منبع پایان نامه ارشد درمورد دین و سیاست، تاریخ اسلام، زبان عربی، جریان شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

نیز فرستاده و تفسیر و تأویل آموزه های قرانی را بر دوش آن ها نهاد . پاسداران قران ، اهل البیت ( علیهم السلام) نیز با رفتار و گفتار خویش ، معارف قرانی را برای مردم تبین می کردند . آنچه از طریق معلمان حقیقی قران در باره ی تفسیر آیات حیات بخش قران نقل شده است ، «روایات تفسیری » نام دارد و روشی که فقط به استفاده از این روایات در شرح و توضیح آیات بسنده می کند ، روش تفسیر اثری است .
استاد مطهری به عنوان مفسری هوشمند ، نقّاد ، اعتدال گرا و جامع نگر ، با مردود دانستن شیوه ی اخباریان ، بر استفاده روشمند از روایات پیامبر اکرم (ص) و ائمه ی اطهار(علیهم السلام)تاکید ورزیده است و در آثار خود آن را یکی از شرایط شناخت قران قلمداد می کند .182
د ) : تفسیر أدبی ، ابزار دقت
فهم هر متنی از رهگذر شناخت معانی و واژگان ، ویژگی های دستوری ، صناعات ادبی ، بافت و سبک زبان آن متن امکان پذیر است . از آن جا که متن قران به لغت و زبان عربی است ، نخستین گام در راه شناخت و تفسیر معارف قرانی ، داشتن اطلاعات کافی و عمیق از ظرایف و دقایق این زبان است . استاد مطهری یکی از شرط های ضروری شناخت قران را آشنایی قران را آشنایی با زبان عربی بر شمرده و می افزاید : « همان گونه که شناخت حافظ و سعدی بدون زبان فارسی ممکن نیست ، آشنایی با قران هم که به زبان عربی نگاشته شده بدون دانستن زبان عربی امکان پذیر نیست.
ه ) : تفسیر علمی، درس طبیعت
یکی از روش های تفسیری که در سده ی اخیر رواج یافته ، تفسیر علمی است . بر پایه ی این روش ، آیات علمی قرآن به کمک یافته های علمی و دانش تجربی بشر تفسیر می شود . طرفداران این روش ، گاه با استخدام علوم برای فهم قران و گاه با تطبیق آیات قران بر کشفیات علمی و گاه با استخراج علوم گوناگون از متن قران کریم ، راه را به خطا رفته اند . استاد مطهری با گوشزد کردن این نکات ، مفسران را از فرو افتادن در این دام چشم نواز بر حذر داشته و می گوید : « ما مطلبی را که از قران استنباط می کنیم هیچ اصراری نداریم که حتی آن را با علم روز منطبق کنیم ، چون علم بشر متغیر است ، در هر دوره و زمانی یک نظریه ای دارد که در زمان دیگر نیست ای بسا مسائلی باشد که فعلا در این زمان برای ما مشکل و لا ینحل باشد ، بعد در دوره های دیگر ، که علوم بشر پیشرفت می کند مسأله حل شود .»
3-1-6. جایگاه روش تاریخی تطبیقی استاد در معرفت شناختی دینی
با توجه به مباحثی که در روش شناسی تاریخی مرحوم طالقانی ارائه کردیم ، خلاصه بیان این می شود که : مطالعه تاریخی ، شناخت امر تاریخی است و امر تاریخی حادثه ایست که در گذشته رخ داده ، اما به نحوی در زمان تداوم یافته است . شناخت آینده در پرتو گذشته است و فرآیندی مرکب از دو مرحله می باشد : توصیف و تبیین . در این دو مرحله ، از چگونگی و چرایی ظهور حادثه و سیر تطوّر آن و نیز آخرین وضعیت آن بحث می شود .
