعی از نظر نان لین
لین با طرح «نظریه منابع اجتماعی» در سال 1982 مشخصا این مساله را پیش کشیذ که دست یابی به منابع اجتماعی با استفاده از آنها می تواند به موقعیت های اجتماعی-اقتصادی بهتر منجر شود. بر همین اساس لین در سال های اخیر مفهوم سرمایه اجتماعی را برای طرح نظرات پیشین خود برگزیده است و آنرا به مثابه منابع نهفته در ساختار اجتماعی تعریف می کند که با کنش های هرفمند قابل دسترسی یا گردآوری است. به این ترتیبف از نظر لین سرمایه اجتماعی از سه جز تشکیل شده است: منابع نهفته در ساختار اجتماعی، قابلیت دسترسی افراد به این گونه منابع اجتماعی و استفاده یا گردآوری این گونه منابع اجتماعی در کنش های هدفمند(Lin,1999:7).
لین منابع ارزشمند در اکثر جوامع را ثروت، قدرت و پایگاه اجتماعی می داند و لذا سرمایه اجتماعی افراد را بر حسب میزان یا تنوع ویژگی های دیگرانی که فرد با آنها پیوندهای مستقیم یا غیرمستقیم دارد قابل سنجش می داند. البته دست یابی به منابع و استفاده از آنها خود متاثر از موقعیت فرد در ساختار سلسله مراتبی موجود در جامعه است. (توسلی،موسوی،9:1384)
لین در مقایسه سرمایه اجتماعی با اشکال دیگر سرمایه، سرمایه اقتصادی را شکل های شخصی سرمایه می نامد، حال آنکه برای سرمایه اجتماعی عنوان«دارایی ارتباطی» را به کار می گیرد. سرمایه گذاری در این شکل سرمایه، نه بر روی فرد بلکه بر روی روابط صورت می گیرد، یعنی اینکه افراد برای دست یابی به سود در تعملات و شبکه سازی شرکت می کنند. در نهایت روابط اجتماعی موجب تقویت هویت و اعتبار می شود. اصمینان فرد از ارزش خود به عنوان عضوی از یک گروه اجتماعی که در منافع و منابع ممشابهی شریکند موجبات حمایت عاطفی و تایید همگانی دعوی فرد نسبت به منابع معین فراهم می کند. (همان:12-11)
می توان نتیجه گرفت که برای لین تمرکز بر منافع فردی سرمایه اجتماعی در درجه اول قرار دارد و سرمایه اجتماعی را در درجه اول اری فردی می داند که افراد با انگیزه کسب سود برای خود، اقدام به سرمایه گذاری در روابط اجتماعی م نمایند. اگرچه ممکن است به زعم لین مانند سرمایه انسانی، سرجمع این دارایی های ارتباطی به نفع جامعه نیز تمام شود. (همان:14)
2-4-3-2-2- سرمایه اجتماعی از نظر جیمز کلمن
به اعتقادد کلمن سرمایه اجتماعی بخشی از ساختار اجتماعی است که به کنشگر اجازه می دهدتا با استفاده از آن به منافع خود دست یابد:«روابط اجتماعی هنگامی به وجود می آیند که افراد کوشش می کنند از منابع فردی خود بهترین استفاده را به عمل آورند، و نباید تنها به عنوان اجزا ساختارهای اجتماعی در نظر گرفته شوند. آنها را می توان منابعی برای افراد نیز در نظر گرفت. من این مابع اجتماعی-ساختاری را سرمایه ای برای فرد، یعنی سرمایه اجتماعی در نظر می گیرم»(کلمن،1377: 462).
کلمن به جای تعریف سرمایه اجتماعی بر حسب ماهیت محتوی، به کارکرد آن توجه دارد. به باور او «سرمایه اجتماعی با کارکردش تعریف می شود. سرمایه اجتماعی شی واحد نیست، بلکه انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند:
1) همه آنها شامل جنبه ای از یک ساخت اجتماعی هستند
2) کنش های معین افرادی را که در درون ساختار هستند اعم از اشخاص حقیقی یا عاملان حقوقی، تسهیل می کنند و دست یابی به هدف های معین را که در نبودن آن دست نیافتی خواهند بود امکان پذیر می سازند(همان:462)
کلمن با اینکه از جهت طرح مفهوم سرمایه اجتماعی در جامعه شناسی آمریکا مورد تایید و تکریم قرار گرفته است، ولی از جهاتی نیز مورد انتقاد واقع شده است. پورتس او را از این جهت که منابع سرمایه اجتماعی را با خود سرمایه اجتماعی و یا پیامدهای سرمایه اجتماعی، یکسان می انگارد مورد نقد قرار داده است.