وجه حاجت به مطالعه تاریخی در دین شناسی از این قرار است که بسیاری از مسائل مطالعات دینی، به طور انحصاری یا غیر انحصاری با مراجعه به دانش تاریخ و ابزارها و اطلاعات تاریخی ، قابل توصیف و تبیین است . متکلمان را در مسأله نبوت خاصّه ، اثبات معجزه و امامت خاصه ، گریزی از بررسی های تاریخی نیست .
آموزه های دینی ، در باب کلیت تاریخ بشری و مقتضیات خاص و تاریخی مشیت الهی سخن دارند: عاقبت از آن پرهیزگاران است و غایت تاریخ ، فراتر از ماهیت مادی آن ، مقضیّ قضاء الهی است و جهت گیری مشیت الهی ، معطوف به رستگاری و نجات انسان و پیروزی حق است . امروزه این آموزه ها به منزله نظریه ای در فلسفه نظری تاریخ ، نظریات مادی گرایانه و سکولاریستی را به رقابت فرا می خواند .
ابعاد نیازمندی دین پژوهی به مطالعه تاریخی ، ضرورت باز شناسی راه ها و چاه ها در مطالعه تاریخی و فرایند عملیاتی آن را نشان می دهد . مطالعه تاریخی در یک تعبیر کوتاه ، بررسی علت ها و معلول ها در یک تداوم زنده و زنجیرة معنا دار است.183
از آن جا که تاریخ اسلام ، بیانگر رخدادهایی است که با اصول و مبانی دین پیوند ژرف دارند و مبنای داوری دوست و دشمن قرار می گیرند ، تحریف رخدادهای تاریخ اسلام بسیار سرنوشت ساز و خطر آفرین است ، چه به صورت تفسیر و توجیه مادی تاریخ که هیچ سازگاری با اندیشه و فرهنگ اسلامی ندارد ، یا به شیوه دیگر ، از این روی شهید مطهری روی نوع نگرش به تاریخ و جامعه و رخدادها و پدیده های تاریخی ، تحریف شخصیت های مهم ، بویژه اگر شخصیت حادثه از پیشوایان معصوم باشد که گفتار و رفتار او حجت برای دیگران است ، بسیار حسّاس بود و آثار ارزش مندی در این باره از خود به یادگار گذاشت .
هم چنان که روایات تفسیری ، راه را برای مفسّر هموار می سازند ، از یک سو جریان شناسی متن و از سوی دیگر جغرافیای متن نیز هم چون دو بال ، حرکت در مسیر درست را برای مفسّر میسّر می سازند .
مفسّران از جریان شناسی به ” تاریخ تفسیر ” و از جغرافیای متن به ” اسباب نزول ” تعبیر می کنند . استاد مطهری با توجه به اهمیت هردو مورد ، درموارد قابل توجهی به بررسی تاریخچه موضوع خاصی می پردازد و یا از گزارش های تاریخی معتبر در جهت پرتو افکنی و تبیین آیه یا آیات بهره می جوید .
ایشان در زمینه می گوید : « شرط دیگر آشنایی با قران ، آشنایی با تاریخ اسلام است . زیرا قرآن مثل تورات یا انجیل نیست که یک باره توسط پیامبر عرضه شده باشد ، بلکه این کتاب در طول 23 سال دوران زندگی پیامبر ـ از بعثت تا وفات ـ در خلال جریان پر هیجان تاریخ اسلام نازل شده است و از همین روست که آیات قران به اصطلاح شأن نزول دارند .»184
استاد در تفسیر سوره ی برائت ، بر استفاده از گزارش های تاریخی معتبر از منابع اهل سنّت و شیعه در جهت دستیابی به تفسیر درست تأکید می کند و می گوید : این جا یک تاریخچه ای هست که ما باید متوجه آن باشیم تا این که مفهوم سوره ی برائت برایمان روشن شود » .
استاد مطهری ، در تفسیر آیات مربوط به اعجاز قران ، نخست به « جریان شناسی معجزه » می پردازد و آن را اصلاح متکلمین بر می شمارد که در قران از آن به ” آیت ” تعبیر می شود . سپس به تعریف معجزه و چهار نظریه که در طول تاریخ اسلام در باره ماهیت معجزه شکل گرفته است ، اشاره می کند و به تبیین و نقد نظریه ی تأویل ، نظریه ی اشاعره ، نظریه طبیعیون و نظریه ی منکرین می پردازد .
از جمله تحریف های تاریخ ، توجیه مادی آن است . صاحبان این تفکّر ، بر این باورند که بر سیر تاریخ و دگرگونی های جامعه های انسانی ، چیزی جز جبر مادی حاکم نیست . چون پایه و اساس زندگی بشر به طور جبر مراحل پنج گانه را می پیماید و در تمامی جامعه ها هسته اصلی دو طبقه استثمار گر و استثمار شده ، جریان تحوّل تاریخ را پیش می برد .
در برهه ای ، این اندیشه رواج یافته و شماری برای این که از قافله عقب نمانند ، هر پدیده ای را با ابزار مادی تحلیل و تفسیر می کنند . شماری با نگرش ماتریالیسم تاریخی ، به مطالعه آیات قران و منابع اسلامی روی آورده بودند و نمونه های تاریخی از آن ها را مانند : داستان موسی ( ع ) و فرعون و …. را شاهد می آورند .
شهید مطهری در کتاب جامعه و تاریخ ، به بررسی جامع این بینش مادی و التقاطی پرداخت در شرح این روش تفسیر تاریخ ، می نویسد : برخی مدعی هستند که قران جامعه را دو قطبی می داند : قطب مسلّط و قطب محکوم . از قطب حاکم ، قرآن به مستکبر یاد می کند و از قطب محکوم به مستضعفین و دیگر تقسیم ها ؛ مانند مومن و کافر … جنبه فرعی از این دو قطب دارد .بدین جهت ، قران مبارزات اجتماعی را در شکل مبارزه طبقاتی صحیح و بنیادی می داند و امکان ندارد علیه قطب حاکم ، مستکبران به مبارزه برخیزند و به عکس . 185
نتیجه:
از بررسی روش های معرفت شناختی دینی در اندیشه و مبانی استاد مطهری چنین استفاده می شود که روش استاد مطهری جامع بوده و از جامع روش های عقلی و نقلی استفاده کرده است . البته بخاطر این که شاگرد علامه طباطبایی«ره» بودند متأثر از حکمت بودند و مبانی فکری ایشان بیشتر با مبانی حکمت صدرایی سازگار است. یعنی در تبیین گزاره های دینی از روش عقلی فلسفی، کشف و شهودی ، و براهین نقلی قرآنی استفاده نموده است که می توان مبانی عقلی استاد را در کتاب معاد و جهان بینی توحیدی استاد مطهری مشاهده کرد.
3-2. بررسی مبانی استاد با رویکرد رابطه شناختی
3-2-1. دین و سیاست
از دیرباز، دین وسیاست دو مقوله مهم در زندگی بشر بوده‎اند و به دلیل اهمیت آنها در شكل دهی حیات بشر، همواره ذهن آدمی را به خود مشغول داشته‎اند. در خصوص رابطه دین و سیاست، كلاً دو نظریه اساسی و اصلی: تفكیك و تداخل، وجود دارد. دیدگاه تفكیك، هرگونه ارتباط را بین دین و سیاست نفی می‎كند، و دخالت هر یك از آنها را در امر دیگری، موجب اضمحلال هر دوی آنها می‎پندارد. از این دیدگاه، الگویی حكومتی استنتاج می‎شود كه در آن، اصولاً دین در تعیین راهبردهای اصلی و فرعی حكومت نقشی ندارد. چنین حكومتهای را لائیك و سكولار می‎نامند، كه اغلب حكومتهای امروزی دنیا این گونه‎اند.