2-4-3-2-3- سرمایه اجتماعی از نظر رابرت پاتنام
پاتنام دیگر نظریه پرداز سرمایه اجتماعی است و او نیز مانند دیگر نظریه پردازان سرمایه اجتماعی، روابط اجتماعی افراد و تعاملات آنان با یکدیگر ر بنیادی ترین جز سرمایه اجتماعی معرفی می کند . پاتنام برای فهم و ارزیابی سرمایه اجتماعی به چهار وجه متمایز اشاره دارد. او در این رابطه سرمایه اجتماعی رسمی را در مقابل غیر رسمی(انجمن ها، مهمانی ها)، سرمایه اجتماعی متراکم در مقابل سرمایه اجتماعی پراکنده و ضعیف، سرمایه اجتماعی درونگررا در مقابل برونگر و سرمایه اجتماعی محدود را در مقابل اتصالی مطرح می سازد. (توسلی،موسوی،1384: 16-14)
سرمایه اجتماعی محدود نوعی از سرمایه اجتماعی است که مردمی را که از جهات مهمی مثل قومیت، سن، جنسیت، طبقه اجتماعی و نظایر آن شبیه به هم هستند، به یکدیگر پیوند می دهد. این شکل از سرمایه اجتماعی در گروه های هم گون دیده می شود که می تواند منجر به شکل گیری هویت های انحصاری گردد. در مقابل سرمایه اجتماعی اتصالی بر شبکه های اجتماعی اشاره دارد که افراد غیر مشابه از بخش های گوناگون جامعه را به یکدیگر مرتبط می کند و می تواند هویت های باز و فارغ از تعصب را موجب گردد، این نوع از سرمایه از طرفی همیاری های تعمیم یافته را بر می انگیزد و از طرف دیگر دست یابی به منابع موجود در شبکه های وسیع تر و انتشار اطلاعات را ممکن می کند. بنابراین آثار بیرونی مثبت سرمایه اجتماعی بیشتر در این نوع محتمل است. اما سرمایه اجتماعی محدود ضمن اینکه موجب همبستگی در میان اعضای گروه می شود و حمایت های اجتماعی-روانی مهمی را برای اعضا فراهم می سازد، ممکن است با ایجاد وفاداری های قوی درون گروهی موجب ضدیت های برون گروهی نیز شود. (همان:17)
2-4-3-2-4- سرمایه اجتماعی از نظر بوردیو
بوردیو در بحث از انواع سرمایه به سه نوع سرمایه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی اشاره دارد و تقلیل انواع سرمایه به سرمایه اقتصادی را، که جهان مبادلات را به مبادله تجاری فرو می کاهد، اختراع تاریخ سرمایه داری می داند(توسلی،موسوی،7:1384). بوردیو به عوامل ماندگاری طبقه اجتماعی و دیگر اشکال نابرابری علاقمند بود. نقطه شروع کار او تلاش برای انجام مردم شناسی فرهنگی درباره بازتولید اجتماعی بود. وی معتقد بود موقعیت عامل ها در میدان اجتماعی بوسیله مقدار و وزن سرمایه های نسبی آنها، و به وسیله برنامه های خاصی که آنها برای دستیابی به اهدافشان در نظر داشتند، تعیین می شود(جان فیلد،24:1385-23).
بیشترین توجه بوردیو به مفهوم سرمایه فرهنگی است و در مطالعات خود در کتاب «تمایز» تنها به یکی از شاخص های سرمایه اجتماعی پرداخته است. از نظر او: عضویت در باشگاه های گلف در تسهیل حیات تجاری موثر است(بوردیو، 299:1391). سرمایه اجتماعی از نظر بوردیو بر تعهدات و ارتباطات اجتماعی مبتنی است و خود ا آن را چنین تعریف می کند: «سرمایه اجتماعی انباشت منابع بالفعل و بالقوه ای است که مربوط به داشتن شبکه ای نسبتا پایدار از روابط کم و بیش نهادی شده از آشنایی و شناخت متقابل است یا به عبارت دیگر عضویت در یک گروه برای عهریک از اعضایش از طریق حمایت یک سرمایه جمعی، صلاحیتی فراهم می کند که آنان را مستحق اعتبار به معانی مختلف کلمه می کند»(توسلی،موسوی،8:1384).
برای فهم اندیشه بوردیو درباره سرمایه اجتماعی باید به یاد داشت که دغدغه ی اصلی او فهم سلسله مراتب اجتماعی بوده. از نظر بوردیو نابرابری بوسیله تولید و بازتولید سرمایه تبیین می شود و ایجاد و اثر بخشی سرمایه اجتماعی بستگی به عضویت در یک گروه اجتماعی دارد که اعضای آن، مرزهای گروه را از طریق مبادله اشیا و نهادها بنیان نهاده اند. این روابط ممکن است از طریق کاربرد یک نام مشترک و مجموعه ای کامل از

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد سرمایه اقتصادی، طبقه اجتماعی، سرمایه فرهنگی، طبقه حاکم Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد سرمایه فرهنگی، سرمایه اقتصادی، سرمایه اجتماعی، موجودی سرمایه