دیدگاه تداخل، رابطه دین و سیاست را مسلم می‎انگارد و تلاش می‎كند برمبنای آن، اهداف، ساختار حكومت و نقش فرد و جامعه را مشخص كند. مفروض بودن وجود ارتباط بین دین و سیاست در این دیدگاه، اجماع نظر بركیفیت ارتباط را معنا نمی‎دهد؛ بلكه برعكس، نحوه و چگونگی رابطه مزبور، محل اختلاف است و موجب می‎شود حامیان تداخل در گروههای جداگانه قرار گیرند. از این دیدگاه، الگویی حكومتی استخراج می‎شود كه دین در شكل دهی به آن و اجزای مربوطه‎اش، نقش اساسی دارد. بدیهی است كه الگوی حكومتی نیز براساس نبود اجماع دركیفیت ارتباط دین و سیاست، تفاوت می‎كند.
استاد مطهری در آثار خود، هم درباره رابطه دین وسیاست سخن گفته، و هم الگوی حكومتی ارائه داده‎اند. در اندیشه سیاسی استاد مطهری، دین اسلام یك كل تجزیه‎ناپذیر است، هر بعدی از ابعاد آن درجای خود مهم می‎باشد و دین و سیاست وحدت دارند. از آنجا كه تجزیه سیاست از دین غیرممكن است، مدل حكومتی كه وی ارائه می‎دهد، عبارت از حكومت حاكم اسلام‎شناسی است، كه اسلام‎شناسان یا مؤمنان به تدریج و با گذشت زمان، او را به رهبری خود برگزیده‎اند. این حاكم كه رهبر نامیده می‎شود، مركزیت دارد و حكومت به او قائم است.
3-2-1-1. نوع رابطه دین و سیاست از دیدگاه استاد مطهری
تصوری كه استاد مطهری از دین اسلام دارد، همان تصور عمومی مسلمانان است؛ برنامه جامع هدایت بشر، كه خداوند برپیامبرانش وحی كرده است و پیامبرانش به دریافت، تبلیغ و اجرای آن همت گماشته‎اند. استاد مطهری بدون اینكه تعریفی از دین ارائه دهد، در همه آثار خود از ویژگیها، فواید و كاربرد آن در زندگی بشر سخن گفته است. این مطلب، بیانگر مفروغ عنه و مسلم بودن تعریف دین، در منظر وی و مخاطبانش است.
استاد مطهری درباره دین نكاتی را بیان داشته است، از جمله یك نكته مهم را كه استاد مطهری بدان اشاره دارد، جاودانگی دین است: «چون دین دارای دو ویژگی است كه جاودانگی پدیده‎ها را تضمین می‎كند، همیشگی است؛ هم جزء نهاد بشر است ، فطری است . و هم از لحاظ تأمین حوائج و خواسته‎های بشری، مقامی را دارد كه جانشینی ندارد و چیز دیگری نمی‎تواند جایش را بگیرد.»186
نكته مهم دیگری كه استاد مطهری بیان می‎دارد، این است كه دین اساس اجتماع است، زیرا:«ركن اساسی در اجتماعات بشری، اخلاق است و قانون. اجتماع، قانون و اخلاق می‎خواهد و پشتوانه قانون و اخلاق هم، فقط و فقط دین است.»187
نكته مهم دیگری كه استاد مطهری بیان می‎دارد، به آینده دین اسلام برمی‎گردد و اینكه «در این دین، مهدویت نیز وجود دارد كه نهایتاً عالم را تغییر خواهد داد .
این، مساوی با آن است كه بگوییم كه این دین، بركل عالم مسلط خواهد شد.استاد مطهری ضمن اظهار این مطلب كه این دین اصولی ثابت و لایتغیر دارد، بیان می‎دارد كه این اصول باید در همه زمانها جزء اصول زندگی بشر

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد روش تفسیری، تفسیر قرآن، تفسیر عقلی، علامه طباطبایی Next Entries منبع پایان نامه ارشد درمورد فعل اخلاقی، ارزش های مادی، امام حسین (ع)، تربیت اجتماعی